Son yıllarda “çok yaramaz”, “hiç yerinde durmuyor” ya da “çok dalgın” denilen çocuklara artık farklı bir gözle bakılıyor. Çünkü bu davranışların arkasında Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olabilir.
Uzmanlara göre DEHB, sadece hareketlilikten ibaret değil. Çocuğun okul hayatını, arkadaş ilişkilerini ve özgüvenini doğrudan etkileyebilen nörogelişimsel bir durum. Üstelik sadece çocuklukta kalmıyor, yetişkinlikte de devam edebiliyor.
Peki hangi davranışlar sinyal olabilir?
1. Dikkatini Toplamakta Sürekli Zorlanıyorsa
DEHB’nin en bilinen belirtisi dikkat dağınıklığıdır.
-
Ödev yaparken sık sık başka şeylerle ilgilenme
-
Verilen görevi yarım bırakma
-
Eşyalarını sık kaybetme
-
Detayları atlama
-
Sürekli unutkanlık
Bu durum bazen “umursamazlık” gibi yorumlanabiliyor ama aslında çocuğun kontrol etmekte zorlandığı bir dikkat sorunu olabilir.
Özellikle günümüzde ekran süresinin artması ve hızlı içerik tüketimi, dikkat süresini daha da kısaltabiliyor.
2. Yerinde Duramıyorsa
Hiperaktivite denildiğinde akla ilk gelen şey budur.
-
Sürekli hareket halinde olma
-
Oturması gereken yerde kalkma
-
Aşırı konuşma
-
Sabırsızlık
Ancak her hareketli çocuk DEHB’li değildir. Burada önemli olan, davranışların çocuğun yaşına göre beklenen düzeyin belirgin şekilde üzerinde olmasıdır.
3. Düşünmeden Hareket Ediyorsa
Dürtüsellik de önemli bir işarettir.
-
Sıra bekleyememe
-
Başkasının sözünü kesme
-
Sonunu düşünmeden davranma
-
Riskli hareketler yapma
Bu çocuklar çoğu zaman sonradan pişman olur ama o anda kendilerini durdurmakta zorlanırlar.
4. Aşırı Sessiz Ama Aşırı Dalgınsa
DEHB sadece hareketlilik değildir. Bazı çocuklar tam tersine çok sakin görünür. Bu nedenle geç fark edilirler.
-
Derste hayallere dalma
-
Uzun süre boş boş bakma
-
Söylenenleri kaçırma
-
İçine kapanık ama odaklanamayan yapı
Bu durum “uslu çocuk” olarak görülüp gözden kaçabilir. Oysa dikkat eksikliği bu grupta da olabilir.
Sadece Çocukluk Sorunu Değil
Toplumda DEHB’nin sadece çocuklara özgü olduğu düşünülür. Oysa birçok kişide belirtiler ergenlikte ve yetişkinlikte de devam eder.
Yetişkinlerde:
-
Sürekli dağınıklık hissi
-
Organizasyon zorluğu
-
İşleri erteleme
-
İçsel huzursuzluk
-
Unutkanlık
gibi belirtiler görülebilir. Hiperaktivite azalabilir ama dikkat sorunları genellikle devam eder.
Tedavisi Var mı?
Evet. Üstelik kişiye özel planlama ile oldukça başarılı sonuçlar alınabiliyor.
Tedavi süreci genellikle şunları içerir:
-
Davranış terapileri
-
Aile danışmanlığı
-
Gerekli durumlarda ilaç tedavisi
Her çocuk için ilaç şart değildir. Belirtilerin şiddeti ve çocuğun günlük yaşamı ne kadar etkilendiği belirleyici olur.
Davranış terapileri sayesinde çocuk:
-
Dikkatini daha iyi yönetmeyi öğrenir
-
Planlama becerilerini geliştirir
-
Özgüven kazanır
Uzun vadeli ve düzenli uygulanan tedavilerde ciddi ilerleme sağlanabiliyor.
