“Büyükşehirlerde yaşayan yüksek oranlara ulaşan nüfus, hızlı ve sağlıksız kentleşmeyi beraberinde getirmiş, yeni ve artan taleplerin karşılanması için çağdaş yönetim anlayışını gerekli kılmıştır. Bu bağlamda 1984 tarihli 3030 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu, büyükşehirlerin artan nüfusla beraber meydana gelen sorunlarını karşılayamamış ve sorunlar giderek artmıştır.”29
“1982 Anayasası’na konulmuş olan, büyük yerleşim merkezleri için özel yönetim birimlerinin oluşturulacağı hükmüne dayanılarak 3030 sayılı kanun ile Mart 1984’ten itibaren, klasik belediye yönetimi yanında, bir de içinde birden fazla belediye bulunan, büyük yerleşim birimlerinde iki düzeyli metropol belediye sistemine geçilmiştir.”30
“Bu kanunun yerine yerel yönetimler reformu kapsamında TBMM’de 10.07.2004 tarihinde 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu kabul edilmiştir. 5216 sayılı kanunla büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyelerin kurulması, organları, görev ve yetkileri, gelirleri ve belediyeler arasındaki ilişkiler düzenlenmiştir. 5216 sayılı kanunun amacı ilgili kanunun birinci maddesinde şu şekilde verilmiştir. Bu kanunun amacı, büyükşehir belediyesi yönetiminin hukuki statüsünü düzenlemek, hizmetlerin plânlı, programlı, etkin, verimli ve uyum içinde yürütülmesini sağlamaktır.”31
“5216 sayılı Kanuna göre, büyükşehir belediyesi, en az üç ilçe belediyesini kapsayan, bu belediyeler arasında koordinasyonu sağlayan; kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getiren, yetkileri kullanan; idari ve mali özerkliğe sahip ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisini ifade eder.”32
“5393 sayılı kanunun 49. Maddesine göre geleneksel belediyelerde (belediyenin büyüklüğüne göre değişmekle birlikte), başkan, başkan yardımcısı, müdür ve memur olmak üzere dört kademeli bir hiyerarşik yapı bulunmaktadır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 21.
Maddesine göre “Büyükşehir Belediye Teşkilatı; norm kadro esaslarına uygun olarak genel sekreterlik, daire başkanlıkları ve müdürlüklerden oluşur.”33
“Büyükşehir belediyesinde başkan yardımcısı bulunmaz. Hizmetlerin yürütülmesi Belediye Başkanı adına mevzuat hükümlerine, belediyenin amaç ve politikalarına stratejik planına ve yıllık programlarına uygun olarak genel sekreter ve yardımcıları tarafından sağlanır.”34
Büyükşehir Belediye Organları; Büyükşehir Belediye Meclisi, Büyükşehir Belediye Encü- meni ve Büyükşehir Belediye Başkanıdır.
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE MECLİSİ
“Büyükşehir belediyesinin karar organıdır. Büyükşehir belediye başkanı büyükşehir belediye meclisinin başkanı olup, büyükşehir içindeki diğer belediye başkanları, belediye meclisinin doğal üyesidir. Büyükşehir belediye meclisinin diğer üyeleri ise büyükşehir içindeki belediyelerin meclis üyelerinin 1/5 inden oluşur.”35
“Büyükşehir belediye meclisleri; Doğrudan halk tarafından seçilmez. İlçe belediye meclislerinden üyelerin katılımı ile oluşur. Büyükşehir içindeki her ilçedeki belediye meclislerinin beşte biri üye büyükşehir belediye meclisine katılır. Bu hesaplamada artık sayılar nazara alınmaz. Büyükşehir belediye meclisinin belli bir üye sayısı yoktur. İlçelerden gelen üyelere göre sayı oluşur. Büyükşehir belediye başkanı büyükşehir belediye meclisinin başkanıdır. İlçe belediye başkanları, büyükşehir belediye meclisinin doğal üyesidir.”36
Siyasi partiler, belediye meclis üye sayısı 9 ve 11 olan beldelerde bir, 15 olan beldelerde iki, 25 ve 31 olan beldelerde üç, 37 olan beldelerde dört, 45 olan beldelerde beş, 55 olan beldelerde 6 adet kontenjan adayı gösterirler. Kontenjan adayı adayların sıralamasına dahil edilmeyerek aday listelerine kontenjan adayı olarak ayrıca yazılır. Siyasi partiler kontenjan adaylarını merkez yoklaması ile tespit ederler. Ancak merkez karar ve yönetim organları bu yetkisini il veya ilçe yönetim kurullarına devredebilirler.
(Turhan Şahin’in, “İnegöl Belediyeli Yıllar” Kitabından)
Turhan ŞAHİN
Kaynak: gencgazete.net
DİPNOTLAR
29 Karabulak, a.g.t., s.21.
30 Karabulak, a.g.t., s.21.
31 Karabulak, a.g.t., s.21.
32 Rana Önder İçmen, Türkiye’de Belediye Personeli, (Yüksek Lisans Tezi), Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, 2009, s.44.
33 Karabulak, a.g.t., s.27.
34 Karabulak, a.g.t., s.27.
