MEDRESE: Külliye içerisinde, caminin kuzeyinde yer almaktadır. “Dershane” mekânı kapısı üzerinde 59X93 cm. boyutlarında üç satırlık mermer kitabe vardır.
Kitabede son satırda geçen “Makamü’t tedaris”,
ebced hesabıyla 887 H. /1482 - 83 M. tarihini vermekte20 ve yapının II. Beyazıt döneminde tamamlandığını bildirmektedir.
Kitabe ve vakfiyedeki bilgilerin ışığında medresenin 873 H. /1468-69 M. yılı sonlarında inşaasına başlandığını ve 887 H. /1482 M. yılında hizmete açıldığını kabul ediyoruz.
E.H. Ayverdi, Mihrap nişi çevresinin muhdes olduğunu belirtmektedir.
Semavi Eyice, bu yan bölümleri tabhane olarak adlandırmakta; “uğrayıp gelenlere konaklama yeri olarak yapılan bu tabhaneler, sonraları bu görevlerini kaybedince, ortadaki büyük kubbeli mekân ile aralarındaki duvarların açılması suretiyle namaz mekânına katılmışlardır” diye bildirmektedir.
Yayınlarda “dershane” olarak adlandırılan bu mekânın işlevi tam olarak bilinmediği için bu terimin kullanılması bizce sakıncalıdır. Sakıncalı olmasına karşılık bu terimi anlatımda kolaylık sağlaması açısından
tırnak (“ “) içerisinde kullanacağız.
Ali Saim Ülgen, kitabede geçen tamamlamayı okurken elif okumadığı için ebced hesabıyla yayın tarihini 886 H. /1481 M. olarak belirtmiştir.
Medresenin kitabesinde verilen tarih ve vakfiyedeki bilgiler birbirine uyumludur. Kitabe 1482-83’de inşaatın tamamlandığını belgeler; Vakfiyede ise, “imaret ve zaviyenin bina edilmesinden” sonra 873’de emlak ve akarın vakfedildiğini, daha sonra binanın “hayratını artırmak amacıyla mezbur İnegöl’deki imaretin yanında, Latif, zarif, şerif, fazıl ve üstün bir medrese” yaptırdığı belirtilir.
İnegöl İshak Paşa Medresesi “U” planlı şemaya sahip avlulu bir medresedir. Güneyde, camiye bakan yönü açık olan avlu, kuzey, doğu ve batıdan
medrese mekânları ile çevrelenir.
Kuzeyde eksen üzerinde yer alan dershane
mekânı, diğer mekânlara göre daha geniş tutulmuştur. Avlu tarafında diğer
mekânlarla aynı hizada yer alan bu bölüm, kuzeyde dışa çıkıntı yapmaktadır.
Doğu ve batıdan “ dershane” mekânına birleşen iki yan kanat, iki yanda altı-
şardan toplam on iki mekândan meydana gelmiştir. Kare planlı bu mekânların önünde, on üç bölümlü bir revak, avluyu üç yönden çevirmektedir.
Yapının planını dışa yansıtan örtü sistemi, kurşun ile kaplanmıştır. Kuzeyde “dershane” mekânı dışında, yan kanatların ve eksen üzerinde yer alan revak bölmesinin kubbesi, sekizgen kasnaklara oturmaktadır.
“Dershane” mekâ- nının kubbe kasnağı onikigendir. Mekânın kubbe kasnağı, doğrudan beden duvarlarına oturmaz. Onikigen kasnak ile beden duvarları arasında, iç kısmın anlatımında daha sonra değineceğimiz prizmatik üçgenli geçiş kuşağını bir zarf içine alan kare planlı bir hutbe yer almaktadır.
Prof. Dr. Yaşar Selçuk ŞENER
Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu-1
