Salih Erol yazdı
Türkiye Cumhuriyeti’nin yüzüncü yıl dönümünü yaşadığı bugünlerde bizler de cumhuriyetin ilk yıllarındaki İnegöl’e odaklandığımız yazılara devam edelim! Bu ayın başlarında (04.10.2023) bu köşemizde 1926 tarihli bir ticaret rehberinden İnegöl’ü aktarmıştık. Şimdi de 1934 Bursa Yıllığı’ndan İnegöl derlemesi yapalım! Böylece bundan yaklaşık doksan yıl önce ne durumda olduğumuzu hatırlamış olacağız. Takdir edersiniz ki, dayanmış olduğu birikimi bilenler geleceğe bilinçli ve sağlam adımlarla yürüyebilirler ancak.
Bilindiği üzere Türkiye Cumhuriyeti’nde 1928 yılı son günlerinden itibaren Arap Alfabesi resmen terk edildi ve onun yerine Latin Alfabesi getirildi. Türkçeye uyarlandığı için: “Yeni Türk Alfabesi” denilen yeni yazıyla basılmış ilk Bursa yıllığı 1934 yıllığıdır. Bursa Belediyesi’nin görsellerle desteklenmiş zengin içerikli bir yıllığıdır bu. Belediye, bu yıllığı Bursa Sesleri Gazetesi’nin sahibi ve matbaacı Sedat Bey’e sipariş verip hazırlatmıştır.
1934 Bursa İl Yıllığı’nda İnegöl ile ilgili muhtelif bilgiler ve fotoğraflar mevcuttur. 1934’te İnegöl Tahtaköprü Nahiyesi ile birlikte 91 köye sahip bir ilçedir. Domaniç Nahiyesi, Kütahya’ya bağlanmıştır. Yıl içerisinde İnegöl’de kaymakam değişimi yaşanmıştır. Önceki kaymakam Ekrem Bey, Balıkesir’e vali muavini tayin edilince onun yerine İbrahim Bey getirilmiştir. Selef halef her iki kaymakamın da yıllıkta yan yana fotoğrafları basılmıştır.
Yıllığın bir sonraki sayfası (s.30) İnegöl Belediyesi’ne ayrılmış; hem belediye binasının, hem de devrin belediye reisi Ali Reşit Bey’in fotoğraflarına yer verilmiştir. Belediyenin kadrosu, bütçesi (49526 Lira), teşkilat yapısı hakkında bilgiler verilmiştir. Belediyeyi ilgilendiren özel bir not aktaralım: İnegöl Belediyesi 1933 senesinde yüz yedi çiftin nikâhını kıymıştır.
İnegöl nüfusu bu tarihlerde elli binden biraz fazladır (51449). Şehir, günden güne gelişmektedir. Merkezde 2886 hane, on mahalle, 26 han, 760 dükkân, 53 kahvehane, 22 fırın ve 300 kadar araba vardır. İnegöl bu devirde yeni yeni elektrikle tanışmaktadır. Bir şirket yirmi yıllığına elektrik imtiyazı almıştır. Şehirde elektrik santrali kurulmuştur.
İl Genel Meclisi’ndeki İnegöl temsilcileri Hüsnü Bey, Ömer, Şükrü ve Hakkı Bey’dir. İnegöl Ticaret Odası’nın reisi Nezir Bey’in takım elbiseli, papyonlu, şık bir fotoğrafı yıllığa eklenmiştir. İnegöl’ün 1934’te çeşitli kategorilerden toplam 300 tüccarı vardır. Yağhanelerin sayısı 9’a çıkmıştır. İnegöl’de artık Ziraat’ten başka 2. banka şubesi vardır: Adapazarı Emniyet Bankası 17 Temmuz 1929’da açılmıştır. Esnafa kredi sağlamak bu yeni bankanın esas misyonudur.
İnegöl’den Bursa’ya ulaşım bir buçuk saat süren otomobil yolculuğu sayesinde mümkündür. Hemen her saat otobüs ve otomobil bulunması 1934 yılı için dikkate şayan bir husustur. Konaklama için asri otel yapımına başlanması da önemli bir gelişmedir. İnegöl’de Hilâl-i ahmer (Kızılay) Cemiyeti ile Tayyare Cemiyetleri kurulmuştur. Ayrıca şehrin spor ve kültür hayatında medar-ı iftihar bir kurum olarak İnegöl İdmanyurdu’nun adı zikredilmelidir. İnegöl, 1930 başlarında nihayet ortaokula kavuşmuştur. Halkın topladıkları yardımlar ve özveriyle açılmıştır bu okul. Şehir merkezinde bu tarihte beş tane ilk mektep mevcuttur ve ayrıca yirmi köyde ilkokul faaliyettedir.
Görüldüğü üzere İnegöl’ümüzün şu doksan – yüz yıl zarfında geçirmiş olduğu maddi değişim muazzam boyutlardadır. Cumhuriyetle birlikte yaşayacağımız ikinci yüzyılda gelecek nesillerimize daha yaşanılabilir bir şehir ve çevre bırakmak dileğiyle..
Türkiye Cumhuriyeti ilelebed pâyidâr kalsın!
