Kitap fuarının bereketiyle edindiğim eserleri seri bir okumayla bitirmeye başladım. Daha önce "Kur'an-ı Kerim Günlükleri" ile tanıdığım yazar Münip Engin Noyan’ın roman kalibresini görmek ve serinin ilk kitabını tanımak amacıyla eseri hafif bir merakla elime aldım.
Stantta sayfalarını çevirdiğimde yabancı kelimeler ve isimler dikkatimi çekti; ancak hikâye ve "Bilal" ismi bana oldukça farklı geldi. En sonunda seriyi bölüp önce ilk kitabını almaya karar verdim. Biliyordum ki, satırları adım adım okurken eser beni sararsa diğer kitaplarını da alacak ve onları bir solukta okuyacaktım.
İki gün içinde ilk sayfasından son sayfasına ulaştığım bu kitap, ilginç bir dede-torun diyaloğu ile başlıyor. Ön söz mahiyetinde italik olarak yazılmış şu satırlar hemen dikkatimi çekti:
“Ölürüm de senden asla vazgeçmem Rabia! Asla!”
“Sus, Bilal’im, kulun kölen olayım, yalvarırım sus! Bilerek yaramı daha fazla deşip durma!”
Bu cümlelerin ardından, 1996 yılında New York’ta altı yaşındaki bir çocuğun, arkadaşları tarafından beyaz ailesiyle birlikte "zenci" olduğu gerekçesiyle kızdırılması anlatılıyor. Bu küçük çocuk, New York City Üniversitesi Karşılaştırmalı Dinler Tarihi Kürsüsü Başkanı Prof. Dr. Abdülhakim Osmani’nin torunudur.
Konunun bir torun üzerinden ele alınıp başlatılması merakımı daha da artırdı. Ardından üç duvarı yerden tavana kadar kütüphaneyle kaplı çalışma odası tasviri, bana dokunan satırlardan biri oldu. Sonraki sayfada ise bu ufak çocuğun dünyaya geliş serüveni ve ailenin diğer fertleri tanıtılıyor. Aile bireylerine bakar mısınız: Dr. Hacer Osman, Prof. Dr. Abdülhakim Osman, Abdüllatif Forrester ve Dr. Sevde Fereeman ve diğerleri.
Dikkat çekici satırlar hız kesmeden devam ediyor. Sayfa 18'de karşımıza çıkan şu diyalog oldukça ilginç:
“Tam da sana layık bir bebek üstelik: Kerata başlı başına bir sürpriz paket!”
“Nasıl yani?”
“Bir genetik mucizesi doğurdun kızım! Nurtopu gibi bir genetik mucizesi! Oğlun ak bir zenci!”
Roman, bir ailenin köklerine inen hikâyesini anlatıyor; çünkü Dr. Sevde, bu beyaz bebeğin geçmiş atalarından bir gen taşıdığına inanıyor ve dedesinden bu hikâyeyi anlatmasını istiyor. Ama şunu söylemeden de geçirmiyor:
“Vallahi kızım, açık söylüyorum, başka herhangi bir zenci kadının bembeyaz, akça pakça bir bebek doğurduğunu görseydim ağzım hayretten bir karış açık kalır, gülümser, hatta belki de düşüp bayılırdım. Ama senin beyaz bir bebek doğurduğunu söylediklerinde, bana inan, hiç şaşırmadım! ‘Hacer, bu ona yakışır’ dedim.”
O gece Prof. Dr. Abdülhakim Osman, minik Yusuf Bilal’in doğumunu kutlamak ve dualarda bulunmak için evine misafir ettiği dünürlerine, o güne kadar işitilen en akıl almaz hikâyelerden birini, yani ninesinin ifadesi ile İmam Bilal rahmetullahi aleyh'in hikâyesini anlatmaya başladı.
Bu noktadan sonra tarih 1856’ya, mekân ise İstanbul Üsküdar’a uzanıyor. Rabia ile Bilal, Üsküdar’ın Şemsipaşa semtinde aynı sokakta, beş yıl arayla doğmuş ve birlikte büyümüşlerdir. Aralarındaki yürekten gelen aşkla beraber büyüyen bu iki gencin hayatı, kaderin farklı bir rüzgâr estirmesiyle değişir.
Zenci ailenin büyük atası olan İstanbullu Bilal, Rabia'yı çok sevmektedir. Ancak Şevket Paşa adında saraydan biri Rabia’nın güzelliğini duyar ve dünürcü gönderir. Rabia ile Bilal uzak diyarlara kaçmaya karar verirler. Bu süreçte Bilal'in dayısı, "Keskin Hoca" olarak anılan muttaki ve ilim sahibi Osman Hoca’nın hikâyesi devreye girer.
Osman Hoca, çok farklı sebeple kendisiyle evlenme niyetine girmiş koyu bir Hristiyan olan Harula ile evlenmiştir. Papaz Yorgo Vasilidis ile pek çok ilmi münakaşada bulunan Osman Hoca'yı Hristiyan yapamayınca, bu kız Hristiyan yapmak için Osman Hoca ile evlenmiştir. Fakat İstanbul’a geldiklerinde, Osman Hoca’nın annesinin gösterdiği güzel muamele sonucunda Harula gelin samimi bir Müslüman olmuştur.
Rabia’nın başkasıyla evlendirileceğini duyan Bilal, dayısı Osman Hoca’ya giderek akıl danışır ve kızı kaçırması gerektiğini söyler. Osman Hoca, "Buralarda durma, devletli sana zarar verir" diyerek onu uyarır. Bir gece rıhtımda buluşup kaçacakları sırada Paşa’nın adamları Bilal’e saldırır. Bilal içlerinden birkaçını haklar; daha sonra Osman Hoca’nın yakın arkadaşı Hacı Tayyar Reis’in yardımıyla oradan kaçırılır.
Denizlerden okyanuslara uzanan, büyük zorlukları yenen Bilal; Hacı Tayyar Reis’in sözünden çıkmayan, kendisine yapılmış iyilikler sebebiyle ona çok bağlı bir kaptanın yardımlarıyla Amerika’ya ulaşır. Dayısının geçmişteki iyiliklerini unutmamış, aslen Kayserili olan ve İstanbul'dan sonra Amerika'ya yerleşen güvenilir Rum dostları, Bilal’e yardımcı olur, hatta ona bir çiftlik bağışlamak isterler.
Bilal bunu kabul etmez ancak emanet olarak alır ve Amerika’ya yerleşir. Evine sığınan ve sahipleri tarafından şiddet görmüş köle bir kadını himayesine alır; ona sahip çıkmak için de sahiplerine "Benim kadınım" diyerek parasını öder. Daha sonra bu köle zenci kız kendisi Bilal ile evlenmek ister ve Bilal İstanbul’daki durumu açıklar fakat kader ağlarını farklı örer, dönemez. Köle kız Vinnile, Hacer ismini alır ve uzun yıllar Amerika’da yaşarlar. İşte profesörün hikâyesini dinlediği kadıncağız odur.
Yazarın roman kültürünü çok iyi kavradığını, bir yerden sonra artık romandan kopamadığınızı hissediyorsunuz. Çevre tasvirleri, kahramanların fiziksel ve ruhi portreleri çok başarılı bir şekilde aktarılmış. En sonunda o köle kız Müslüman olurken Bilal ile beraber biz de gözyaşı döküyoruz.
Kitapta Hristiyanlık ve Müslümanlık üzerine bazı tartışmalar yapıldığı belirtilse de konu derinlemesine işlenmiyor, daha çok yüzeysel bırakılıyor. Malum, kitap bir aşk hikâyesi olunca sayfalar boyu o duyguyu siz de içinizde büyütüyorsunuz. Yazar Engin Noyan, Kur'an’la şekillenmiş aklının mahsulünü kitap kahramanları üzerinden bizlere aktarıyor. “Euzü billahi mineşşeytanirracim, Bismillahirrahmanirrahim” ifadelerini yer yer kullanan yazar, ayet ve hadis metinleriyle kahramanları konuştururken okuyucuya da doyurucu bilgiler sunuyor.
Kısacası, Müslüman bir zihnin ürünü olan bu roman, benim gibi gönül ehli insanları sarıp sarmalayacaktır. Aşk Düşünce Yollara, isimli 270 sayfalık bu kitabı kesinlikle tavsiye ediyorum; sizi bir sonraki kitaba bağlayacağı kesin, zira ben de gidip serinin ikinci kitabını alacağım galiba.
Bilmemiz gereken noktalardan biri de şudur:
Bir romanı değerlendirirken kurgusu, dili, kahramanları, mekânı ve yazarın üslubu göz ardı edilmemelidir. Yazarın üslubu; kelimeleri diziliş biçimi, cümle yapısı ve en önemlisi olayları anlatırken duyguları ıskalamadan vermesi, okur için vazgeçilmez unsurlardır. Gençlerimizin Müslüman bir zihinden süzülüp gelen romanları okumasını teşvik etmeliyiz ki hem edebi bir zevk alsınlar hem de duygularını daha kontrollü yaşamayı öğrensinler. Bu durum, "Okusunlar da ne okusunlar" denilerek geçiştirilemeyecek kadar önemlidir.
AHMET TAŞTAN
