İnegöl ile özdeşleşen İnegöl Çiftetellisi, Güney Marmara'nın Manav ve Yörük köy kültürüne dayanan anonim halk ezgileri arasında gösteriliyor. Köy düğünleri ve kına gecelerinde yaşatılan bu oyun havası, zamanla farklı müzik enstrümanlarıyla icra edilerek daha geniş kitlelere ulaştı.
Yöresel folklor anlatımlarında İnegöl Çiftetellisi'nin belirli bir besteciye ait modern bir eser olmadığı, bölgenin geleneksel eğlence kültürü içerisinde şekillendiği belirtiliyor.
İnegöl Çiftetellisi'nin kökeni köy düğünlerine dayanıyor
İnegöl ve çevresindeki köylerde sürdürülen düğün ve kına gelenekleri, çiftetellinin gelişiminde önemli bir yer tutuyor.
Maden köyü gibi köklü yerleşimlerde gerçekleştirilen saha derlemelerine ilişkin aktarılan bilgilerde, çiftetellinin kadınlar ve erkekler tarafından iki farklı biçimde oynandığı ifade ediliyor.
Erkek Çiftetellisi nasıl oynanıyordu?
İnegöl yöresindeki erkek çiftetellisi ise kadınların oynadığı biçime göre daha hareketli ve ritmik özellikler taşıyordu.
Erkek meclislerinde oynanan çiftetellilerde parmaklara takılan zillerin yanı sıra davul, zurna ve kaval gibi geleneksel müzik aletleri kullanılıyordu.
Bu oyunlarda müziğin temposu ve ritmik hareketler ön plana çıkıyordu.
Kadın ve erkek çiftetellileri arasındaki farklılıklar, aynı yöresel oyun havasının farklı eğlence ortamlarında kendine özgü biçimlerde yaşatıldığını gösteriyor.
İnegöl'ün folklor çalışmalarında yer aldı
İnegöl Belediyesi ve yerel araştırmacıların folklor çalışmaları kapsamında, İnegöl yöresine ait halk oyunları ve ezgiler arasında çiftetelli geleneğine de yer verildiği aktarılıyor.
Bu çalışmalarda oyunların "Erkek Çiftetellisi" ve "Kadın Çiftetellisi" olarak ayrı başlıklar altında ele alındığı belirtiliyor.
Söz konusu ayrım, İnegöl'ün yerel müzik ve halk oyunları kültürünün farklı uygulamalarını ortaya koyması bakımından önem taşıyor.
İnegöl Çiftetellisi Türkiye'ye nasıl yayıldı?
İnegöl Çiftetellisi'nin köy düğünleri dışındaki müzik ortamlarında tanınmaya başlaması, plak ve kaset kayıtlarıyla ilişkilendiriliyor.
Özellikle 1990'lı yılların sonları ile 2000'li yılların başlarında yöresel oyun havalarının stüdyo ortamında yeniden düzenlenmesi, bu ezgilerin farklı bölgelerdeki düğün repertuvarlarına girmesinde etkili oldu.
İnegöl Çiftetellisi de bu süreçte geleneksel icra biçimlerinin yanı sıra klarnet, darbuka ve modern ritimlerin kullanıldığı düzenlemelerle seslendirilmeye başladı.
Fehmi Ünlüyayla'nın İnegöl Çiftetellisi'ndeki yeri
İnegöl Çiftetellisi'nin geniş kitlelere ulaşmasında adı geçen müzisyenlerden biri klarnet icracısı Fehmi Ünlüyayla oldu.
Aktarılan bilgilere göre Ünlüyayla, geleneksel ezgiyi klarnet, darbuka ve modern ritimlerle düzenleyerek kaset ve albüm çalışmalarında "İnegöl Çiftetellisi" adıyla seslendirdi.
Bu kayıtların, oyun havasının İnegöl dışındaki dinleyicilere ulaşmasına katkı sağladığı ifade ediliyor.
İlerleyen dönemde ezgi, Kirpi Bülent gibi klarnet icracıları ile farklı yöresel müzisyenlerin repertuvarlarında da yer aldı.
Köy meydanlarından düğün salonlarına uzanan gelenek
İnegöl Çiftetellisi'nin geçmişi, yalnızca müzik kayıtlarıyla değil, yöredeki toplumsal eğlence gelenekleriyle de ilişkilendiriliyor.
Kadınların kına gecelerinde bakraç ve toprak darbuka eşliğinde oynadığı Yalel ile erkeklerin davul, zurna ve kaval eşliğinde oynadığı çiftetelliler, bu geleneğin farklı biçimlerini oluşturuyor.
1990'lı yıllardan itibaren stüdyo kayıtlarıyla yaygınlaşan İnegöl Çiftetellisi, geleneksel köy eğlencelerinden modern düğün müziği repertuvarına taşınan yöresel oyun havalarından biri olarak varlığını sürdürüyor.
