Glutensiz diyet, son yıllarda özellikle sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan popüler beslenme yaklaşımlarından biridir. Peki glutensiz diyet nedir, kimler için gereklidir, herkes uygulayabilir mi, yararları ve olası zararları nelerdir? Gelin birlikte inceleyelim.
Gluten Nedir?
Gluten; buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan, gliadin ve glutenin yapısından oluşan bir bitkisel proteindir. Sanılanın aksine zararlı bir madde değildir. Gluten, hamurun elastikiyet kazanmasını, kabarmasını sağlar. Bu sayede ekmek ve hamur işleri yumuşak ve hacimli bir dokuya sahip olur.
Kimler Glutensiz Beslenmelidir?
Gluten herkes için zararlı değildir. Ancak bazı bireylerde gluten tüketimi çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Özellikle çölyak hastalığı, gluten intoleransı (gluten hassasiyeti) veya buğday alerjisi olan kişilerde glutensiz beslenme gereklidir.
Gluten intoleransı olan bireylerde bağırsak yapısının farklı çalışması nedeniyle gluten tam olarak sindirilemez. Bunun sonucunda;
- Şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlık, karın ağrısı, cilt problemleri (akne, egzama benzeri döküntüler), halsizlik, uyku hali, hormonal dengesizlikler gibi belirtiler görülebilir.
Bu semptomları sık yaşıyorsanız öncelikle kendinizi gözlemlemeniz, hangi besinlerden sonra şikâyetlerinizin arttığını fark etmeniz önemlidir. Ardından mutlaka bir hekime başvurarak gerekli kan testlerinin yapılması ve bir beslenme uzmanından destek alınması önerilir.
Unutulmamalıdır ki gluten intoleransı yalnızca kan testleriyle her zaman net tanı almayabilir. En doğru değerlendirme; doktor kontrolünde yapılan eliminasyon diyeti, bireysel gözlem ve gerekirse bağırsak mikrobiyotası analizleriyle birlikte yapılır.
Gluten içeren başlıca besinler: Buğday, arpa, çavdar, ekmek, makarna, bulgur, irmik, un içeren hamur işleri ve tatlılar, işlenmiş gıdalar
Gluten içermeyen başlıca besinler: Sebzeler ve meyveler, et, tavuk, balık, yumurta, baklagiller (nohut, kuru fasulye, mercimek), pirinç, mısır, kinoa, karabuğday, süt ve süt ürünleri (süt, yoğurt, kefir, peynir)
Bu besinleri temel alarak bireye uygun ve dengeli bir glutensiz beslenme planı oluşturulabilir. Özellikle paketli ürünlerde “glutensiz” veya “gluten free” ibaresinin bulunmasına dikkat edilmelidir.
Glutensiz Diyet Herkes İçin Uygun mu?
Glutensiz diyet, glutenle ilgili bir sağlık sorunu olmayan bireyler için yalnızca kilo verme amacıyla önerilen bir diyet değildir. Uzun süre gereksiz yere gluten tüketmemek, bazı bireylerde ilerleyen dönemlerde gluten hassasiyetinin gelişmesine zemin hazırlayabilir.
Bazı otoimmün hastalıklarda (iltihaplı romatizma, Hashimato tiroiti, bazı alerjik ve inflamatuar bağırsak hastalıkları gibi) glutensiz beslenmenin, bilimsel çalışmalarda ve klinik uygulamalarda semptomların azalmasına katkı sağlayabildiği görülmektedir. Ancak bu süreç mutlaka doktor ve diyetisyen iş birliğiyle yürütülmelidir.
Bu süreçte en önemli nokta kendinizi dinlemek ve vücudunuzun verdiği sinyalleri doğru yorumlamaktır. Beslenme kişiye özeldir; başkasına iyi gelen bir diyet sizin için uygun olmayabilir. Bilinçsizce uygulanan diyetler yerine, uzman desteğiyle sürdürülebilir ve sağlıklı bir beslenme düzeni oluşturmak en doğru yaklaşımdır.
Diyetisyen Berre Sude Mestan
