Bugünlerde Bursa ovasında tarihi bir hareketlilik yaşanıyor. Bursa’yı Ankara-İstanbul yüksek hızlı tren ağına bağlayacak olan Bandırma-Bursa-Yenişehir-Osmaneli Yüksek Hızlı Tren projesinde teknik test sürüşlerine geçildi. Yolcu seferlerinin başlayacağı tarih henüz resmen ilan edilmemiş olsa da, 2026 yıl sonu veya 2027’nin ilk aylarında hattın hizmete girmesi ve Bursa ile Ankara ve İstanbul arasındaki yolculuk süresinin yaklaşık 2 saat 15 dakikaya inmesi bekleniyor.
Bursa için asırlık bir hasretin sonu anlamına gelen bu tablo, yanı başındaki Türkiye’nin en dinamik üretim merkezlerinden biri olan İnegöl içinse tanıdık bir burukluğu yeniden gün yüzüne çıkarıyor: İnegöl, deyim yerindeyse treni üçüncü kez kaçırıyor.

İlk kaçan tren; 1890’ların Anadolu bağlantısı
İnegöl’ün raylarla ilk imtihanı, Osmanlı’nın son dönemindeki büyük demiryolu hamlesine dayanır. Bursa’yı Mudanya'dan denize bağlamak amacıyla 1871’de Sultan Abdülaziz’in iradesiyle başlatılan Mudanya-Bursa demiryolu projesi 17 Haziran 1892’de hizmete başladı.
Daha sonraki yıllarda, yaklaşık 42 kilometre uzunluğundaki Mudanya-Bursa demiryolunun İnegöl ve Karaköy üzerinden Anadolu Demiryolu ağına bağlanması planlandı. Yapılan tetkikler sonrası çizilen projeye göre halihazırda Mudanya'dan Bursa'ya gelen trenin son durağı olan ve günümüzde Bursa Büyükşehir Belediye binasının alt kısmındaki son istasyondan sonra ray hattı uzatılarak sırasıyla Kestel ve Aksu'dan geçerek Akhisar köyünden İnegöl'e ulaşacaktı.
Demiryolu İnegöl'den sonra sırasıyla Şipali, Kulaca, Bilal, Yiğit, Çitli, Kurşunlu, Nazifpaşa ve Pazaryeri'nden geçerek Karaköy'e ulaşacak bu sayede İstanbul'dan Anadolu'ya ve hatta sonraki yıllarda Bağdat ve Hicaz demiryoluna kadar uzanan bir hatta bağlanmış olacaktı.
Yapılan projede, özellikle Çitli maden suyu tesisinde bir yükleme istasyonu planlanmış, hem Çitli'den Mudanya'ya kadar ulaşan demiryolu hattı (ve sonrasında gemilerle), hem de Anadolu demiryolu ağı ile Çitli maden suyunun başta İstanbul olmak üzere diğer tüm coğrafyalara ulaştırılması planlanmıştı.
Ne var ki, Osmanlı İmparatorluğunun savaşlardan kaynaklı içinde bulunduğu ekonomik buhrandan dolayı Bursa-Karaköy bağlantısı hiçbir zaman hayata geçirilemedi ve böylelikle İnegöl'ün ilk treni kaçmış oldu.

İkinci kaçan tren: Cumhuriyet sonrası yeni proje ve karayolu tercihi
Cumhuriyet’in ilanının ardından başlatılan millileştirme politikaları kapsamında MudanyaBursa demiryolu 1931-1932 yıllarında kamulaştırılarak Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) bünyesine alındı. 1939 yılına gelindiğinde ise Bursa'nın Anadolu Demiryoluna bağlama projesi yine gündeme geldi. Hatta projeden de öteye geçilip 10 milyon liralık bütçe ayrılarak proje hayata geçirilmek üzere onaylandı. Bu kez güzergah, İnegöl üzerinden Mezit boğazına, oradan da Bozüyük üzerinden Anadolu Demiryolu ağına bağlanacak şekilde planlanmıştı.
Ancak yine bu proje de maalesef hayata geçirilemedi. Gerek mevcut Bursa- Mudanya hattının standart dışı olan dar hat açıklıklı ray mesafesinin diğer ray hatlarına uyumsuzluğu, gerekse de ulaşımda karayoluna ağırlık verilmesi bu projenin rafa kaldırılmasının en büyük sebepleriydi.
Üstelik bu dönemin sonunda eldeki mevcut hat da kaybedildi. Anadolu demiryolu ağına bağlanamadığı için izole kalan Mudanya-Bursa hattında, 1948 yılında ekonomik olmadığı ve zarar ettiği gerekçesiyle seferler durduruldu; 1953 yılında yasal tasfiyeyle birlikte raylar tamamen sökülerek vagonlar ve lokomotifler depolara kaldırıldı. Sökülen ray hatlarındaki geniş demirlerden Bursa sokaklarını aydınlatmak için elektrik direkleri yapıldı.
1950 sonrasında ulaşım yatırımlarının karayolu eksenine kaymasıyla birlikte İnegöl’ün doğu yönlü bağlantısı da demiryolu yerine asfaltla kuruldu. İnegöl üzerinden Bozüyük’e ulaşan yeni karayolu 1970’li yılların sonunda hizmete girdi ve böylece ikinci tren de kaçmış oldu. İnegöl, demiryolunun değil karayolu taşımacılığının kavşak noktası haline geldi.

Üçüncü Kaçan Tren: Yenişehir’in aldığı rövanş
Üçüncü ve en somut kayıp ise bugün test sürüşlerini izlediğimiz yüksek hızlı tren projesinde yaşandı. Projenin ilk tasarımında iki ayrı hat masadaydı: 640 milyon dolar maliyetli Bandırma-Bursa-Ayazma-Osmaneli hattı ile 340 milyon dolar maliyetli Ayazma-İnegölBozüyük hattı. Ancak Nisan 2007’de proje maliyetini düşürmek ve ilk tasarımdaki saatte 200 kilometrelik hız hedefini 160 kilometreye çekmek adına Ayazma-İnegöl-Bozüyük ayağı projeden tamamen çıkarıldı.
Temeli 23 Aralık 2012’de atılan projede İnegöl umudu 2014 ve 2015 yıllarında bir kez daha gündeme geldi. Yenişehir sınırlarındaki heyelanlar nedeniyle hattın İnegöl güzergâhına kaydırılabileceği yönündeki haberler yerel basında "hızlı tren müjdesi" olarak yer aldı ancak TCDD’nin nihai teknik revizyonları tarım arazilerini ve Gölbaşı göletini koruyacak biçimde Bursa-Gürsu-Yenişehir-Osmaneli hattında netleşti. Böylece İnegöl'ün üçüncü treni de kaçmış ve Yenişehir, 1970li yıllarda İnegöl'e kaptırdığı karayolunun rövanşını almış oldu.
Üçüncü kaçan tren ana güzergâh olarak İnegöl’ün yanından geçip gitmiş olabilir; ancak raylı sistem defteri tamamen kapanmış değil. Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı’nın (BEBKA) 2024-2028 Bölge Planı’nda "Yenişehir-İnegöl Demiryolu" projesi ve ana hatta entegre edilecek demiryolu bağlantıları planlama düzeyinde yer alıyor. Benzer şekilde kamuoyuna yansıyan yatırım planlarında da Yenişehir-İnegöl arasına demiryolu bağlantısı ve lojistik merkez kurulması projeleri gündemde tutuluyor.
İnegöl’ün iş dünyası, yerel yönetimleri ve sivil toplumu; "treni üç kez kaçırdık" hayıflanmasını bir kenara bırakıp, enerji ve siyasi iradeyi Yenişehir-İnegöl demiryolu iltisak hattının bir an önce yatırım programına alınıp ihale edilmesine odaklanmalıdır. Zira İnegöl, artık sadece karayoluna sığmayacak kadar büyük üretiyor; 134 yıllık hasretin dördüncü kez ertelenmesine bu şehrin ne vakti ne de rekabet gücü var.
Rıdvan Pal