Din İşleri Yüksek Kurulu'nun paylaştığı bilgiler ve İslam hukukundaki genel kaideler ışığında, akli dengesi yerinde olmayan kişilerin dini sorumlulukları konusunu bu haberimizde paylaşıyoruz.
Dinen Sorumluluk Şartı Nedir?
Fıkıh kaynaklarına göre bir kişinin dinî vecibelerle yükümlü olabilmesi için akıl sağlığının yerinde olması zorunludur. Akıl, sorumluluğun temel şartıdır. Bu nedenle aklî dengesi yerinde olmayan bireyler, dinen mükellef sayılmaz.
Gusül ve Diğer İbadetler Açısından Hüküm
Aklî dengesi yerinde olmayan kişiler, bu şartı taşımadıkları için gusül, abdest, namaz ve benzeri ibadetlerle yükümlü değildir. Bu hüküm, klasik fıkıh kaynakları ve hadislerle de açık şekilde ortaya konulmuştur.
“Aklî dengesi yerinde olmayan kimseler, akıl şartını taşımadıkları için dinî vecibelerle sorumlu tutulmazlar.”
Bu husus; Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Abdülazîz el-Buhârî gibi temel kaynaklarda da açıkça ifade edilmiştir.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun Açıklaması
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun 12.07.2017 tarihli açıklamasında, aklî dengesi yerinde olmayan kişilerin dinen sorumlu olmadığı ve bu nedenle gusül dahil hiçbir ibadetle yükümlü tutulamayacağı belirtilmiştir.
-
Teklif (Sorumluluk) Şartları: İslam hukukuna göre bir kimsenin ibadetlerden ve dini emirlerden sorumlu tutulabilmesi (mükellef olması) için iki temel şart aranır: Akıl sağlığı ve büluğ (ergenlik) çağına erişmiş olmak.
-
Ehliyetin Kalkması: Akli dengesi yerinde olmayan kişiler, "temyiz" (iyiyi kötüden ayırma) yeteneğine sahip olmadıkları için "edâ ehliyeti" bakımından eksik veya yoksun kabul edilirler.
-
Gusül ve Diğer İbadetler: Bu kişiler; gusül abdesti, namaz, oruç gibi bedeni ve ruhsal hazırlık gerektiren ibadetlerle yükümlü değildirler. Cünüplük hali oluşsa dahi, akli melekeleri yerinde olmayan birinin bu durumu idrak edip dini bir niyetle temizlenmesi kendisinden beklenmez.
-
Hadis-i Şerif Dayanağı: Bu hükmün temel dayanağı Hz. Muhammed'in (s.a.v.) şu meşhur hadisidir: "Üç kişiden kalem (sorumluluk) kaldırılmıştır: Uyuyandan uyanıncaya kadar, çocuktan ergenliğe girinceye kadar ve akli dengesi bozuk olandan iyileşinceye kadar." (Ebû Dâvûd, Hudûd, 17; Tirmizî, Hudûd, 1).
-
Vasilik ve Temizlik: Her ne kadar bu kişiler bizzat sorumlu olmasalar da, bakımını üstlenen kişilerin (velilerin/vasilerin) hastanın genel vücut temizliğini ve hijyenini sağlaması insani ve ahlaki bir görevdir. Ancak bu, dini bir "gusül zorunluluğu" değil, kişisel temizlik kapsamındadır.
-
Mali Sorumluluk Farkı: İslam hukukçuları arasında genel kabul gören görüşe göre; akli dengesi yerinde olmayanların bedeni ibadet sorumluluğu olmasa da, zenginlerse mallarından verilmesi gereken zekat veya verdikleri zararların tazmini gibi mali konularda (velileri aracılığıyla) sorumlulukları devam edebilir.
Fıkhi yorumlar
-
Niyetin Önemi: İbadetlerin geçerli olması için niyet şarttır. Akli dengesi yerinde olmayan birinin niyet etme kapasitesi bulunmadığı için yapacağı bir gusül abdesti fıkhen ibadet değeri taşımaz.
-
İyileşme Durumu: Eğer kişi belirli dönemlerde iyileşiyorsa (ifakat hali), sadece aklının başında olduğu süre zarfındaki ibadetlerden sorumlu tutulur. Kalıcı rahatsızlıklarda ise hiçbir şekilde mükellefiyet aranmaz.
-
Psikolojik Boyut: Modern İslam düşünürleri ve tıp uzmanları, zihinsel engelli bireylerin dini pratiklere zorlanmasının onlarda kaygı ve strese yol açabileceğini, bu yüzden dinin sağladığı bu muafiyetin hem hukuki hem de rahmet odaklı bir yaklaşım olduğunu vurgularlar. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
