Hayatta insanın en büyük sevinci, kurduğu ailede yeşeren umutlar ve o umutların büyüyüp birer bireye dönüşmesidir. Benim iki oğlum var ve eşim, özel bir okulda rehber öğretmen olarak görev yapıyor. O, işini aklıyla ve yüreğiyle yapan çok değerli profesyonel bir eğitimcidir.

Eşimle birlikte yıllar boyunca çocuklarımızın iyi yetişmeleri, değerlerine sahip çıkmaları ve nitelikli bir eğitim almaları için elimizden gelen tüm çabayı harcadık. Ne mutlu bize ki çocuklarımız da bu emeği boşa çıkarmadı; duruşlarıyla, çabalarıyla her zaman gurur kaynağımız oldular.

İşte bu emeğin, geleceğe dair kurulan hayallerin ve bir anda altüst olan ezberlerin ortasında, yaklaşık dört beş yıl önce yaşadığım ilginç ve düşündürücü bir hatıramı sizinle paylaşmak istiyorum. Büyük oğlum o sıralar bilgisayar mühendisliği üçüncü sınıf öğrencisiydi.

Bir akşam eve girer girmez oldukça ciddi bir ifadeyle, "Ben işsiz kaldım," dedi. Sofrada, mutfakta bir anlık sessizlik oldu; hepimiz şaşkınlıkla birbirimize baktık. İlk refleksle, "Dur oğlum, daha okulun bitmesine zaman var, mezun bile olmadan nasıl işsiz kalırsın?" diye sordum.

Verdiği cevap, o gün belki çoğumuzun tam olarak kavrayamadığı ama bugün her gün biraz daha somutlaşan bir gerçeğe işaret ediyordu: "Yapay zeka diye bir şey çıktı, her şeyi yapıyor."

O akşamki cümle, ilk duyulduğunda biraz şaka gibi, biraz da abartılı gelmişti bana. Nihayetinde yıllarca "Bilgisayar mühendisliği geleceğin mesleğidir, önü her zaman açıktır" denilerek büyütülmüş bir nesilden söz ediyorduk.

Ancak teknoloji dünyasında işlerin artık eskisi gibi lineer ilerlemediğini anlamak uzun sürmedi.

Kod yazan, analiz yapan, tasarım üreten, metin oluşturan ve saniyeler içinde karmaşık problemleri çözebilen yapay zeka araçları, yalnızca teknik alanları değil, tüm beyaz yakalı dünyayı sarsmaya başladı.

Bugün değişimin baş döndürücü bir hızla yaşandığı bir çağda yaşıyoruz. Eskiden bir mesleği öğrenmek, o mesleğin kurallarına hâkim olmak ve yıllar içinde adım adım yükselmek yeterli görülürdü.

Şimdi ise bir becerinin öğrenilme süreciyle eskime süreci neredeyse iç içe geçmiş durumda. Üstelik artık yalnızca "hiç okumamış" ya da "vasıfsız" iş gücünün değil, tam tersine yıllarca dirsek çürütmüş, üniversite sıralarında ter dökmüş eğitimli gençlerin de işsiz kalabileceği ya da mesleklerinin tanımının kökten değişeceği konuşuluyor.

Bu belirsizlik, gençlerin omuzlarına görünmez ama ağır bir yük bindiriyor. Sadece iş bulma kaygısı değil; "Acaba verdiğim bu emek karşılık bulacak mı?", "Okuduğum bölüm beş yıl sonra var olacak mı?", "Gelecekte bana gerçekten ihtiyaç duyulacak mı?" gibi sorular gençlerin zihnini meşgul ediyor.

Bu kaygı yalnızca bizim evimize ya da tek bir ülkeye özgü değil. Dünyanın dört bir yanında gençlerin olağanüstü bir gelecek kaygısı ve huzursuzluk içinde olduğu açıkça görülüyor.

ABD’den Fransa’ya, Sırbistan’a kadar pek çok ülkede yaşanan toplumsal hareketlerin, protestoların ve öfkenin arkasında yalnızca ekonomik rakamlar yok; aynı zamanda geleceğe dair sarsılan güven, barınma ve istihdam krizleri, liyakat ve temsil arayışı ile yarınların belirsizliği yatıyor.

Gençler, kendilerine vaat edilen geleceğin eskisi kadar erişilebilir olmadığını hissediyor.

Ülkemiz açısından bakıldığında tablo daha da karmaşık bir hal alıyor. Uzun yıllar boyunca "genç nüfusumuz en büyük avantajımızdır, önümüzdeki demografik fırsat penceresini iyi değerlendirmeliyiz" diye konuşulurdu.

Oysa bugün genç nüfusumuz giderek azalıyor, yaş ortalaması yükseliyor ve o çok sözü edilen "fırsat penceresinin" artık kapandığı ya da kapanmak üzere olduğu ifade ediliyor.

Hem nicelik olarak azalan bir gençlikten söz ediyoruz hem de nitelikli istihdam ve umut konusunda sınanan bir kuşaktan.

Bir anne ya da baba olarak insan ister istemez durup düşünüyor: Biz yıllarca çocuklarımız iyi okusun, iyi bir meslek edinsin, ayakları üzerinde dursun diye uğraştık. Onlar da çalıştı, çabaladı. Peki, bu değişen dünyada emek nasıl korunacak?

Aslında mesele, "Meslekler tamamen yok olacak" karamsarlığı ile "Hiçbir şey değişmeyecek" rehaveti arasında sıkışmamak gerekir. Yapay zeka gerçekten de rutin olan, tekrarlanan, kurallara bağlı birçok işi bizden çok daha hızlı yapıyor.

Ama insanı insan yapan; eleştirel düşünme, karmaşık durumlarda empati kurabilme, doğru soruyu sorabilme, etik muhakeme yapabilme, belirsizlik altında yön bulabilme ve farklı disiplinleri bir araya getirebilme becerisi henüz bir algoritmaya indirgenmiş değil.

Yine de şunu kabul etmek gerekiyor: Gençlerin bugünkü kaygısı yersiz değil. Dünyanın hızına yetişmeye çalışırken, küresel sarsıntıların ve demografik dönüşümlerin ortasında yol bulmak kolay değil.

O akşam oğlumun "Ben işsiz kaldım" sözü, aslında bir mesleğin bitişinden ziyade, eski güven alanlarının sarsılışının ilk yankılarından biriydi sanırım.

Eşimle birlikte çocuklarımızın arkasında durmaya, onları dinlemeye ve bu fırtınalı çağda yalnızca diploma sahibi değil, dil bilen, güçlü, meraklı ve değişime uyum sağlayabilen bireyler olarak güçlenmelerine destek olmaya devam ediyoruz.

Çünkü çağ ne kadar hızlı değişirse değişsin, emeğin ve sahici insan bağının kıymeti hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmıyor; sadece biçim değiştirerek yeniden sınanıyor.

Ercan EROĞLU Eğitim Bilimleri Uzmanı, Araştırmacı

[email protected]