Gökbilimciler, Dünya’dan yaklaşık 23,5 kat daha fazla kütleye sahip sıra dışı bir ötegezegen keşfetti. GJ 523b adı verilen gezegenin Dünya’nın yaklaşık 2,5 katı genişliğinde olmasına rağmen yüksek yoğunluklu ve büyük ölçüde kayalık bir yapıya sahip olması, gezegenlerin nasıl oluştuğuna ilişkin bazı teorilerin yeniden değerlendirilmesine neden oldu.
“Mega-Dünya” olarak değerlendirilen GJ 523b, özellikle sahip olduğu devasa kütleye rağmen bir gaz devi gibi görünmemesiyle dikkat çekiyor.
Gezegen Nasıl Keşfedildi?
GJ 523b'nin ilk izleri NASA'nın TESS uzay teleskobu tarafından elde edilen verilerde bulundu. TESS, gezegenlerin yıldızlarının önünden geçerken oluşturduğu ışık değişimlerini takip ederek yeni ötegezegenlerin bulunmasına yardımcı oluyor.
Daha sonra araştırmacılar, Arizona'daki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi'nde bulunan 3,5 metrelik WIYN Teleskobu ile sistemi daha ayrıntılı şekilde inceledi.
Yapılan gözlemler sayesinde gezegenin yıldızı üzerindeki kütleçekim etkisi ölçüldü ve GJ 523b'nin kütlesi hakkında daha net sonuçlara ulaşıldı.
Dünya’dan 23,5 Kat Daha Ağır
GJ 523b'nin en dikkat çekici özelliği sahip olduğu kütle. Gezegenin Dünya'nın yaklaşık 23,5 katı kütleye sahip olduğu hesaplandı.
Buna karşın çapının Dünya'nın yaklaşık 2,5 katı olması, gezegenin oldukça yoğun bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor. Araştırmacıların ilgisini çeken asıl nokta da burada ortaya çıkıyor.
Çünkü bu kadar büyük kütleye ulaşan gezegenlerin oluşum sırasında çevrelerindeki hidrojen ve helyumu çekerek kalın gaz katmanları oluşturması bekleniyor.
GJ 523b ise bu beklentinin dışında bir görüntü sergiliyor.
Gaz Devi Olması Beklenirken Kayalık Çıktı
Bilim insanlarının mevcut gezegen oluşum modellerine göre bir gezegenin çekirdeği belirli bir büyüklüğe ulaştığında çevresindeki gazı çok daha hızlı toplamaya başlayabiliyor.
Güneş Sistemi'ndeki Jüpiter ve Satürn gibi gaz devlerinin oluşumunda da benzer bir sürecin yaşandığı düşünülüyor.
Ancak GJ 523b'nin 23,5 Dünya kütlesine ulaşmasına rağmen büyük miktarda gaz içeren bir gezegen olmaması, araştırmacılar için önemli bir soru işareti oluşturuyor.
Bu nedenle gezegen, resmi bir gezegen sınıfı olmamakla birlikte astronomlar tarafından kullanılan “mega-Dünya” tanımının dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
GJ 523b'nin Bir Yılı Sadece 18 Gün Sürüyor
Gezegenin başka bir ilginç özelliği ise yıldızının etrafındaki hareketi.
GJ 523b, kendi yıldızının çevresindeki bir turunu yaklaşık 17,75 Dünya gününde tamamlıyor. Yani gezegenin bulunduğu sistemde bir yıl, Dünya'daki bir aydan bile daha kısa.
Sistemin yaşının ise yaklaşık 170 milyon yıl olduğu tahmin ediliyor. Bu yaş, Güneş Sistemi'nin yaklaşık 4,6 milyar yıllık geçmişiyle karşılaştırıldığında oldukça genç bir sistem olduğunu gösteriyor.
Bu Kadar Büyük Bir Gezegen Nasıl Kayalık Kaldı?
Araştırmacıların önünde şu anda birkaç farklı ihtimal bulunuyor.
Bunlardan biri, GJ 523b'nin geçmişte çok daha kalın bir gaz atmosferine sahip olması ancak zaman içinde bu atmosferin önemli bölümünü kaybetmiş olması. Yıldıza olan yakınlığı ve çevresel koşulları, atmosfer kaybında rol oynamış olabilir.
Bir başka ihtimal ise gezegenin geçmişte yaşadığı büyük bir çarpışma.
İki büyük gezegenin birbirine çarpması sonucunda kayalık çekirdeklerin birleştiği, buna karşılık gaz katmanlarının önemli bölümünün uzaya savrulduğu düşünülüyor. Böyle bir senaryo GJ 523b'nin neden çok büyük bir kütleye sahip olmasına rağmen gaz devi görünümünde olmadığını açıklayabilir.
Bilim Dünyası İçin Neden Önemli?
GJ 523b'nin keşfi, yalnızca yeni bir ötegezegen bulunması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda gezegenlerin hangi koşullarda büyüdüğü ve ne zaman gaz devi haline geldiği konusunda yeni sorular ortaya çıkarıyor.
Ancak bilim insanları tek bir gezegen üzerinden kesin bir sonuca ulaşmanın mümkün olmadığına dikkat çekiyor. Gelecekte benzer özelliklere sahip daha fazla “mega-Dünya” keşfedilmesi, GJ 523b'nin sıra dışı bir istisna mı yoksa daha yaygın bir gezegen türünün örneği mi olduğunu ortaya çıkarabilir.
