İnegöl’ün tarihi süreci M.Ö. 3000’li yıllara kadar uzanmaktadır. İlk bulguların bu döneme ait olması bölgedeki yerleşimin varoluşuna işaret etmektedir.
Bölge, M.Ö. 2000-1900’lü yıllarda Hititlerin egemenliğinde kalmıştır. Tarihi süreçte Lidyalıların, Perslerin, Bithinyalıların hâkimiyeti söz konusudur.
Roma İmparatorluğu’nun M.S.395 yılında Bizans’ın egemenlik sahasında kalmıştır.
Anadolu Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubad’ın Ertuğrul Gazi’ye Söğüt’ü kışlak, Domaniç ve çevresini yaylak olarak vermesi beyliğin genişlemesine zemin hazırlamıştır.
Ertuğrul Gazi’nin Rum beylerine karşı uyguladığı siyaset bölgedeki gücünü sağlamlaştırmıştır.
Ölümünden sonra yerine geçen Osman Bey bu siyaseti devam ettirmekle birlikte Angelacoma baskınında yeğeni Baykoca şehit olduğunda üç yüz kişilik kuvvetle Koca (Kulaca) kalesinin fethi gerçekleşmiştir.
Fetih hareketlerinin devam etmesiyle Karacahisar (İnönü), Bilecik ve Yarhisar kaleleri alınmıştır. Turgut Alp Angelacoma’nın fethini gerçekleştirmiştir.
Osman Bey İnegöl ve çevresini Turgut Alp’e bırakmıştır. Otuz altı yıl süreyle Turgut Alp bölgeyi yönetmiştir.
1-İNEGÖL’ÜN İDARİ TAKSİMATI
Osmanlı Devleti’nde 1831 nüfus sayımına kadar nüfusun tespitini esas bir çalışmadan söz etmek zordur.
Vergi mükelleflerini ve tarımsal ürünlerin belirlenmesini amaçlayan tahrir yazımları bir fikir verebilmesi bakımından ele alınabilir.
Bu tahrirlerin40-50 yıllık dönemler halinde tekrarlandığı, böylece devletin mükellef nüfusu ve gelir getiren emlak ve ürünlerin kaydettiği anlaşılmaktadır.
XIX. yüzyıla gelindiğinde yenileşme hareketleri çerçevesinde, devlet sadece erkekleri ele alan 1831 yılında bir sayım gerçekleştirmiştir.
Bazı aksaklıkların da var olmasına karşın ilk sayımı olması bakımından önemlidir.
Bu sayıma göre henüz daha idari taksimat alanında değişimler var olmadan Anadolu eyaleti içerisinde, geniş bir yer tutan Hüdavendigar sancağı dahilinde İnegöl de yer almaktaydı. Bu sayıma göre Müslümanlar 5319, reaya 1498 toplamda 6817 erkek nüfusun varlığı görülmektedir.
Buradaki reaya kavramının gayrimüslimleri ifade ettiği düşünülebilir. Aile anlamında bir tahmin yapılacak olursa İnegöl kazasının 30000 kişi içerdiği söylenebilir.
Demografik ve idari taksimat bakımından önemli bilgi veren birinci elden kaynaklar arasında salnameleri saymak gerekir. XIX. yüzyılın ortalarına doğru yayımlanmaya başlanan devlet salnameleri yanında H.1287(1870-71) yılında ilk defa yayınlanan Hüdavendigar Vilayeti salnamesinde İnegöl Bursa sancağı kazaları içinde yer almaktadır. (DEVAM EDECEK)
Doç. Dr. Mehmet KAYA
Doç. Dr. Niğde Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi, [email protected]
Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu-1
