Maaş ve ücret gibi düzenli gelir elde edenlerin zekât yükümlülüğü; nisap miktarı, kamerî yıl (havl) esası ve mezheplerin içtihatları doğrultusunda belirli kriterlere göre belirlenir. Bu rehberde, gelir zekâtının hesaplanma yöntemlerini ve merak edilen tüm detayları bulabilirsiniz.
Maaş ve ücret gelirlerinde zekât nasıl hesaplanır? Din İşleri Yüksek Kurulu, nisap, borçlar ve bir kamerî yıl şartına ilişkin esasları açıklıyor.
Maaş veya ücret geliri elde etmek, tek başına zekât verme yükümlülüğü doğurmuyor. Din İşleri Yüksek Kurulunun açıklamasına göre kişinin temel ihtiyaçları ve bir yıl içerisinde ödeyeceği borçları dışında kalan birikiminin nisap miktarına ulaşması gerekiyor.
Zekât yılı tamamlandığında gerekli şartlar devam ediyorsa mevcut birikimin kırkta biri, yani yüzde 2,5’i zekât olarak veriliyor.
Maaş ve ücret gelirlerinde zekât yükümlülüğü nasıl oluşur?
Zekâtın farz olması için kişinin Müslüman, akıl baliğ olması; yıllık borcu ve temel ihtiyaçlarından fazla, nisap miktarında, hakikaten veya hükmen artıcı nitelikte mala ya da paraya sahip bulunması gerekiyor.
Ayrıca bu malın veya paranın edinilmesinden itibaren bir kamerî yılın geçmesi ve birikimin yıl sonunda nisap miktarının altında kalmaması şartı aranıyor. Dolayısıyla zekât hesabında yalnızca maaşın varlığı değil, kişinin gerekli şartları taşıyan toplam malî birikimi esas alınıyor.
“Kişinin maaş ve ücret gibi gelirinin olması tek başına zekât mükellefiyeti doğurmaz; asıl olan yukarıda belirtilen şartların gerçekleşmesidir.”
1. Birikim nisap miktarına ulaşmıyorsa zekât gerekmiyor
Maaş ve ücret gibi gelirler, mevcut malî birikimle birlikte değerlendiriliyor. Temel ihtiyaçlar ve bir yıl içerisinde ödenecek borçlar düşüldükten sonra kalan tutar nisap miktarına ulaşmıyorsa bu birikim zekâta tabi olmuyor.
2. İlk kez nisaba ulaşan birikimde kamerî yıl bekleniyor
Maaş ve ücret gelirlerinin mevcut birikimle birlikte nisap miktarına ulaştığı gün, zekât yılının başlangıcı kabul ediliyor. Bu tarihten itibaren bir kamerî yıl geçtiğinde nisap hâlen mevcutsa malın kırkta biri, yani yüzde 2,5’i zekât olarak veriliyor.
Kurulun açıklamasına göre yıl içerisinde malda meydana gelen artış ve azalmalar dikkate alınmıyor; zekât yılı sonundaki durum esas alınıyor.
3. Zekât mükellefinin yeni gelirleri mevcut birikime ekleniyor
Zaten zekât mükellefi olan kişi, yıl içerisinde elde ettiği maaş ve ücret gelirlerini mevcut birikimiyle birlikte değerlendiriyor. Zekât yılı sonunda elindeki zekâta tabi malın tamamının kırkta birini, yani yüzde 2,5’ini zekât olarak veriyor.
Maaşın veya ücretin zekât yılının tamamlanmasına kısa bir süre kala elde edilmesi de bu hükmü değiştirmiyor. Din İşleri Yüksek Kurulu, yıl içinde sonradan kazanılan gelirlerin yıl şartı bakımından mevcut mal ve paralara dâhil edilmesi görüşünü benimsiyor.
Yıl içinde elde edilen gelirlerde mezheplerin yaklaşımı farklı
Maaş ve ücret gibi gelirler, zekât yılı başında kişinin sahip olmadığı ancak yıl içerisinde edindiği malları ifade eden “mâl-i müstefâd” kapsamında değerlendiriliyor. Bu mallar için zekât yılının, diğer adıyla havlin ne zaman başlayacağı konusunda içtihat farklılıkları bulunuyor.
Hanefî mezhebine göre zekât yılı içerisinde sonradan elde edilen gelirler, yıl hesabı bakımından zekâta tabi mevcut mallara ekleniyor ve bunların zekâtı birlikte veriliyor. Bu görüşün kaynakları arasında Serahsî’nin el-Mebsût adlı eserinin 3/31-32 ve Merğînânî’nin el-Hidâye adlı eserinin 1/100-101 bölümleri gösteriliyor.
Şâfiî mezhebine göre ise hayvanın yavrulaması veya ticaret malının artması gibi nedenlerle oluşan fazlalıklar, yıl hesabında mevcut malla birlikte değerlendiriliyor. Miras ve hibe gibi yollarla bağımsız olarak edinilen mal veya para ise mevcut birikimin yıl hesabına dâhil edilmiyor.
Bu şekilde elde edilen her mal veya paranın zekâtı, kendi kamerî yılını tamamladığında veriliyor. Bu yaklaşım için Nevevî’nin Ravza adlı eserinin 2/269-270 ve el-Mecmû’ adlı eserinin 5/365 bölümleri kaynak gösteriliyor.
Zekâtın Farz Olma Şartları ve Temel İlkeler
-
Temel Mükellefiyet Şartları: Zekâtla yükümlü olmak için kişinin Müslüman, akıl sağlığının yerinde ve ergenlik çağına gelmiş olması gerekir. Ayrıca yıllık borçları ile temel ihtiyaçlarından arta kalan, artıcı nitelikteki mal veya paranın nisap miktarına (80.18 gram altın veya karşılığı değer) ulaşması şarttır.
-
Kamerî Yıl (Havl) Şartı: Malik olunan malın üzerinden hicri takvime göre bir kamerî yılın geçmesi ve bu süre zarfında birikimin nisap miktarının altına düşmemesi esastır.
-
Mâl-i Müstefâd (Sonradan Elde Edilen Mallar): Maaş, ücret, bonus veya ikramiye gibi yıl içinde sonradan kazanılan gelirler, fıkıh literatüründe "mâl-i müstefâd" kapsamında değerlendirilir. Bu gelirlerin zekâta tabi tutulmasında mezhepler arasında farklı görüşler bulunmaktadır.
Mezheplerin Yaklaşımları ve Din İşleri Yüksek Kurulu'nun Tercihi
-
Hanefî Mezhebi Görüşü: Yıl içerisinde sonradan elde edilen her türlü gelir, mevcut zekâta tabi varlıklara dahil edilir ve onlarla birlikte ortak bir kamerî yıl hesabı üzerinden zekâta tabi tutulur.
-
Şâfiî Mezhebi Görüşü: Ticaret mallarının artışı veya hayvanların yavrulaması gibi durumlardan kaynaklanan fazlalıklar mevcut yıla dâhil edilir. Ancak miras, hibe veya sonradan kazanılan maaş/ücret gibi müstakil gelirler kendi başlarına değerlendirilir; her para kendi kamerî yılını doldurduğunda zekâtı verilir.
-
Din İşleri Yüksek Kurulu'nun Kararı: Kurul, pratiklik ve kolaylık açısından Hanefî mezhebinin görüşünü benimsemiştir. Buna göre, yıl içinde elde edilen maaş ve ücretler mevcut birikimlere dâhil edilerek ortak bir yıl üzerinden hesaplanır.
Maaş ve Ücret Gelirlerinin Zekât Hesabı ve Ödeme Esasları
-
Nisap Sınırı Kontrolü: Maaş ve ücret gelirleri, kişinin elindeki diğer nakit veya altın gibi malî birikimleriyle birleştirilir. Bu toplamdan bir yıl içinde ödenecek borçlar ve temel ihtiyaçlar düşüldükten sonra kalan tutar nisap miktarını bulmuyorsa zekât gerekmez.
-
Zekât Yılının Başlangıcı (Havlin Tespiti): Mevcut malî birikim ile maaş/ücret gelirlerinin toplamı ilk kez nisap miktarına ulaştığı gün, zekât yılının başlangıcı (havl) kabul edilir.
-
Yıl İçindeki Dalgalanmaların Durumu: Kamerî yılın başlangıcı belirlendikten sonra, yıl içerisinde mal varlığında (maaş harcamaları veya birikimlerle) meydana gelen artış ve azalmalar dikkate alınmaz; önemli olan yıl sonundaki genel durumdur.
-
Yıl Sonu Hesaplaması ve Oranı: Zekât mükellefi olan kişi, belirlenen yılın sonunda elinde bulunan nakit ve birikimlerin tamamının kırkta birini (% 2,5) oranında hesaplayarak zekât olarak fakir ve hak sahiplerine öder. Zekât yılının dolmasına çok kısa bir süre kala (örneğin birkaç gün önce) maaş veya ikramiye alınmış olması bu kuralı değiştirmez; o da yıl sonu hesabına dâhil edilir.
Zekat Hakkında Pratik Tavsiyeler
-
Sabit Bir Zekât Günü Belirleme (Pratik Yöntem): Her ay farklı zamanlarda maaş alanlar için hesaplamayı kolaylaştırmak amacıyla, her yıl hicri takvime göre (veya miladi takvimde 354 günlük kamerî yıla denk gelen sabit bir tarihte) tüm varlıkların (nakit, altın, birikmiş maaşlar) sayımının yapılması en sağlıklı yöntemdir.
-
Borçların Durumu: Günümüzde bireysel krediler, kredi kartı borçları ve taksitler yaygındır. Zekât hesaplanırken, yıl içinde vadesi gelip ödenecek olan borçlar toplam varlıktan düşülür; vadesi daha uzun vadeli borçlar ise genellikle o yılın zekât matrahından düşülmez.
-
Enflasyon ve Değer Koruması: Nisap miktarının güncel altın ve para piyasasındaki karşılığı düzenli olarak takip edilmeli, fakir hakkının eksiksiz ulaştırılması için hesaplamalar piyasa değerleri üzerinden yapılmalıdır. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
