İnegöl’ün yerel yönetim tarihinden günümüze ulaşan 1931 tarihli bir fotoğraf, yaklaşık bir asır önceki belediye meclisinin yapısını bütün ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor.
İnegöl Belediye Başkanı Ali Reşit Eralp’in başkanlığında çekilen karede, belediye meclisi üyeleri uzun bir toplantı masasının çevresinde görülüyor.
Fotoğrafı değerli kılan ayrıntılardan biri ise masada bir kadın meclis üyesinin de bulunması. İnegöl Belediyesi kayıtları, Ali Reşit Eralp’in 1930-1934 yılları arasında belediye başkanı olduğunu doğrularken, belediyenin tarih çalışmaları aynı dönemde İnegöl’ün ilk kadın belediye meclis üyesinin görev aldığını ortaya koyuyor.
1931 İnegöl Belediye Meclisi fotoğrafı neyi gösteriyor?
İnegöl Kent Müzesi arşivinden günümüze ulaşan fotoğraf, erken Cumhuriyet döneminin İnegöl’deki yerel yönetim kadrosunu aynı karede buluşturuyor. Uzun bir masanın başında Belediye Başkanı Ali Reşit Eralp otururken meclis üyeleri iki sıra halinde masanın çevresinde yer alıyor. Üyelerin önlerindeki evraklar, toplantının çalışma düzenine ilişkin dikkat çekici ayrıntılar arasında bulunuyor.
Fotoğrafın sağ üst köşesinde “İnegöl Kent Müzesi Arşivi” ibaresi bulunurken alt bölümde “Foto: Hilal – İnegöl – 1931” damgası görülüyor.
Toplantının yapıldığı bina bugün İnegöl Kent Müzesi
Fotoğrafın hikâyesini daha da ilginç hale getiren ayrıntı, toplantının gerçekleştirildiği binanın bugün hâlâ ayakta olması. İnegöl Belediyesi tarihçesine göre, 1927 yılına kadar otel olarak kullanılan yapı belediye tarafından satın alındı ve 1988 yılına kadar 61 yıl boyunca belediye binası olarak hizmet verdi. 19. yüzyılın sonlarında inşa edilen yapı günümüzde İnegöl Kent Müzesi olarak kullanılıyor.
O oda bugün de ayakta olabilir
İnegöllü tarihçi ve Osmanlı arşivleri araştırmacısı Sinan Çuluk, aynı tarihi fotoğraf üzerine yaptığı değerlendirmede toplantının eski belediye binasının ikinci kat sofasında gerçekleştirildiğini aktardı. Çuluk’un verdiği bilgiye göre söz konusu bölüm o dönemde toplantı salonu olarak kullanılıyordu.
“Günümüzde müze olarak kullanılan eski belediye binasının ikinci kat sofası toplantı salonu imiş.” — Sinan Çuluk
Bu bilgi, fotoğrafı İnegöl açısından daha özel bir belgeye dönüştürüyor. Çünkü 1931’de belediye meclis üyelerinin çevresinde toplandığı mekân ile bugün İnegöl Kent Müzesi olarak kullanılan tarihî yapı arasında doğrudan bir bağ kurulabiliyor.
Ali Reşit Eralp kimdir?
İnegöl Belediyesi’nin resmî başkanlar listesinde Ali Reşit Eralp’in görev dönemi 1930-1934 olarak yer alıyor. Eralp, Demircizade Ali Rıza Efendi’nin 1929-1930 döneminin ardından belediye başkanlığı görevini üstlendi; kendisinden sonra 1934-1935 döneminde Sabri Demircioğlu belediye başkanı oldu.
Belediye başkanlığından önce eczacılık yaptı
Araştırmacı-yazar Turhan Şahin’in İnegöl’ün eczacılık tarihi üzerine aktardığı bilgilere göre Ali Reşit Bey, 2 Mayıs 1908’den itibaren İnegöl Belediyesi Eczacısı olarak çalıştı. Daha sonra belediye eczanesini devraldı ve işletme “Ali Reşit Eczanesi” adıyla İnegöl’ün ilk özel eczanesi olarak faaliyet gösterdi.
Ali Reşit Eralp böylece İnegöl tarihinde yalnızca belediye başkanı olarak değil, ilçenin sağlık ve eczacılık geçmişinde de adı geçen bir isim oldu. Yerel tarih çalışmalarında Eralp döneminde elektrik fabrikasının kurulması ve İnegöl Ortaokulu’nun yapımına yönelik çalışmalar da dönemin öne çıkan gelişmeleri arasında aktarılıyor.
Fotoğraftaki kadın meclis üyesi
1931 tarihli fotoğrafın en dikkat çekici ayrıntılarından biri, masada erkek üyelerle birlikte oturan başörtülü kadın meclis üyesi. Bu görüntünün önemi, fotoğrafın çekildiği tarihin Türkiye’de kadınların yerel yönetimlerde siyasi temsil hakkını yeni kazandıkları yıllara denk gelmesiyle daha da artıyor.
TBMM kayıtlarında kadınların belediye seçimlerinde seçme ve aday olma hakkının 3 Nisan 1930’da Belediye Kanunu’nun kabul edilmesiyle tanındığı, kadınların bu siyasi haklarını ilk kez 1930 belediye seçimlerinde kullandığı belirtiliyor. Seçimler 1930 yılının eylül ayı başından 20 Ekim’e kadar devam etti.
İnegöl’ün ilk kadın belediye meclis üyesi bu dönemde görev yaptı
İnegöl Belediyesi tarafından yayımlanan “Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu” kitabında Ali Reşit Eralp’in 1930-1934 dönemi anlatılırken, İnegöl Belediyesinin ilk kadın meclis üyesinin de bu dönemde görev aldığı özellikle belirtiliyor. Aynı kaynak, 1930 Türkiye yerel seçimleriyle bağlantılı olarak İnegöl’deki bu siyasi temsil değişimine dikkat çekiyor.
Burada önemli bir ayrım bulunuyor: Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı 5 Aralık 1934’te tanındı. Belediye seçimlerine katılma ve yerel yönetimlerde seçilme hakkı ise bundan dört yıl önce, 1930’da kazanılmıştı. Dolayısıyla 1931 tarihli İnegöl fotoğrafı genel seçimlerden önce yerel yönetim düzeyinde başlayan kadın temsilinin dikkat çekici bir örneğini yansıtıyor.
Fotoğraftaki sarıklı meclis üyesi kim?
Karede dikkat çeken bir başka isim, masanın sağ tarafında sarığıyla toplantıya katılan erkek üye. Bu kişinin kimliği açık arşiv kaynaklarında kesin olarak tespit edilmiş değil.
Sinan Çuluk, fotoğraf üzerine yaptığı değerlendirmede sarıklı kişinin “İnegöl müftüsü olabileceğini” belirtti. Çuluk bunu kesin bir kimlik tespiti olarak değil ihtimal olarak ifade ediyor.
Kent Müzesi sayfasında, TC Erhan Yüce isimli bir vatandaş şu yorumu yapmıştır: "Sağ tarafta sakallı sarıklı olan kişi müderris Hacı hafiz Abdurrahman Yaman (Boşnak, Süleymaniye Medresesinden icazetli)"
Masadaki düzen de dönemin belediyeciliğine ışık tutuyor
Fotoğrafa yakından bakıldığında uzun dikdörtgen toplantı masasının iki yanında üyelerin karşılıklı şekilde oturduğu görülüyor. Belediye Başkanı Ali Reşit Eralp masanın başında yer alıyor. Masanın üzerinde üyelerin önlerine yerleştirilmiş evrak veya dosyalar bulunuyor. Arka plandaki sade mekân, ahşap detaylar ve pencere düzeni ise dönemin belediye binasının iç mimarisine ilişkin görsel ipuçları veriyor.
Bu yönüyle fotoğraf yalnızca kişileri belgelemiyor; 1930’ların başında İnegöl’de belediye meclisinin nasıl bir ortamda toplandığı, oturma düzeninin nasıl olduğu ve dönemin yerel yöneticilerinin görünümü hakkında da doğrudan görsel veri sağlıyor.
“Foto Hilal – İnegöl – 1931” imzasının sırrı
Tarihi karenin alt bölümünde yer alan “Foto: Hilal – İnegöl – 1931” ibaresi araştırılması gereken bir başka önemli ayrıntı. Damga, fotoğrafın İnegöl’de faaliyet gösteren “Hilal” isimli fotoğraf stüdyosuyla bağlantılı olduğunu düşündürüyor.
1931 fotoğrafının arkasındaki bina 61 yıl belediyeye hizmet verdi
İnegöl Belediyesi’nin tarihçesine göre bugün Kent Müzesi olan yapı, 1927’ye kadar otel olarak kullanıldıktan sonra belediye tarafından satın alındı. Belediye 1988 yılına kadar, toplam 61 yıl bu binada hizmet verdi. Dolayısıyla 1931’de çekilen fotoğraf, belediyenin yapıya taşınmasından yalnızca birkaç yıl sonraki dönemi de belgeliyor.
Bugün aynı yapının İnegöl Kent Müzesi olarak şehrin hafızasını yaşatması, fotoğrafa ayrı bir anlam kazandırıyor. Yaklaşık bir asır önce belediye meclisinin toplandığı binanın bugün o toplantının fotoğrafını arşivinde saklayan müzeye dönüşmüş olması, İnegöl’ün kurumsal hafızasında dikkat çekici bir devamlılık oluşturuyor.
95 yıl sonra hâlâ cevap bekleyen sorular var
Fotoğraftaki kadın üyenin adı neydi?
İnegöl Belediyesi’nin tarih kaynakları Eralp döneminde ilçenin ilk kadın belediye meclis üyesinin görev aldığını doğruluyor. Ancak taranan açık kaynaklarda bu kişinin adını fotoğrafla doğrudan ilişkilendiren kesin bir kayıt tespit edilemedi. 1930 belediye seçimlerine ait mazbataların, meclis üye listelerinin ve belediye zabıtlarının incelenmesi bu soruya cevap verebilir.
Sarıklı üyenin kimliği kesinleşebilir mi?
Sinan Çuluk’un “İnegöl müftüsü olabilir” değerlendirmesi önemli bir araştırma ipucu sunuyor. Ancak bunu doğrulamak için 1931 yılında İnegöl’de görev yapan müftünün kimliği ile belediye meclisi üyelik kayıtlarının karşılaştırılması gerekiyor.
TC Erhan Yüce isimli bir vatandaşın yorumu da dikkate değer: "Sağ tarafta sakallı sarıklı olan kişi müderris Hacı hafiz Abdurrahman Yaman (Boşnak, Süleymaniye Medresesinden icazetli)" ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
