DÜNYADA GELİŞİM
Dünyada ürün tasarımı insanlığın ilk çağlarında ortaya çıkmış ve nesnelerin özel biçimlere sokularak belirli eşyalara dönüştürülme çabası olarak belirtmiştir.Tasarımcı belirli bir işlevi yerine getirmek için üretilen eşyayı,o işleve en uygun olan şekle büründürmeyi amaçlamıştır.Ancak ilk ve ortaçağda eser sahibinin eser üzerinde hakkını korumaya yönelik bir kaynağa rastlanmadığı gibi,bu dönemde ürünlerin ve eserlerin tek olması,çoğaltma imkanının bulunmaması nedeniyle korumaya ihtiyaç duyulmamıştır.Matbaanın bulunması ile birlikte kitap basımının yaygınlaşmış olması,eser sahiplerinin de eserleri üzerinde korunması gereken haklarının bulunduğunu ortaya koymuştur.
Sınai hakların korunması ise endüstri devrimi ile başlamıştır.Bu dönemdeki sanayi ve teknolojik alandaki gelişmeler tüketim toplumunu ortaya çıkarmıştır.Bu nedenle artık üreticiler pazar paylarını artırmak için ürünlerde çeşitlilik,görünümlerde farklılık yaratarak müşteri kitlesini artırmaya yönelik çalışmalar yapmaya başlamışlardır.Dünyada ilk fikri mülkiyet koruması 1443 yılında Venedik’te gerçekleştirilmiş olup,1474 tarihli ilk Patent Kanunu da Venedik’te ortaya çıkmıştır.Onu takip eden 1624 tarihli İngiliz Kanunu ile de buluşlar üzerinde tekel hakkı tanınmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır.
Ürün tasarımcılığının bağımsız faaliyet olarak ortaya çıkması ise 18.yy sonlarında fabrika üretimine geçilmesi ile gerçekleşmiştir.Ancak bu dönem de tasarımcılar üretimde sağlanan kolaylıklardan yararlanmamışlar,geleneksel motiflere bağlı kalarak klasik biçim ve desenleri kullanmaya devam etmişlerdir.İlk tescilli tasarım koruması ise 1800’li yılların başında Fransa’da Lyon’lu ipek tüccarları ve fabrika sahiplerinin yaptıkları desen ve modellerin taklitlerine karşı korunması amacıyla gerçekleştirilmiştir.Almanya’da ilk düzenleme ise 1721 tarihli Codex Augusteus’tür.1787 yılında çıkarılan tescili tasarımlara ilişkin ilk İngiliz Kanunu ile tekstil tasarımcılarının geliştirdikleri desenlerin korunması için 2 ay gibi kısa bir koruma süresi getirilmiştir.Daha sonra yapılan değişiklerle koruma ve koruma süresine yönelik düzenlemeler yapılmıştır.
Modern anlamda tasarım koruması ise 19.yy’da gerçekleşmiştir.Fransa’da bu anlamda ilk düzenleme 1806 tarihlidir.Bunu 1839 ve 1842 tarihli İngiliz Fikir Sanat Eserleri Kanunu,Almanya’daki 1876 tarihli ve İsviçre’de 1889 tarihli düzenlemeler takip eder.Tasarımcılığın ticari rekabetin bir unsuru haline gelişi ABD’de gerçekleşmiş ve üretilen ürünlerin piyasada daha arzulanır hale gelmesi için tasarımcılar ve reklamcılar birlikte çalışmalar yapmışlardır.Bu dönemde gerçekleştirilen düzenlemelerin ulusal olduğu görülmektedir.Daha sonra ülkeler arasındaki ticaretin gelişimi,ulaşımın ulaştığı boyutlar ülkeleri ikili anlaşmalar yapmaya itmiş ve ülkeler bu anlaşmalar dışında yeni arayışlar içine girerek fikri mülkiyet alanındaki farklılıkları gidermek amacıyla uluslararası alanda anlaşmalar yapmaya başlamışlardır.(Akın Beşiroğlu-Fikir Hukuku Dersleri )Devam Edecek…
