Psikoloji alanındaki değerlendirmeler, ertelemenin her zaman isteksizlik veya disiplinsizlik anlamına gelmediğini gösteriyor. Bazı durumlarda kişi, yapacağı işin kendisinden çok o işin onda oluşturduğu duygudan kaçıyor olabilir.
Ertelemenin Arkasında Hangi Duygular Var?
Bir görevin zor olması yetersizlik hissi yaratabilir. Belirsiz bir iş kaygıya, sıkıcı bir görev ise isteksizliğe neden olabilir. Önemli görülen işlerde ise başarısız olma korkusu daha fazla öne çıkabilir.
Bu nedenle kişi işe başlamadığı anda kısa süreli bir rahatlama yaşayabilir. Ancak iş ortadan kalkmaz. Aksine zaman daraldıkça baskı ve stres artar.
Örneğin yarın teslim edilmesi gereken bir ödevi düşünelim. Öğrenci çalışmak yerine telefonla vakit geçirdiğinde o an için rahatlayabilir. Fakat teslim tarihi yaklaştıkça hem zaman azalır hem de kaygı yükselir.
“Tembelim” Demek Sorunu Çözmüyor
Erteleme alışkanlığı olan kişilerin kendilerine “Ben tembelim” demesi oldukça yaygın. Ancak bu yaklaşım davranışı anlamaktan çok kişinin kendisini suçlamasına yol açabiliyor.
Bunun yerine “Bu işi neden erteliyorum?” sorusunu sormak daha faydalı olabilir.
Görev çok mu zor? Nereden başlanacağı bilinmiyor mu? Başarısız olmaktan mı korkuluyor? Yoksa ortaya çıkacak sonucun yeterince iyi olmayacağı düşüncesi mi kişiyi durduruyor?
Bu soruların cevabı, ertelemenin altında yatan nedeni anlamaya yardımcı olabilir.
Mükemmeliyetçilik Ertelemeyi Tetikleyebilir
Her şeyi kusursuz yapma isteği de ertelemenin önemli nedenlerinden biri olabilir. Kişi ortaya kötü veya yetersiz bir sonuç çıkmasından korktuğunda işe hiç başlamamayı daha kolay bir seçenek olarak görebilir.
Özellikle “Mükemmel yapamayacaksam hiç yapmayayım” düşüncesi, kişinin harekete geçmesini zorlaştırabilir.
Oysa bir işe başlamak, onu ilk seferde kusursuz yapmak anlamına gelmez. Çoğu zaman küçük bir adım atmak, işi gözümüzde büyütmemizi de engeller.
Ertelemeyi Azaltmak İçin Ne Yapılabilir?
Erteleme alışkanlığını azaltmak için büyük hedefleri küçük parçalara bölmek işe yarayabilir.
Örneğin “Bugün bütün raporu bitireceğim” demek yerine “İlk sayfayı hazırlayacağım” şeklinde daha ulaşılabilir bir hedef belirlenebilir.
Telefon ve sosyal medya gibi dikkat dağıtan unsurları çalışma sırasında uzaklaştırmak, belirli bir süre için zamanlayıcı kullanmak ve işi mümkün olduğunca küçük adımlarla başlatmak da faydalı olabilir.
En önemlisi ise kendini sürekli suçlamak yerine ertelemenin nedenini anlamaya çalışmaktır.
Ertelemek Her Zaman Tembellik Değil
Erteleme bazen tembellikten çok kaygı, başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik veya belirsizlikle ilişkili olabilir. Kişi kısa vadede rahatlamak için işi ertelerken, uzun vadede daha fazla stres ve zaman baskısıyla karşı karşıya kalabilir.
Bu yüzden “Neden yapmıyorum?” sorusunun yanında “Bu işe başladığımda ne hissedeceğimden kaçıyorum?” sorusunu sormak da önemli olabilir.
