Kandaki kolesterol değerleri normal çıktığı halde kalp ve damar hastalığı riski taşıyan kişilerde Lipoprotein A (Lp(a)) önemli bir etken olabilir. Büyük ölçüde genetik özelliklerle belirlenen bu kan yağı, yüksek olduğunda damar sertliği ve kalp-damar hastalıkları açısından riski artırabilir.
Lipoprotein A Nedir?
Lipoprotein A, kanda yağların taşınmasında görev alan ve yapısında Apolipoprotein(a) bulunan bir lipoprotein türüdür. Seviyesi büyük ölçüde genetik olarak belirlenir ve yaşam boyunca çok fazla değişmeyebilir.
Lp(a) yüksekliği, damar duvarında plak oluşumunu destekleyerek damar sertliği, kalp krizi ve inme riskinin artmasıyla ilişkilidir. Ayrıca aort kapağında kalsiyum birikimi ve kapak darlığıyla da bağlantılı olduğu biliniyor.
LDL Kolesterolden Farkı Ne?
Lp(a) ve LDL birbirine benzeyen ancak aynı şey olmayan iki farklı parçacıktır. LDL düzeyi beslenme, kilo, hareket ve bazı ilaçlardan önemli ölçüde etkilenebilirken, Lp(a) seviyesinde genetik faktörlerin etkisi çok daha baskındır.
Bu nedenle sağlıklı beslenen veya düzenli spor yapan bir kişinin Lp(a) değeri yine de yüksek çıkabilir.
Lipoprotein A Neden Yükselir?
Lp(a) yüksekliğinin en önemli nedeni kalıtsal özelliklerdir. Anne veya babadan aktarılan genetik yapı, kişinin Lp(a) seviyesini büyük ölçüde belirler.
Bazı böbrek hastalıkları, tiroid sorunları ve hormonal değişiklikler de seviyeyi etkileyebilir. Ancak yüksek Lp(a)'nın temel nedeni çoğunlukla genetiktir.
Yüksek Lp(a) Hangi Riskleri Taşıyor?
Yüksek Lp(a), özellikle diğer kalp-damar risk faktörleriyle birlikte olduğunda önem kazanır. Şu hastalıkların riskinde artışla ilişkilendirilmektedir:
- Kalp krizi
- İnme
- Damar sertliği
- Bacak damarlarında daralma
- Aort kapağında kireçlenme ve darlık
Özellikle genç yaşta kalp krizi geçiren veya ailesinde erken yaşta kalp-damar hastalığı bulunan kişilerde Lp(a) ölçümü önemli olabilir.
Lipoprotein A Testi Ne Zaman Yapılır?
Lp(a), basit bir kan testiyle ölçülebilir. Günümüzde birçok uzman, her yetişkinin hayatında en az bir kez Lp(a) değerini ölçtürmesini öneriyor.
Özellikle ailesinde erken yaşta kalp krizi veya inme bulunan, kolesterolü normal olmasına rağmen damar hastalığı gelişen kişilerde test daha fazla önem taşıyor.
Sonuçlar mg/dL veya nmol/L şeklinde verilebilir. Bu iki birim doğrudan aynı sayıya çevrilemez. Bu nedenle sonuç değerlendirilirken laboratuvarın kullandığı birim ve hekimin değerlendirmesi dikkate alınmalıdır.
Lipoprotein A Nasıl Düşürülür?
Burada önemli bir nokta var: Beslenme ve egzersiz Lp(a)'yı belirgin şekilde düşürmeyebilir. Ancak sağlıklı yaşam tarzı, yüksek Lp(a)'nın oluşturduğu genel kalp-damar riskini azaltmak açısından yine de çok önemlidir.
Doktor gerekli görürse LDL kolesterolü düşürmeye yönelik ilaçlar kullanılabilir. Bazı PCSK9 inhibitörleri Lp(a) seviyesinde de düşüş sağlayabilir. Çok yüksek riskli ve seçilmiş hastalarda ise lipoprotein aferezi gibi özel tedaviler gündeme gelebilir.
Yeni Lp(a)'ya özel ilaçlar üzerinde de çalışmalar devam ediyor. Bu nedenle yüksek sonuç alan kişilerin kendi kendine ilaç kullanmak yerine kardiyoloji veya ilgili uzmanla değerlendirme yapması gerekiyor.
