Dijitalleşen dünyada ahlaki ve fıkhi sorumluluklar, fiziksel dünyadakinden farklı değildir; sadece işleniş biçimi ve hızı değişmiştir.
İslam fıkhı açısından "mekânın değişmesi, hükmün değişmesini gerektirmez" prensibiyle internetteki eylemlerimiz de aynen kayıt altındadır.
Uzmanlara göre dijital ortamda yapılan paylaşımlar da dini açıdan sorumluluk doğuruyor. İşte internet kullanımına dair fıkhi hükümler ve dikkat edilmesi gerekenler…
Dijital Günah Nedir?
Dijital Günah: İnternet, sosyal medya veya oyun platformları gibi dijital mecralarda; Allah’ın emirlerine aykırı olan, bireyin veya toplumun manevi yapısına zarar veren her türlü eylemdir.
Günümüzde internet ve sosyal medya üzerinden yapılan davranışlar, dini açıdan “dijital günah” kavramı ile ifade ediliyor. Uzmanlara göre, gerçek hayatta günah sayılan fiillerin dijital ortamdaki karşılığı da aynı hükme tabi.
Dijital günah; sosyal medya, internet siteleri ve dijital platformlar üzerinden işlenen, İslam ahlakına aykırı davranışları kapsıyor. Ortamın değişmesi, yapılan eylemin hükmünü değiştirmiyor.
Sosyal Medyada Kul Hakkı Olur mu?
Sosyal Medyada Kul Hakkı: Kesinlikle olur. Hatta dijital ortamda kul hakkı, fiziksel dünyadan daha "tehlikeli" bir boyuta ulaşabilir. Çünkü:
-
Fiziksel dünyada bir kişiye hakaret ettiğinizde şahidi azdır.
-
Dijitalde ise bir kişiye yapılan iftira veya hakaret saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşır. Bu durum, helalleşmeyi imkansız hale getirebilir çünkü o yanlış bilgiyi gören herkesle tek tek helalleşmek mümkün olmayacaktır.
Sosyal medyada yapılan paylaşımlar da kul hakkı kapsamında değerlendiriliyor. Bir kişinin onuruna, itibarına veya emeğine zarar veren her davranış, dijital ortamda da kul hakkı ihlali sayılıyor.
Uzmanlara göre;
- Yazılan yorumlar
- Paylaşılan içerikler
- Yapılan ithamlarş dijital ortamda da sorumluluk doğuruyor. Bu nedenle sosyal medya kullanımında dikkatli olunması gerektiği vurgulanıyor.
Sosyal Medyada Kul Hakkı ve Dijital Günahlar Nelerdir?
Sosyal medyada farkında olmadan veya kasten işlenen başlıca dijital günahlar şunlardır:
-
Siber Zorbalık ve Hakaret: Bir kullanıcıyı yorumlarla aşağılamak veya alay etmek.
-
İftira ve Yalan Haber (Dezenformasyon): Bir kişinin yapmadığı bir şeyi yapmış gibi göstermek veya asılsız bir haberi "belki doğrudur" diyerek paylaşmak. “Forward” etmek bile sorumluluk doğurur
-
Gıybet ve Tecessüs: Birinin gizli hallerini (stoklamak/stalk) araştırmak ve bunları başkalarına anlatmak. Tweet, yorum veya paylaşım da gıybettir
-
Mahremiyet İhlali: Başkasının izni olmadan fotoğrafını, videosunu veya özel bir konuşmasını (ekran görüntüsü) paylaşmak. DM veya özel mesaj ifşa etmek
-
Fikri Mülkiyet Hırsızlığı: Birinin emeği olan yazıyı, görseli veya videoyu kaynak göstermeden, kendi eseriymiş gibi paylaşmak (Kul hakkıdır).
-
Trollük ve Fitne: Toplumu birbirine düşürecek, nefret uyandıracak içerikler üretmek veya yaymak. Fake haber paylaşmak, Tıklanma için yalan başlık atmak.
Dijital Günahlar Nelerdir?
Uzmanlara göre dijital ortamda işlenen başlıca günahlar şöyle:
- Haram içerik paylaşımı ve kullanımı (pornografi vb.)
- Yalan ve yanıltıcı paylaşımlar
- Gösteriş ve aldatma amacıyla içerik üretimi
- Sahte hesap kullanımı ile insanları kandırmak
- Zamanın gereksiz tüketimi, gerçek hayattaki maddi ve manevi sorumlulukların ihmal edilmesi
- Kıskançlık ve nefret uyandıran içerikler paylaşmak
İnternet Kullanımı ile İlgili Fıkhi Hükümler (İnternet Fıkhı)
İslam hukukçuları, internet kullanımını genel fıkıh kaideleri (Kavaid-i Fıkhiyye) çerçevesinde şöyle değerlendirmektedir:
İslam hukukuna göre internet kullanımı serbest olmakla birlikte belirli kurallara bağlı.
Helal ve Haram Sınırı
İnternet kullanımı genel olarak helal kabul edilir. Ancak harama götüren içerikler ve davranışlar yasak kapsamına girer.
Zarar Vermeme İlkesi
Başkasına maddi ya da manevi zarar veren paylaşımlar dinen uygun görülmez.
Kul Hakkı Hassasiyeti
Dijital ortamda yapılan ihlallerin de ahirette sorumluluk doğurduğu belirtiliyor.
Niyetin Önemi
Faydalı içerik üretmek ve bilgi paylaşmak sevap olarak değerlendirilirken, kötü niyetli kullanım günah sayılıyor.
İnternet Fıkhında Genel Kaideler
-
Emanet Bilinci: Sosyal medya hesapları ve internet erişimi birer nimettir; nasıl kullanıldığına dair hesap verileceği unutulmamalıdır.
-
Hucurat Suresi 6. Ayet: "Bir fasık size bir haber getirirse onu araştırın" ayeti, internet fıkhının temelidir. Doğruluğu teyit edilmemiş her paylaşım fıkhen sorumluluk doğurur.
İnternet Fıkhında Temel Yasaklar ve Sınırlar
-
Gözün ve Kulağın Korunması: Müstehcen içeriklere bakmak, haram olan sesleri dinlemek internette de haramdır.
-
Ticari Fıkıh: İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde faiz, kumar, aldatma, hileli mal satma veya fahiş fiyat uygulama doğrudan "kul hakkı" ve "haram kazanç" kapsamındadır.
-
Korsan Yayıncılık: Lisanslı yazılımların, kitapların veya filmlerin illegal yollarla indirilmesi, emeğin çalınması olduğu için fıkhen caiz görülmemektedir.
-
Zaman İsrafı: Kişinin asli görevlerini (ibadet, aile, iş) aksatacak derecede internet başında vakit öldürmesi "mekruh" veya eylemin sonucuna göre daha ağır hükümlerle değerlendirilebilir.
İnternette Dikkat Edilmesi Gerekenler
"Dilin kemiği yok ama parmakların izi var."
Dijital dünyada bastığınız her "beğeni", yaptığınız her "retweet" veya yazdığınız her yorum amel defterinize birer satır olarak ekleniyor.
İslam fıkhına göre; gerçek hayatta yapılması haram olan her şey, dijital dünyada da haramdır. Üstelik dijitaldeki etkinin büyüklüğü, günahın (veya sevabın) çarpan etkisini de artırmaktadır.
İnterneti "iyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmak" (Emr-i bi'l ma'ruf nehy-i anil münker) için bir tebliğ aracı olarak kullanmak ise büyük bir sevap vesilesidir.
Telif Hakları ve Dijital Sorumluluk
İnternet fıkhında öne çıkan konulardan biri de telif hakkı. Uzmanlar, izinsiz içerik kullanımının kul hakkı olduğunu ve bu tür davranışlardan kaçınılması gerektiğini belirtiyor.
Uzmanlardan Uyarı: Paylaşmadan Önce Düşünün
Uzmanlar, sosyal medya kullanıcılarına “paylaşmadan önce doğruluğunu kontrol etme” ve “başkalarının haklarını gözetme” çağrısı yapıyor.
Dijital dünyada yapılan her eylemin hem hukuki hem de dini sorumluluk doğurabileceği ifade ediliyor.
✔ Dijital ortamda işlenen günahlar gerçek günahlardır
✔ Sosyal medyada kul hakkı oluşur ve ağırdır
✔ Paylaş, yorum ve beğeni bile sorumluluk doğurur
✔ İnternet kullanımı helaldir ama sınırları vardır
✔ En büyük risk: gıybet, iftira ve yanlış bilgi yaymaktır. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
