Abdest, İslam’da namaz başta olmak üzere birçok ibadetin ön şartı olarak kabul ediliyor. Ancak abdestin farzları konusunda mezhepler arasında bazı görüş ayrılıkları bulunuyor.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun değerlendirmesi, bu farklılıkları ayrıntılı şekilde ortaya koyuyor.
Hanefî Mezhebine Göre Abdestin Farzları
Hanefî mezhebine göre abdestin farzları, Kur’ân-ı Kerîm’de Mâide Suresi 6. ayette açıkça belirtilen dört temel uygulamadan oluşuyor. Buna göre;
Yüzü yıkamak, kolları dirseklerle birlikte yıkamak, başın bir kısmını mesh etmek ve ayakları topuklarla birlikte yıkamak abdestin geçerli olması için yeterli kabul ediliyor.
Şâfiî Mezhebinde Ek Farzlar
Şâfiî mezhebi ise bu dört farza ek olarak iki önemli hususu daha abdestin farzları arasında sayıyor. Bunlar abdeste niyet etmek ve abdest organlarını Kur’an’daki sıraya uygun şekilde yıkamak yani tertip şartıdır.
Hanbelî Mezhebinin Yaklaşımı
Hanbelî mezhebine göre tertip abdestin farzları arasındadır. Ayrıca bazı Hanbelî âlimlerine göre abdest uzuvlarının ara verilmeden art arda yıkanması, yani muvâlât da farz kabul edilmektedir.
Mâlikî Mezhebinde Ovma Şartı
Mâlikî mezhebinde ise niyet ve uzuvların art arda yıkanması farz kabul edilirken, bunlara ek olarak abdest uzuvlarının yıkanırken ovulması da farzlar arasında yer alıyor.
İttifak Edilen Farzlarda Detay Farklılıkları
Mezhepler arasında yalnızca farzların sayısında değil, kapsamlarında da bazı farklı yorumlar bulunuyor. Örneğin Hanbelî mezhebine göre yüzü yıkamak farzı kapsamında ağız ve burna su vermek de yer alıyor.
Öte yandan Mâlikîler ve Hanbelîler tarafından tercih edilen görüşe göre başın tamamının mesh edilmesi farz kabul ediliyor. Bu görüş, başın yalnızca bir kısmının mesh edilmesini yeterli gören Hanefî anlayışından ayrılıyor.
Din İşleri Yüksek Kurulu’na göre, mezhepler arasındaki bu farklılıklar İslam’ın ibadetlerde kolaylık ve genişlik prensibinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Mezheblere Göre Abdest Fıkhı
1. Dört Mezhebin İttifak Ettiği (Ortak) Farzlar
Tüm müçtehitler, Kur'an-ı Kerim'de açıkça zikredilen şu dört rüknün abdestin aslı olduğu konusunda hemfikirdir:
-
Yüzü yıkamak: Alın saç bitiminden çene altına, kulak yumuşaklarına kadar olan bölge.
-
Kolları yıkamak: Elleri de kapsayacak şekilde dirseklerle birlikte yıkamak.
-
Başı mesh etmek: Islak eli başın üzerine sürmek.
-
Ayakları yıkamak: Topuklarla (iki yandaki kemik çıkıntılarıyla) birlikte yıkamak.
2. Mezheplere Göre Değişen İlave Farzlar
Hanefi mezhebi dışındaki diğer üç mezhep (Şafii, Maliki, Hanbeli), yukarıdaki dört maddeye ek olarak bazı hususları da ibadetin geçerlilik şartı (farz/rükün) olarak kabul ederler:
-
Niyet Etmek: Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerine göre niyet farzdır. Hanefilerde ise niyet sünnettir; niyet edilmeden suya girilse bile abdest geçerli sayılır.
-
Tertip (Sıraya Uyma): Şafii ve Hanbeli mezheplerine göre organları ayetteki sırayla yıkamak farzdır. Hanefi ve Malikilerde sırayı karıştırmak abdesti bozmaz ama sünnete aykırıdır.
-
Muvâlât (Ara Vermemek): Hanbeli ve Maliki mezheplerine göre organlar kurumadan bir sonrakini yıkamak (seri hareket etmek) farzdır.
-
Delk (Ovmak): Sadece Maliki mezhebine göre, suyun ulaştığı organı el ile ovmak (suyun deriye iyice nüfuz etmesini sağlamak) farzdır.
-
Besmele Çekmek: Hanbeli mezhebinde baskın olan görüşe göre, abdestin başında besmele çekmek farzdır (hatırlandığı takdirde).
3. Uygulama Detaylarındaki Farklılıklar (İnce Ayrıntılar)
Aynı organın yıkanması konusunda bile sınırlandırmalar farklılık gösterebilir:
-
Ağız ve Burun (Mazmaza ve İstinşak): Hanbeliler, ağız ve burun boşluğunu yüzün bir parçası saydıkları için buralara su vermeyi farz kabul ederler. Diğer üç mezhepte bu sünnettir.
-
Başın Mesh Miktarı:
-
Hanefilerde: Başın dörtte birini (ön kısmını) mesh etmek yeterlidir.
-
Şafiilerde: Başın derisine veya saçın bir kısmına (birkaç tel dahi olsa) ıslaklık değmesi yeterlidir.
-
Malikilerde ve Hanbelilerde: Başın tamamını mesh etmek farzdır.
-
-
Kulaklar ve Boyun: Bazı alimler kulakların başın bir parçası olduğunu savunurken, genel kanaat bunların meshinin sünnet olduğu yönündedir. Boynu mesh etmek ise Hanefi mezhebinde mendup/sünnet iken diğerlerinde genellikle yer almaz.
Bu farklılıklar Müslümanlar için birer zenginlik ve kolaylık olarak değerlendirilir. Örneğin, suyun az olduğu veya vaktin daraldığı durumlarda ya da bir organın yıkanmasına engel bir durum olduğunda, diğer mezheplerin içtihatlarından yararlanmak (taklit etmek) İslam hukukunda kabul görmüş bir yöntemdir. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
