Yaş ilerledikçe bazı şeyleri eskisi kadar hızlı hatırlayamamak oldukça sık görülür. Birinin adını birkaç dakika sonra hatırlamak ya da zaman zaman randevu tarihini karıştırmak tek başına ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak unutkanlık giderek artıyor, kişinin günlük hayatını zorlaştırıyor ve daha önce rahatlıkla yaptığı işleri etkilemeye başlıyorsa durumun araştırılması gerekir.
Her unutkanlığın Alzheimer anlamına gelmediğini belirten uzmanlar, özellikle giderek belirginleşen hafıza sorunlarının “yaşlılıktandır” denilerek geçiştirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Her Unutkanlık Alzheimer Anlamına Gelmiyor
Demans, hafıza kaybının yanı sıra düşünme, dikkat, konuşma, planlama ve karar verme gibi zihinsel becerilerin günlük yaşamı etkileyecek şekilde bozulmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Alzheimer hastalığı ise demansın en sık görülen nedenlerinden biridir.
Bu nedenle ara sıra unutkanlık yaşamak doğrudan Alzheimer hastalığı anlamına gelmez. Asıl önemli olan unutkanlığın ne kadar sık tekrarlandığı ve kişinin günlük hayatını ne ölçüde etkilediğidir.
Hangi Unutkanlıklar Önemsenmeli?
Yakın zamanda yaşanan bir olayı tamamen unutmak, aynı konuyu kısa aralıklarla tekrar tekrar anlatmak veya daha önce çok iyi bilinen bir yerde yolu bulmakta zorlanmak dikkat edilmesi gereken durumlar arasında olabilir.
Bunun yanında;
• Para hesabında sık sık hata yapmak
• İlaçları yanlış saatte veya yanlış dozda almak
• Sık kullanılan kelimeleri bulmakta zorlanmak
• Günlük işleri planlayamamak
• Eşyaları sürekli kaybetmek
• Tarih ve yer konusunda belirgin şekilde karışıklık yaşamak
• Daha önce sevilen veya alışılmış işlere karşı ilgisizlik gelişmesi
gibi değişiklikler de değerlendirilmelidir.
Ancak bu belirtilerin görülmesi tek başına demans tanısı anlamına gelmez. Uyku problemleri, yoğun stres, depresyon, bazı vitamin eksiklikleri, tiroid sorunları ve kullanılan bazı ilaçlar da unutkanlığa yol açabilir.
Demans Riskini Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Yaş ve genetik yatkınlık değiştirilemeyen riskler arasında yer alsa da beyin sağlığı açısından kontrol edilebilecek birçok faktör bulunuyor.
Tansiyon ve kolesterolün kontrol altında tutulması, diyabet ve fazla kilonun yönetilmesi, düzenli fiziksel aktivite yapılması, sigaradan uzak durulması ve aşırı alkol tüketiminden kaçınılması önem taşıyor.
İşitme ve görme sorunlarının ihmal edilmemesi, sosyal hayattan kopmamak ve zihinsel olarak aktif kalmak da beyin sağlığını destekleyen alışkanlıklar arasında bulunuyor.
Düzenli yürüyüş veya kişinin yapabileceği başka egzersizler, yeni şeyler öğrenmek, arkadaşlarla ve aileyle vakit geçirmek gibi günlük alışkanlıklar da önem taşıyor. Sadece bulmaca çözmeye odaklanmak yerine fiziksel, sosyal ve zihinsel aktiviteleri birlikte sürdürmek daha kapsamlı bir yaklaşım sağlıyor.
Erken Tanı Neden Önemli?
“Nasıl olsa tedavisi yok” düşüncesi nedeniyle doktora başvurmayı ertelemek doğru bir yaklaşım değil. Çünkü unutkanlığın altında Alzheimer dışında tedavi edilebilir nedenler de bulunabilir.
Erken değerlendirme sayesinde kişinin şikâyetlerinin nedeni araştırılabilir, uygun tedavi ve takip planı oluşturulabilir. Ayrıca hastalığın ilerlemesi durumunda hem kişinin hem de ailesinin geleceğe yönelik hazırlık yapabilmesi açısından erken tanı önem taşır.
Alzheimer hastalığının bazı erken evrelerinde kullanılan ve beyindeki beta-amiloid proteinini hedefleyen tedaviler de bulunuyor. Ancak bu ilaçlar her hasta için uygun değil. Hastanın hastalığın evresi, genel sağlık durumu ve gerekli biyobelirteç sonuçları açısından uzmanlar tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Demans Hastasına Nasıl Yaklaşılmalı?
Demans tanısı bulunan kişiler aynı soruyu defalarca sorabilir veya daha önce anlatılan bir olayı yeniden gündeme getirebilir. Böyle durumlarda sert tepki vermek ya da sürekli düzeltmeye çalışmak yerine kısa ve sakin cevaplar vermek daha uygun olabilir.
Ani huzursuzluk veya davranış değişikliği ortaya çıktığında ise bunu yalnızca hastalığa bağlamamak gerekir. Ağrı, enfeksiyon, açlık, susuzluk veya uyku bozukluğu gibi başka nedenler de araştırılmalıdır.
Evde düşme ve kaybolma riskini azaltacak düzenlemeler yapılması, günlük rutinin mümkün olduğunca korunması ve kişinin yapabildiği işleri kendi başına yapmasına izin verilmesi de önemlidir.
Unutkanlık giderek artıyor ve günlük yaşamı etkilemeye başlıyorsa “yaşlılıktandır” diyerek beklemek yerine bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
