ABD'nin New Mexico eyalet mahkemesi bugün Meta'ya 25 milyar dolar ceza kesti. Gerekçe, 87 milyon kullanıcının kişisel verisinin izinsiz toplandığı Cambridge Analytica skandalı. Yargıç Francis Mathew, şirketin kullanıcılarını gizlilik konusunda yıllarca bilinçli olarak kandırdığına hükmetti. Ceza, ABD tarihinde bir eyalet düzeyinde bir şirkete verilen en büyük yaptırımlardan biri olarak kayıtlara geçti.
SKANDALIN KÖKENİ: 87 MİLYON PROFİL
Dava 2016 yılına uzanıyor. O yıl Cambridge Analytica isimli bir veri analiz firması, Facebook üzerinden yayılan bir kişilik testi uygulaması aracılığıyla yaklaşık 87 milyon kullanıcının profil bilgilerini topladı. Bu veriler ABD başkanlık seçimlerinde hedefli siyasi reklamlar için kullanıldı. Facebook'un bu veri transferinden haberdar olduğu ancak zamanında müdahale etmediği ortaya çıktı.
Skandal 2018'de patlak verdiğinde dünya genelinde büyük yankı uyandırdı. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) 2019'da Meta'ya 5 milyar dolar ceza kesmişti. Ancak eyalet düzeyindeki davalar ayrı ayrı devam etti.
48 EYALET ANLAŞTI, NEW MEXICO DAVAYI SÜRDÜRDÜ
2026 Ağustos'unda ABD'deki 48 eyalet, benzer gizlilik ihlalleri nedeniyle Meta ile toplam 18 milyar dolarlık bir uzlaşmaya vardı. Ancak New Mexico bu anlaşmanın dışında kaldı ve davayı bağımsız olarak yürütmeye devam etti. Eyalet başsavcısı Raúl Torrez, daha yüksek bir tazminat elde edebileceğine inanıyordu.
Jüri, Meta'nın New Mexico eyalet tüketici koruma yasalarını 43 milyondan fazla kez ihlal ettiğine karar verdi. Her bir ihlal için 5.000 dolar hesaplandığında teorik ceza 219,5 milyar dolara kadar çıkabiliyordu. Yargıç Mathew bu miktarı 25 milyar dolar olarak belirledi.
CEZA EĞİTİME GİDECEK
New Mexico anayasasına göre tüketici koruma yasalarının ihlalinden kaynaklanan cezalar doğrudan eyaletin eğitim bütçesine aktarılıyor. Başsavcı Torrez, bu paranın eyaletteki okul inşaat ihtiyacını 100 yıl boyunca karşılayabileceğini açıkladı.
Ancak bu paranın ne zaman eğitime ulaşacağı belirsiz. Meta'nın temyiz başvurusu yapması bekleniyor. Şirketin hukuk ekibi, 3,4 milyar doların üzerindeki herhangi bir cezanın anayasaya aykırı ve orantısız olduğunu savunuyor.
META'NIN SAVUNMASI VE PİYASA TEPKİSİ
Meta Hukuk Direktörü C.J. Mahoney, karara şiddetle itiraz ettiklerini ve temyizde kazanacaklarından emin olduklarını açıkladı. Şirket, eyaletin New Mexico sakinlerine gerçek bir zarar verildiğini kanıtlayamadığını ileri sürüyor.
Dikkat çekici bir detay da piyasa tarafından geldi. Mahkeme kararının açıklanmasının ardından Meta hisseleri yüzde 2 yükseldi. Yatırımcılar, temyiz sürecinin uzun yıllar süreceğini ve nihai cezanın muhtemelen düşürüleceğini fiyatlıyor.
YARGIÇTAN SERT İFADELER
Yargıç Mathew, kararında Facebook'un Cambridge Analytica ortaya çıktıktan sonra başlattığı iç soruşturmayı "bilinçli olarak etkisiz" (willfully ineffective) şeklinde nitelendirdi. Mahkeme, şirketin üst düzey yöneticilerinin yeterli soruşturma kaynağı ayırmak yerine maliyet kısıtlamasına öncelik verdiğini tespit etti. Ceza üzerine yıllık yüzde 15 faiz işletilmesine de hükmedildi.
Bu karar, dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinden birinin kullanıcı verilerini nasıl yönettiği konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. 87 milyon kişinin verisi bir kişilik testinden sızdı, 8 yıl sonra faturası kesildi. Ancak Meta'nın hisselerinin aynı gün yükselmesi, piyasanın bu cezayı ciddiye alıp almadığı sorusunu da beraberinde getiriyor.
