Doğada kendiliğinden çıkan mantarlar birçok kişiye “doğal ve zararsız” gibi görünür ama işin aslı hiç de öyle değil. Türkiye’de her yıl onlarca insan, zehirli mantar yüzünden hastanelik oluyor, hatta hayatını kaybediyor. Çünkü bazı mantarlar, vücutta sessizce ilerleyen ama karaciğer ve böbrekleri çökerten güçlü zehirler içeriyor. Üstelik bu zehirlerin çoğu pişirmekle de yok olmuyor.
Mantar Zehirlenmesi Nedir?
Mantar zehirlenmesi, yenildiğinde vücuda zarar veren toksinler içeren mantarların tüketilmesiyle ortaya çıkan ciddi bir sağlık sorunudur. Bu durum sıradan bir mide bozukluğu değildir. Zehirli mantarlar, kana karışarak beyin, karaciğer, böbrek ve sinir sistemine kadar tüm vücudu etkileyebilir.
Bazı zehirli türler ilk başta hiçbir belirti vermez ama saatler sonra hayati organlarda kalıcı hasara yol açar. İşte bu yüzden mantar zehirlenmesi “sinsi” olarak bilinir.
Mantar Zehirlenmesi Neden Olur?
Mantar zehirlenmesinin en büyük nedeni doğadan toplanan mantarların yanlış tanınmasıdır. Zehirli mantarların birçoğu, yenilebilir türlerle neredeyse birebir aynıdır.
Bunun dışında şu nedenler de zehirlenmeye yol açar:
- Mantarın içindeki güçlü zehirlerin ısıya dayanıklı olması
- “Kaynatınca zehri gider” gibi yanlış inanışlar
- Mantarların çevreden ağır metal toplaması
- Deneyimsiz kişilerin mantar toplaması
Mantar Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler, mantarın türüne göre değişir ama genelde iki aşamada ortaya çıkar.
İlk Saatlerde Görülen Belirtiler
- Şiddetli mide bulantısı ve kusma
- Karın ağrısı
- Sulu ya da kanlı ishal
- Aşırı terleme ve halsizlik
- Baş dönmesi ve tansiyon düşüklüğü
Saatler Sonra Ortaya Çıkan Tehlikeli Belirtiler
- Gözlerde ve ciltte sararma
- İdrar renginin koyulaşması veya idrar yapamama
- Bilinç bulanıklığı
- Halüsinasyonlar
- Şiddetli halsizlik ve koma
Bu geç belirtiler, karaciğer ve böbreklerin zarar gördüğünün işaretidir.
Mantar Zehirlenmesi Nasıl Anlaşılır?
Eğer biri doğadan toplanmış mantar yedikten sonra mide rahatsızlığı, baş dönmesi veya görme bozukluğu yaşamaya başladıysa bu durum zehirlenme olarak kabul edilir. Özellikle belirtiler yemekten 6 saat sonra ortaya çıkıyorsa, risk çok daha büyüktür.
Mantar Zehirlenmesi Durumunda Ne Yapılmalı?
Böyle bir durumda zamanla yarışılır. Yapılması gerekenler şunlardır:
- Hemen en yakın hastanenin aciline gidilmeli
- Evde kusturmaya çalışılmamalı
- Yoğurt, süt, sirke gibi şeyler verilmemeli
- Mümkünse yenilen mantardan bir örnek alınmalı
- Aynı mantarı yiyen herkes kontrol ettirilmeli
Türkiye’de En Tehlikeli Zehirli Mantarlar
Türkiye’de en fazla ölüme yol açan mantar türleri şunlardır:
- Köygöçüren (Amanita phalloides): Karaciğeri çökerten en tehlikeli tür
- Sinek mantarı: Halüsinasyon ve sinir sistemi bozukluğu yapar
- Odun mantarları arasında çıkan zehirli türler
- Beyin şeklinde görünen bazı kuzu göbeği benzeri mantarlar
Bu mantarların birçoğu yenilebilir türlerle karıştırılabilir.
Mantar Zehirlenmesi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi mutlaka hastanede yapılır. İlk saatlerde mide yıkanır, aktif kömür verilir ve zehrin emilmesi engellenir. Damar yoluyla bol sıvı verilir. Gerekirse özel panzehirler kullanılır. Ağır vakalarda diyaliz veya hatta karaciğer nakli gerekebilir.
