Küresel ekonomide ABD dolarının hâkimiyeti yeniden tartışma konusu oldu. Uluslararası Para Fonu (IMF), SWIFT ve Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) tarafından yayımlanan veriler, doların dünya finans sistemindeki konumuna ilişkin farklı eğilimler ortaya koydu. Merkez bankalarının döviz rezervlerinde doların ağırlığı uzun vadede azalırken, uluslararası ödemelerde ve döviz işlemlerinde Amerikan para biriminin üstünlüğü devam ediyor.
Çin'in kendi para birimi yuanın uluslararası kullanımını artırmaya yönelik adımları da yakından takip ediliyor. Özellikle dış ticaret, uluslararası ödemeler ve merkez bankalarının rezerv tercihlerinde yaşanan değişimler, doların geleceğine ilişkin tartışmaları gündemde tutuyor.
Doların küresel rezervlerdeki payı geriledi
IMF'nin 30 Eylül 2026 tarihinde yayımladığı verilere göre ABD dolarının dünya merkez bankalarının döviz rezervlerindeki payı, 2026 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 56,70 seviyesine geriledi.
Yılın ilk çeyreğinde yüzde 57,18 olarak açıklanan doların rezerv payı, üç aylık dönemde 0,48 yüzde puan azaldı.
ABD Merkez Bankasının (Fed) geçmiş dönem verilerine dayanan değerlendirmelerinde, doların küresel döviz rezervlerindeki payının 2001 yılında yüzde 72 seviyesine ulaştığı belirtiliyor.
Bu veriler karşılaştırıldığında doların merkez bankalarının rezervlerindeki ağırlığının yaklaşık 25 yılda 15,3 yüzde puan gerilediği görülüyor.
Ancak söz konusu düşüşe rağmen dolar, dünya genelinde en yüksek rezerv payına sahip para birimi olmayı sürdürüyor.
Dünya genelindeki döviz rezervleri 13,22 trilyon dolara ulaştı
IMF verilerine göre küresel döviz rezervlerinin toplam büyüklüğü, 2026 yılının ikinci çeyreğinde 13,22 trilyon dolara yükseldi.
Aynı dönemde euronun küresel rezervlerdeki payı yüzde 20,60 olarak gerçekleşirken, Çin yuanının payı yüzde 2,11 seviyesinde kaydedildi.
Euro, doların ardından merkez bankalarının rezervlerinde en fazla yer verilen ikinci para birimi olmayı sürdürdü.
Çin yuanının payı ise ilk çeyrekteki yüzde 1,98 seviyesinden ikinci çeyrekte yüzde 2,11'e yükseldi.
IMF'nin değerlendirmesinde, rezerv kompozisyonundaki değişimde merkez bankalarının yatırım tercihleri ve farklı para birimlerine yönelmesinin etkili olduğu belirtildi.
Küresel ödemelerin yarısından fazlası dolarla yapılıyor
Doların merkez bankalarının rezervlerindeki payı azalmasına rağmen uluslararası ödeme sistemlerindeki ağırlığı devam ediyor.
SWIFT'in Eylül 2026 tarihli raporunda yer alan Ağustos verilerine göre, sistem üzerinden gerçekleştirilen küresel ödemelerin değer bazında yüzde 52,09'u ABD dolarıyla yapıldı.
Euro yüzde 21,37 ile ikinci sırada bulunurken, İngiliz sterlini yüzde 6,37 ile üçüncü sırada yer aldı.
Japon yeninin payı yüzde 3,52, Çin yuanının payı ise yüzde 3,26 olarak kaydedildi.
Böylece dolar ve euronun SWIFT üzerinden gerçekleştirilen ödemelerdeki toplam payı yüzde 73,46'ya ulaştı.
Dünyada en çok kullanılan para birimleri hangileri?
SWIFT'in Ağustos 2026 verilerine göre küresel ödeme değerindeki para birimlerinin dağılımı şöyle gerçekleşti:
-
ABD doları: Yüzde 52,09
-
Euro: Yüzde 21,37
-
İngiliz sterlini: Yüzde 6,37
-
Japon yeni: Yüzde 3,52
-
Çin yuanı: Yüzde 3,26
-
Kanada doları: Yüzde 2,65
-
Diğer para birimleri: Yüzde 10,74
Veriler, Çin yuanının uluslararası ödemelerde kullanımının artmasına rağmen dolar ve euronun oldukça gerisinde kaldığını gösteriyor.
15 yıl önce euro doların önündeydi
Uluslararası ödeme sistemlerinin geçmiş verileri incelendiğinde dolar ve euronun küresel kullanım oranlarında önemli değişiklikler yaşandığı görülüyor.
Nisan 2011'de SWIFT üzerinden gerçekleştirilen ödemelerde euronun payı yüzde 38,9, doların payı ise yüzde 35,3 olarak kaydedilmişti.
Nisan 2015'te doların payı yüzde 45,3'e yükselirken, euronun payı yüzde 27,1'e geriledi.
Nisan 2019'da dolar yüzde 40,8, euro yüzde 33,2 seviyesinde bulunuyordu.
Nisan 2022'de doların payı yüzde 41,8'e, euronun payı ise yüzde 34,7'ye ulaştı.
Temmuz 2023'te doların payı yüzde 46,5'e yükselirken, euronun payı yüzde 24,4 oldu.
Ağustos 2026'ya gelindiğinde ise doların payı yüzde 52,09'a ulaşarak euro ile arasındaki farkı genişletti.
Bu karşılaştırma, doların SWIFT ödeme sistemindeki ağırlığının 2011'e göre arttığını ortaya koyuyor. Ancak farklı dönemlerin ödeme istatistiklerini değerlendirirken raporlama kapsamındaki değişikliklerin de dikkate alınması gerekiyor.
Döviz piyasasında doların üstünlüğü devam ediyor
Doların küresel finans sistemindeki yerini gösteren bir diğer önemli veri, uluslararası döviz piyasalarındaki işlem hacmi oldu.
Uluslararası Ödemeler Bankasının (BIS) 2025 yılı araştırmasına göre dünya genelindeki günlük ortalama döviz işlem hacmi yaklaşık 9,6 trilyon dolara ulaştı.
Araştırmada ABD dolarının küresel döviz işlemlerinin yüzde 89,1'inin bir tarafında bulunduğu tespit edildi.
Doların bu alandaki payı 2013 yılında yüzde 87, 2019 yılında yüzde 88,3 ve 2022 yılında yüzde 88,4 seviyesindeydi.
Çin yuanının döviz işlemlerindeki payı ise 2013'te yüzde 2,2 iken 2025 yılında yüzde 8,6'ya yükseldi.
Bu veriler, yuanın uluslararası döviz piyasalarında daha fazla kullanılmaya başladığını ancak doların açık ara önde bulunduğunu gösteriyor.
Çin yuanı ne kadar güçlendi?
Çin yuanının dünya ekonomisindeki konumu, özellikle ticaret finansmanı ve döviz piyasalarındaki gelişmelerle dikkat çekiyor.
Avrupa Merkez Bankasının (ECB) Haziran 2026 tarihli raporuna göre yuanın küresel ticaret finansmanındaki payı, 2024 yılında yüzde 5,5 seviyesindeyken Mart 2026'da yaklaşık yüzde 8'e yükseldi.
Aynı dönemde doların ticaret finansmanındaki payı 2 yüzde puanından fazla azalarak yaklaşık yüzde 81'e geriledi.
Bununla birlikte yuanın küresel rezervlerdeki payının yüzde 2,11, SWIFT ödemelerindeki payının ise yüzde 3,26 olması, Çin para biriminin uluslararası finans sisteminde henüz doların büyüklüğüne ulaşamadığını ortaya koyuyor.
Çin yuanı doların yerini alabilir mi?
Çin yuanının uluslararası kullanımında kaydedilen artış, doların geleceğine ilişkin tartışmalarda önemli bir yer tutuyor.
Ancak bir para biriminin dünya genelinde rezerv para olarak tercih edilmesi, yalnızca uluslararası ticarette kullanılmasına bağlı bulunmuyor. Finansal piyasaların büyüklüğü, likiditesi, yatırım araçlarına erişim ve uluslararası sermaye hareketleri de bu süreçte önem taşıyor.
Mevcut veriler, Çin yuanının özellikle ticaret finansmanı ve döviz işlemlerinde daha fazla kullanıldığını gösteriyor.
Buna karşılık dolar, hem merkez bankalarının rezervlerinde hem uluslararası ödeme sistemlerinde hem de döviz piyasalarında liderliğini sürdürüyor.
Dolar dünya ekonomisindeki liderliğini kaybediyor mu?
Son 25 yıllık veriler, ABD dolarının dünya ekonomisindeki ağırlığının bütün alanlarda aynı yönde değişmediğini gösteriyor.
Doların merkez bankalarının döviz rezervlerindeki payı 2001 yılındaki yüzde 72 seviyesinden 2026 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 56,7'ye geriledi.
Buna karşılık SWIFT ödemelerindeki payı, Nisan 2011'deki yüzde 35,3 seviyesinden Ağustos 2026'da yüzde 52,09'a yükseldi.
BIS verilerinde de dolar, 2025 yılında küresel döviz işlemlerinin yüzde 89,1'inde yer alarak üstünlüğünü korudu.
Ortaya çıkan tablo, dünya merkez bankalarının rezervlerini farklı para birimlerine dağıtma eğiliminin güçlendiğini ancak doların uluslararası finans sistemindeki liderliğinin devam ettiğini gösteriyor.
