Yeni yöntemin en dikkat çekici tarafı ise kanser hücrelerini şekerden mahrum bırakmaya çalışmak yerine tam tersini yapması. Deneysel bileşik, kanser hücrelerinin glikoz tüketimini artırırken yağlardan enerji üretmesini engelliyor. Böylece özellikle hızlı çoğalan kanser hücrelerinin enerji sistemi adeta çıkmaza sokuluyor.
İlk laboratuvar ve hayvan deneylerinde elde edilen sonuçlar dikkat çekici olsa da yöntemin henüz insanlarda kullanılabilecek bir tedavi olmadığı özellikle vurgulanıyor.
Kanser Hücrelerinin Enerji Sistemi Hedef Alındı
Kanser hücreleri hızlı şekilde çoğalabilmek için normal hücrelerden çok daha fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle birçok kanser türünde glikoz tüketiminin oldukça yüksek olduğu biliniyor.
Araştırmacılar da bu özelliği bir zayıflığa çevirmeyi amaçladı.
Geliştirilen deneysel bileşik, kanser hücresinin enerji üretim sistemine aynı anda iki farklı noktadan müdahale ediyor. Bir taraftan hücreyi daha fazla şeker tüketmeye zorlarken diğer taraftan yağ asitlerinden enerji elde etmesinin önünü kesiyor.
Böylece kanser hücresi ihtiyaç duyduğu enerjiyi üretmekte zorlanıyor ve ciddi bir metabolik stresle karşı karşıya kalıyor.
Hücre Bir Yandan Şeker Tüketiyor, Diğer Yandan Yağ Kullanamıyor
Yöntemin merkezinde XJ-4-85 adı verilen molekül bulunuyor. Bu molekül, glikozun enerjiye dönüştürülmesinde görev alan PFKL enzimiyle etkileşime giriyor.
Buradaki amaç enzimi kapatmak değil, tam tersine daha fazla çalışmasını sağlamak. Bunun sonucunda kanser hücreleri normalden daha yüksek miktarda glikoz işlemeye başlıyor.
Ancak bileşiğin ikinci etkisi burada devreye giriyor.
Kanser hücresinin yağ asitlerinden enerji elde etmesinde önemli rol oynayan CPT2 enzimi engelleniyor. Böylece hücre, şeker tüketimi aşırı şekilde artırılmış olmasına rağmen alternatif bir enerji kaynağı olan yağlardan yeterince faydalanamıyor.
Ortaya çıkan tablo oldukça basit bir mantığa dayanıyor: Kanser hücresi daha fazla enerji harcamaya zorlanıyor ancak enerji üretmek için kullanabileceği seçenekler aynı anda azaltılıyor.
Araştırmacılar bu mekanizmanın özellikle hızlı büyüyen tümör hücrelerinde ciddi enerji stresine yol açabileceğini düşünüyor.
İlk Deneylerde Farklı Kanser Türlerinde Etki Görüldü
Deneysel bileşik öncelikle agresif bir melanom türü üzerinde incelendi. Fareler üzerinde gerçekleştirilen çalışmalarda tümör hücrelerinin önemli bir bölümünün öldüğü ve normal hücrelerin etkilenme düzeyinin daha düşük olduğu gözlendi.
Araştırmacılar bununla da sınırlı kalmadı. Laboratuvar ortamındaki ilk çalışmalar, yöntemin farklı kanser türlerinde de araştırılabileceğini gösterdi.
Bunlar arasında:
- Lösemi
- Meme kanseri
- Akciğer kanseri
- Karaciğer kanseri
gibi farklı kanser türleri bulunuyor.
Ancak bu sonuçlar, ilacın söz konusu kanserleri insanlarda tedavi ettiği anlamına gelmiyor. Şimdilik yalnızca deneysel çalışmaların ortaya koyduğu sonuçlardan söz ediliyor.
Yeni Yöntem Kanser İlaçlarında Farklı Bir Kapı Açabilir
Araştırmacıların dikkat çektiği bir diğer nokta ise geliştirilen yöntemin yapısı.
Günümüzde bazı kanser tedavilerinde kullanılan antikor-ilaç konjugatları (ADC), belirli hedefleri tanıyan antikorlar aracılığıyla ilaç moleküllerini kanser hücrelerine taşımayı amaçlıyor.
Yeni geliştirilen yaklaşım ise küçük moleküllere dayalı olmasıyla bu yöntemlerden ayrılıyor. Küçük moleküllerin hücre içine ulaşarak hücre içerisinde bulunan proteinleri hedefleme potansiyeli, araştırmacılar açısından önemli bir avantaj olarak değerlendiriliyor.
Bilim insanları bu yaklaşımı elektrofil-ilaç konjugatları (EDC) olarak adlandırıyor. Bu yöntemin gelecekte yalnızca kanser alanında değil, hücre içerisindeki belirli mekanizmaların hedeflenmesi gereken başka hastalıklarda da araştırılabileceği düşünülüyor.
İnsanlarda Kullanılmasına Daha Çok Var
Çalışmanın sonuçları umut verici görünse de burada önemli bir ayrıntıyı gözden kaçırmamak gerekiyor.
Geliştirilen bileşik henüz deneysel aşamada. İnsanlarda kullanılabilen onaylı bir kanser ilacı değil.
Şu ana kadar elde edilen sonuçlar laboratuvar çalışmaları ve hayvan deneylerine dayanıyor. Bir ilacın insanlarda kullanılabilmesi için öncelikle güvenlik ve etkinlik açısından daha kapsamlı çalışmaların yapılması, ardından farklı aşamalardan oluşan klinik deneylerin tamamlanması gerekiyor.
Dolayısıyla bu araştırmayı mevcut kanser tedavilerinin yerini alacak kesinleşmiş bir yöntem olarak görmek için henüz erken.
Bununla birlikte çalışma, kanser hücrelerinin metabolizmasının hedeflenmesi konusunda farklı ve dikkat çekici bir yaklaşım ortaya koyuyor. Bilim insanları için asıl önemli nokta da kanser hücrelerinin yüksek enerji ihtiyacını bir avantaj olmaktan çıkarıp tedavide kullanılabilecek bir zayıflığa dönüştürme ihtimali.
