Recep Akakuş

Sultan Mehmet Reşat Devri Ve İnegöl

03 Şubat 2020 / Pazartesi 09:35:58 | YAZARLAR | Recep Akakuş

1912 yılında patlak veren Balkan Savaşı’nda, ardından 1914 yılında, bir emr-i vâkî ile girilen Birinci Cihan Savaşı’nda Batılıların “hasta adam” teşhisi, ön planda tutulmuş ve Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918‘de imzaladığı Mondros Mütâreke Antlaşması ile dağılma sürecine sokulmuştur. Sultan V. Mehmed Reşad (1908-1918) devrinin İnegöl’e yansımaları, işte böyle bir sosyal ortam içinde gelişmiştir.

Hatırlanacağı üzere Sultan II. Abdülhamid (1876-1908), tahta geçtiği ilk yıllarda İnegöl coğrafyası ile yakînen ilgilenmiş, yüzlerce Balkan ve Kafkas göçmeninin İnegöl coğrafyasına yerleşmesini sağlamıştır. Bu arada İnegöl kasaba merkezinde harap olan Yıldırım Cuma Camii ile İshak Paşa Külliyesi’nde yer alan cami ve medrese onarılarak yenilenmiş, geçici olarak İnegöl belediye başkanlığı olarak kullanılan İshak Paşa Kervansarayı da ilköğretim okuluna çevrilmiştir.

Eski “bedesten” yetersiz kaldığı için yeni “İnegöl Belediye Bedesteni” inşâ edilmiş ve bu bedestenin doğuya açılan kapısının sol kenarında bir saat kulesi inşâ edilmiştir. Güneye açılan kapı girişine de İnegöl belediye başkanlık binası inşâ edilerek 1883 yılından itibaren İnegöl’de beledî hizmetler, bu yeni binada verilmeye başlanmıştır.Ardından da İshak Paşa Kervansarayı, tamammiyle eğitim-öğretim hizmetine tahsis olunmuştur.

Sultan V. Mehmed Reşad (1908-1918) devrinde İnegöl coğrafyasına Balkan ve Kafkas kökenli göçmenlerin iskânına devam olunmuş ve kasaba merkezinde de “Bürhân-ı Terakkî” ve “Reşadiye” adı verilen ilköğretim mektepleri inşâ edilerek hizmete açılmıştır.Sultan II. Abdülhamid devrinde (1876-1909) 1885 yılında ;“ Bilecik” merkez olmak üzere “Ertuğrul Sancağı” oluşturulmuş ve İnegöl ilçesi de nahiye ve köyleri ile birlikte yeni kurulan bu “Ertuğrul Sancağı”na bağlanmıştır.

Şu kadar var ki Bursa’nın, Orhan Gâzî tarafından başkent yapıldığı 1326 yılından bu yana asırlardır Bursa’ya bağlı olarak yönetilen İnegöl’ün, Ertuğrul sancağına bağlanması, yöre halkınca pek benimsenmemiştir. Çünkü 1326 yılından bu yana 655 yıl zarfında özenle oluşturulan ve de pekiştirilen sosyal, ekonomik ve psikolojik bağ, yapılan bu idârî tasarruf ile koparılmış; Domaniç ilçesi dâhil, İnegöl ilçe ve köyleri, Bilecik sancak merkezine bağlanmıştır .

Hicrî 1308 ve Mîlâdî 1890 yılında yayınlanan Hüdâvendigâr Vilâyeti Salnâmesi’nde/yıllığında yer alan bilgilere göre: 1890 yılında İnegöl kasaba merkezinde 7 adet ilköğretim mektebi var iken 1892 yılında 3 adedi mühacir mahallelerinde olmak üzere; İnegöl kasaba merkezinde ilköğretim mektep sayısı 10’a yükselmiştir. İshak Paşa Kervansarayı’nın yerine inşâ edilmiş olan 200 öğrenci kapasiteli ilköğretim mektebi ile de bu sayı, 1892 yılında İnegöl kasaba merkezinde ilköğretim mektep sayısı, 11’e yükselmiştir. Hiç şüphesiz bu sayıya , “rüşdiye mektebi” ile Hacı Hasan Efendi’nin K?sım Efendi Tekke Camii’deki “halk mektebi” dâhil değildir.Yine aynı sâlnâmede yer alan bilgilere göre, 1892 yılında köy ve nahiyeleri dâhil İnegöl ilçe sınırları içinde 113 adet ilköğretim mektebi, eğitim ve öğretime açıktır.

1870-1917 yılları arasında şu isimler, İnegöl’de belediye başkanlığı yapmışlardır: Sâdıkzâde Süleyman Ağa–Hacı Ahmed Efendi-Ahmed Hamdi Efendi–Osman Bey–Bezzâz Yusuf Efendi–Debbağ Hacı Mehmed Efendi–Hasan Efendi–Pazarcıklı İbrahim Efendi–Demircizâde Ali Rıza Efendi–Bosnalı Ahmed Bey-Sofyalı Emin Bey’dir.

Kaymakam Nazif Bey’in himmet ve gayreti ile Çınarlar altında dört bir tarafı, açık; cadde ve yola cepheli kısımlarında dükkân bulunan iki katlı bir “Türk Ocağı Binası” inşâ edilmiştir. Söz konusu bina, daha sonraki yıllarda İshak Paşa Medresesi dershânesinde eğitim-öğretim hizmeti veren rüşdiye mektebi’ne tahsis olunmuştur .

Aynı dönemde evvelce Mahmûdiye Mahallesi’nde Sultan Abdülazîz (1861-1876) adına inşâ edilmiş olan Sarı Camii ile yakınında yer alan “av köşkü”nün civarında 1911 yılında Sultan Reşad adına “Reşadiye Mektebi” inşâ edilerek hizmete açılmıştır.İskâna açılan mühacir köylerine de yine o devirde yönetimde söz sahibi olan kişilerin isimleri verilmiştir. Sözgelimi Hasan Paşa–Murad Bey ve Karakadı gibi…

RECEP AKAKUŞ HOCANIN ESERİNDEN

DÜZENLEYİP YAYINA HAZIRLAYAN

AYHAN BAYRAKTAR

Tüm Yorumları Göster (0)