Soldan Başlayan Mushaf Baskıları Caiz mi? Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu Kararını Açıkladı

Kurul, Kur’an-ı Kerîm’in Arapça yazım geleneği, Resm-i Osmânî ve tarih boyunca uygulanan Mushaf tertibine dikkat çekerek bu tür baskıların caiz olmadığını belirtti.

Diyanet’ten “Soldan Başlayan Mushaf” Kararı

Din İşleri Yüksek Kurulu, 17 Haziran 2026 tarihli ve 26 numaralı kararında “Soldan Başlayan Mushaf Baskıları Hakkında” başlıklı soruyu değerlendirdi. Kurulun açıklamasında, Kur’an-ı Kerîm’in Arapça olarak indirildiği ve Arapçanın yazım düzeninin sağdan sola olduğu vurgulandı.

Kurul, Mushafın kitap haline getirilmesinde Resm-i Osmânî olarak ifade edilen yazım ve tertip geleneğine dikkat çekti.

Arapça Yazım Düzeni Sağdan Sola

Arapça, Sâmî diller ailesinde yer alan ve geleneksel olarak sağdan sola yazılan bir dildir. Bu özellik, Arapça olarak indirilen Kur’an-ı Kerîm’in Mushaf halindeki yazımında da kendisini göstermektedir.

Dolayısıyla geleneksel Mushaflarda kitap açıldığında sayfaların ilerleyişi sağdan sola olacak şekilde düzenlenmiştir.

Mushafın Tertibi Sahabe Döneminde Korundu

Diyanet’in başka bir fetvasında da Kur’an’ın Hz. Ebû Bekir döneminde Mushaf haline getirildiği, Hz. Osman döneminde ise çoğaltıldığı belirtilmektedir. Diyanet’in açıklamasına göre Hz. Osman döneminde çoğaltılan nüshalar esas alınmış ve Mushaflar bu tertip doğrultusunda sonraki nesillere aktarılmıştır.

Din İşleri Yüksek Kurulu ayrıca sûrelerin ve ayetlerin tertibi konusunda sahabe dönemindeki uygulamaya dikkat çekmektedir. Kurulun açıklamasında, Mushafın mevcut tertibinin sahabe döneminde kabul gördüğü ve sonraki dönemlerde Kur’an’ın aynı tertip üzere yazıldığı belirtilmektedir.

Resm-i Osmânî Nedir?

Resm-i Osmânî, Kur’an-ı Kerîm’in Mushaflarda yazılış biçimiyle ilgili tarihî yazım geleneğini ifade eder.

Mushafların yazımında bu geleneğin korunması, İslam âlimleri tarafından uzun dönemler boyunca ele alınmış bir konudur.

Diyanet bünyesinde yayımlanan bir çalışmada da sonraki dönem Mushaf yazımlarında Resm-i Osmânî’ye bağlılığın zorunlu olup olmadığı konusunda tarih boyunca farklı ilmî görüşlerin bulunduğu belirtilmektedir.

Bu ayrıntı önemlidir: Resm-i Osmânî konusunda tarih boyunca ilmî tartışmalar bulunmakla birlikte, Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu’nun 17 Haziran 2026 tarihli soldan başlayan Mushaf baskılarına ilişkin kararında, Mushafın sağdan sola ilerleyen geleneksel tertibinin korunması gerektiği esas alınmıştır.

Soldan Sağa İlerleyen Mushaf Baskıları Caiz mi?

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun söz konusu kararına göre Mushafın sayfalarının soldan sağa ilerleyecek şekilde düzenlenerek basılması caiz değildir.

Kurulun gerekçesi; Arapçanın sağdan sola yazılması, Mushafın Resm-i Osmânî olarak ifade edilen yazım ve tertip geleneğiyle oluşturulması ve bu uygulamanın İslam ümmetinde tarih boyunca muhafaza edilmesidir.

Başka bir ifadeyle mesele, Kur’an ayetlerinin metninin değiştirilmesiyle ilgili değil; Mushafın kitap olarak yönü, yazım düzeni ve tarihî tertibinin değiştirilmesiyle ilgilidir.

Kur’an’ın Yazımında Neden Hassasiyet Gösteriliyor?

Kur’an-ı Kerîm, Müslümanlar açısından yalnızca okunup anlamı üzerinde düşünülen bir kitap değil, aynı zamanda tilaveti ibadet kabul edilen ilahî kelamdır. Bu nedenle Mushafların yazımı, çoğaltılması ve korunması konusunda tarih boyunca özel bir hassasiyet gösterilmiştir.

Diyanet’in Kur’an-ı Kerîm sözlüğünde de Mushaf, Kur’an’ın sûre ve ayetlerinin yazılarak bir araya getirildiği, ciltlenip iki kapak arasına alındığı kitap olarak tanımlanmaktadır.

Latin Harfleriyle Mushaf Konusunda da Karar Var

Din İşleri Yüksek Kurulu daha önce Latin harfleriyle yazılan Mushafların basımı ve yayımı hakkında da karar vermiştir.

21 Nisan 2021 tarihli kararda Kurul, Kur’an-ı Kerîm’in ibadet amacıyla okunması sebebiyle orijinal diliyle yazılması ve okunması gerektiğini belirtmiş; yalnızca Latin harfleriyle veya Arap alfabesinin yanında Latin harfleriyle Mushaf basılmasını uygun görmemiştir.

Bu karar ile 2026 tarihli soldan başlayan Mushaf kararı birlikte değerlendirildiğinde, Kurulun Mushafın Arapça metninin korunması ve geleneksel Mushaf yazım/tertibine bağlı kalınması konusuna özel önem verdiği görülmektedir.

Mushaf Baskısında Geleneksel Tertip Esas Alınıyor

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun 17 Haziran 2026 tarihli kararına göre, sayfaları soldan sağa ilerleyecek şekilde düzenlenen Mushaf baskıları caiz değildir.

Kararda bu yaklaşım; Arapçanın sağdan sola yazılması, Mushafın Resm-i Osmânî olarak ifade edilen yazım ve tertibi ve Müslümanların asırlardır sürdürdüğü Mushaf geleneğiyle ilişkilendirilmektedir.

Diyanet’in ilgili kararı, Mushaf basımında yalnızca metnin doğru aktarılmasının değil, Mushafın geleneksel yazım ve tertibinin de dikkate alınması gerektiğine işaret etmektedir. ATB

Kur’ân-ı Kerîm’in Orijinal Tertibi ve Resm-i Osmanî

• Sâmi Dil Ailesi ve Yazım Nizamı: Kur’ân-ı Kerîm, Arapça indirilmiş bir kelamdır. Arapça, Sâmi diller ailesine mensup olduğu için hem harflerin yazılış yönü (sağdan sola) hem de sayfa ve cilt tertibi bu fıtri akışa göre şekillenmiştir.

• Asr-ı Saadet ve Sahabe İcması: Hz. Osman döneminde çoğaltılarak İslam merkezlerine gönderilen resmi nüshalar (Resm-i Osmanî), Kur'an'ın hem metin hem de tertip düzenini sabitlemiştir. Sahabe ve İslam âlimleri bu tertip üzerinde ittifak (icmâ) etmiştir.

• On Beş Asırlık Kesintisiz Uygulama: Asırlar boyunca İslam coğrafyasında yazılan tüm el yazması ve matbu Mushaflar, sağdan sola açılan ve sağ sayfadan başlayıp sola doğru ilerleyen geleneksel formu korumuştur.

Soldan Başlayan Baskıların Ortaya Çıkışı ve Gerekçeleri

• Batı Neşriyatının Etkisi: Latin alfabesiyle yazılan kitapların soldan sağa doğru okunması, modern matbaacılıkta bazı üreticileri Arap harfli metinleri de bu formata uyarlama yönünde teşvik etmiştir.

• Latin Harfli Aşere/Mealli Eserler: Özellikle Kur'an'ın orijinal Arapça metni olmaksızın, sadece Latin harfli Türkçe meal veya transkripsiyonlu okunuşların bulunduğu bazı pratik yayınlarda soldan sağa düzenlemeler görülmektedir.

• Pratiklik Arayışı ve Yanılgılar: Bazı yayınevleri, sol elini kullananlar veya Batı kültürüne alışkın okurlar için bu tarzın kolaylık sağlayacağını iddia etse de, bu durum kutsal metnin fiziksel mahremiyetine aykırı düşmektedir.

Fıkhi ve Tarihi Açıdan Değerlendirme

• İcmâya Muhalefet Riski: İslam hukukunda ve usulünde, sahabe döneminden beri tevatürle intikal eden ve ümmetin ortak pratik (amel-i mütevâtir) haline getirdiği uygulamaların dışına çıkmak caiz görülmemiştir.

• Kitabet Geleneğinin Korunması: Alimler, Kur'an yazımında hürmetin (ihtiramın) bir parçasının da asırlık tertip düzenine sadık kalmak olduğunu belirtmişlerdir. Şekli değiştirmek, metnin manevi ağırlığına ve tarihi hüviyetine zarar verme riski taşımaktadır.

• Hüküm: Bu gerekçelerle, Kur’ân-ı Kerîm’in orijinal Arapça metnini içeren Mushafların sayfalarının soldan sağa ilerleyecek şekilde basılması; hem kadim kitabet geleneğine, hem Resm-i Osmanî usulüne, hem de İslam ümmetinin asırlık icmâına aykırı olduğu için caiz görülmemektedir.

• Meal ve Tefsir Kitaplarında Durum Nedir? Yalnızca Türkçe meallerin veya tefsirlerin yer aldığı kitaplar soldan sağa basılabilir; çünkü bunlar doğrudan Mushaf hükmünde değildir. Ancak aralarında Arapça ayet metinleri geçtiğinde bile tertip genellikle geleneksel sağdan sola akışa veya özel koruma formlarına dikkat edilerek düzenlenir.

• Dijital Ekranlarda Okuma Alışkanlığı: Tablet ve bilgisayarlarda sağdan sola kaydırma (PDF veya e-kitap formatları) geleneksel yapıyı dijital ortama taşıdığı için bu kuralın ruhuna uygundur. Ancak bazı dijital uygulamalardaki soldan sağa sayfa çevirme efektleri dikkatle incelenmelidir.

İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!

Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!

Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!

Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!