Türk mühendisler Dilara Türkeş ve Emir Alapala tarafından geliştirilen ReminiScent, Alzheimer hastalarının hafızasını koku duyusu üzerinden desteklemeyi amaçlayan akıllı bir kolye olarak dikkat çekiyor. Proje, 2026 James Dyson Ödülleri'nde Türkiye birinciliği elde ederek uluslararası final aşamasına taşındı.
Fikir Ailedeki Alzheimer Sürecinden Doğdu
Projenin ortaya çıkmasında Dilara Türkeş'in babaannesinin Alzheimer sürecine tanıklık etmesi önemli rol oynadı. Genç mühendisler, hastalık ilerledikçe zayıflayan hafıza üzerinde koku duyusunun nasıl kullanılabileceği üzerine düşünmeye başladı.
Emir Alapala'nın da geçmişte yaşadığı bir deneyim projeye ilham verdi. Yıllar sonra daha önce kullanılan bir parfümün kokusunu duyduğunda eski anılarının canlanması, ekibin dikkatini koku ve hafıza arasındaki ilişkiye çevirdi.
Bilimsel araştırmalarda da koku duyusunun hafızayla güçlü bir bağlantısı olduğu biliniyor. Bunun temelinde, kokuların beynin hafıza ve duygularla ilişkili bölgelerine ulaşan sinirsel yollarla işlenmesi bulunuyor.
Koku Kontrollü Şekilde Salınıyor
ReminiScent'in en dikkat çeken özelliği, kullanıcının boynunda taşınabilecek küçük bir cihaz olarak tasarlanması. Kolyenin içerisinde yaklaşık 16 milimetrelik bir elektronik devre bulunuyor.
Sistem, belirli aralıklarla çok küçük miktarlarda koku yayacak şekilde çalışıyor. Proje bilgilerinde bunun ultrasonik atomizasyon yöntemiyle gerçekleştirildiği ve yaklaşık saatte bir kısa süreli mikro dozlar halinde koku salındığı belirtiliyor.
Buradaki amaç, hastanın günlük yaşamını kesintiye uğratmadan belirli kokular aracılığıyla hafızayla ilişkili uyaranlar oluşturabilmek.
Kolye Aynı Zamanda Kimlik Bilgilerini Taşıyor
Cihaz yalnızca koku sistemiyle sınırlı değil. Tasarımda Alzheimer hastalarının günlük yaşamında karşılaşabileceği güvenlik sorunları da dikkate alınmış.
Kolyenin üzerinde hastanın adı, kan grubu ve yakınının iletişim bilgileri gibi temel bilgilerin bulunması planlanıyor. Böylece özellikle yönünü kaybeden veya yakınlarından uzaklaşan hastaların kimlik bilgilerinin daha kolay ulaşılabilir olması hedefleniyor.
Ekibin gelecek planları arasında konum takip özelliği eklemek de bulunuyor. Böyle bir özelliğin hayata geçirilmesi halinde cihaz, hastaların kaybolma riskine karşı ailelerine ek bir güvenlik imkanı sunabilir.
Alzheimer Tedavisi Olarak Görülmemeli
ReminiScent'in dikkat çekici bir proje olması, cihazın Alzheimer hastalığını tedavi ettiği anlamına gelmiyor. Geliştirilen sistemin temel hedefi, koku duyusundan yararlanarak hafızayı desteklemeye yönelik bir teknoloji ortaya koymak.
Alzheimer ilerleyici bir nörolojik hastalık ve günümüzde kullanılan tedaviler hastalığın tamamen ortadan kaldırılmasını sağlamıyor. Bu nedenle ReminiScent gibi yeni teknolojilerin etkinliğinin de bilimsel çalışmalar ve klinik değerlendirmelerle ortaya konması gerekiyor.
Şimdi Hedef Seri Üretim
Türkiye birinciliğinin ardından proje ekibi, yatırım ve destek bularak cihazı daha geniş kitlelere ulaştırmayı hedefliyor. Seri üretim aşamasına geçilmesi halinde ReminiScent'in daha fazla hasta ve aile tarafından kullanılabilmesi amaçlanıyor.
Projenin önündeki en önemli aşamalardan biri ise cihazın gerçekten hafıza üzerinde ne ölçüde fayda sağladığının bilimsel olarak ortaya konması olacak. Bu sonuçlar, teknolojinin gelecekte Alzheimer hastalarının bakımında ne kadar kullanılabileceğini belirlemede önemli rol oynayabilir.
