Botoks nedir, neden yapılır? Botoks Etkileri, çeşitleri ve sağlık açısından bilinmesi gerekenler

Botoks, belirli kasların hareketini veya bazı bezlerin salgı faaliyetini geçici olarak azaltan botulinum toksini uygulamasıdır. Yüzdeki mimik çizgilerini hafifletmesiyle tanınsa da kronik migren, aşırı terleme ve bazı kasılma bozukluklarının tedavisinde de kullanılır.

Güvenliği; kullanılan ürünün niteliğine, uygulama bölgesine, doza ve kişinin sağlık durumuna bağlıdır.

Botoks nedir, vücutta nasıl etki gösterir?

Günlük dilde işlemin genel adı olarak kullanılan “Botox”, aslında bir ilaç markasıdır. Uygulamanın etken maddesi, Clostridium botulinum bakterisinin ürettiği toksinin tıbbi kullanım için hazırlanmış biçimidir. Enjeksiyonda canlı bakteri kullanılmaz.

Botulinum toksini, sinir uçlarından asetilkolin adlı haberci maddenin salınmasını engelleyerek hedeflenen kasın kasılmasını geçici olarak azaltır. Böylece özellikle mimik hareketleri sırasında belirginleşen çizgiler hafifleyebilir. Terleme tedavisinde ise ter bezlerini uyaran sinir iletimini etkiler.

Botoks tıbbi bir ilaç uygulamasıdır. Estetik amaçla yapılması, işlemin risksiz olduğu anlamına gelmez.

Botoksun temel özellikleri nelerdir?

Etkisi geçicidir. Yüzdeki estetik uygulamalarda sonuçlar çoğunlukla 3–7 gün içinde fark edilmeye başlar ve yaklaşık 3–4 ay sürer. Bu süre kişiye, ürüne ve uygulamaya göre değişebilir. Bütün kullanım alanları için aynı etki süresi geçerli değildir.

Dolgu maddesi değildir. Botoks kas hareketini azaltırken dolgular hacim kazandırmak veya belirli çöküklükleri düzeltmek için kullanılır. Botoksun işlevi dudakları ya da yanakları doldurmak değildir.

Botoks çeşitleri nelerdir?

Botoks çeşitlerini, ürünün etken maddesine ve kullanım amacına göre değerlendirmek gerekir. Botulinum toksini tip A ve tip B içeren tıbbi ürünler bulunur. Estetik uygulamalarda ağırlıklı olarak tip A ürünler kullanılır. OnabotulinumtoxinA, abobotulinumtoxinA ve incobotulinumtoxinA farklı preparatlara örnektir.

• Temel Özelliği: Uygulandığı bölgedeki sinir uçlarından asetilkolin salınımını engeller. Bu sayede kaslar geçici olarak gevşer ve hareket edemez, bu da üzerindeki cildin kırışmasını önler. Etkisi ortalama 4 ila 6 ay sürer.

• Başlıca Çeşitleri (Ticari Formları):

  • OnabotulinumtoxinA (Botox / Allergan)

  • AbobotulinumtoxinA (Dysport)

  • IncobotulinumtoxinA (Xeomin)

  • PrabotulinumtoxinA (Jeuveau)

Ürünlerin etkinlik birimleri birbirinin yerine kullanılamaz. Bir markanın belirli sayıdaki “ünitesi”, başka bir markada aynı miktar veya etki anlamına gelmez. Ürün seçimi ve doz planlaması hekime aittir.

Kullanım amacına göre ise yüz çizgilerine yönelik estetik uygulamalar ile migren, terleme ve kasılma bozukluklarına yönelik tıbbi uygulamalar ayrılır. Bir ürünün belirli bir amaçla onaylanmış olması, bütün bölgelerde ve bütün şikâyetlerde kullanımının onaylandığı anlamına gelmez.

Botoks neden yapılır?

Estetik amaçla: Kaş arasındaki çizgilerin, alın çizgilerinin ve göz çevresindeki kaz ayaklarının görünümünü geçici olarak azaltmak için uygulanabilir. Sonuç, hedeflenen kasların hareketinin azaltılmasına dayanır.

Tıbbi amaçla: Uygun hastalarda kronik migren, koltuk altında aşırı terleme, spastisite olarak adlandırılan kas sertliği ve aşırı kasılma, boyunda istemsiz kasılmalar, göz kapağı spazmı, şaşılık ve bazı mesane sorunlarında kullanılabilir. Her baş ağrısı veya terleme şikâyeti botoks gerektirmez; tanı ve uygunluk değerlendirmesi gerekir.

Botoks, hem estetik hem de tıbbi amaçlarla sıklıkla tercih edilir:

• Estetik Amaçlar: Alın çizgileri, kaş arası çizgileri (glabella), göz kenarındaki kaz ayakları ve boyun kırışıklıklarını gidermek veya oluşumunu geciktirmek için yapılır.

• Tıbbi Amaçlar:

  • Kronik migren tedavisinde,

  • Aşırı terleme (hiperhidroz) tedavisinde (koltuk altı, el ve ayaklar),

  • Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm) tedavisinde (çene kasına uygulanarak),

  • Kas spazmları (şaft, blefarospazm) ve bazı nörolojik rahatsızlıkların yönetiminde.

Botoks nasıl ve neyle yapılır?

Uygulamada, botulinum toksini içeren ruhsatlı ilaç ve ince iğneli enjektör kullanılır. Hazırlama yöntemi ürüne göre değişir; toz biçimindeki bazı ürünler, kullanım talimatına uygun steril serum fizyolojik ile hazırlanır.

Hekim önce kişinin şikâyetini, hastalıklarını, kullandığı ilaçları ve hedef bölgenin yapısını değerlendirir. Ardından ürün, belirlenen noktalara küçük enjeksiyonlarla uygulanır. Kırışıklık tedavisinde hedef genellikle kaslar, terleme tedavisinde ise deri içindeki ilgili alandır. Kullanılacak miktar ve noktalar kişiye özel belirlenir.

İşlem sonrasında enjeksiyon bölgelerini ovuşturmamak veya masaj yapmamak ve uygulayan hekimin bakım talimatlarına uymak gerekir.

• Kullanılan Alet: İşlem, çok ince uçlu özel insülin enjektörleri kullanılarak gerçekleştirilir.

• Uygulama Süreci:

  1. İşlem öncesi uygulama yapılacak bölge temizlenir ve genellikle lokal anestezik etkili bir krem sürülerek uyuşturulması sağlanır.

  2. Hekim, yüz mimiklerine ve kas yapısına göre enjeksiyon noktalarını belirler.

  3. Belirlenen noktalardaki kas içerisine doğru hassas dozlarda enjeksiyon yapılır.

  4. İşlem ortalama 10–15 dakika sürer ve kişi hemen günlük yaşamına dönebilir.

Botoks zararlı mıdır? Hangi yan etkiler görülebilir?

Uygun ürünle, doğru dozda ve eğitimli bir sağlık profesyoneli tarafından yapıldığında güvenli kabul edilen bir uygulamadır; ancak tamamen risksiz değildir. Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik ve morarma görülebilir. Baş ağrısı, geçici kaş veya göz kapağı düşüklüğü ve komşu kaslarda istenmeyen güçsüzlük de oluşabilir.

Nadir fakat ciddi risk, toksinin etkisinin uygulama bölgesinin dışına yayılmasıdır. Yaygın kas güçsüzlüğü, konuşma, yutma veya solunum güçlüğü gelişebilir. Bu belirtiler enjeksiyondan saatler ya da haftalar sonra ortaya çıkabilir. Özellikle nefes alma veya yutma güçlüğünde beklemeden acil sağlık yardımı alınmalıdır.

• Uzman ellerde, doğru dozlarda ve anatomik bilgiye sahip hekimler tarafından yapıldığında güvenli bir işlemdir.

• Geçici yan etkiler arasında enjeksiyon bölgesinde hafif kızarıklık, şişlik, morarma veya geçici baş ağrısı görülebilir.

• Nadiren de olsa yanlış uygulama sonucu göz kapağı düşüklüğü (pitozis) gibi geçici estetik kusurlar oluşabilir.

• Hamileler, emziren anneler ve bazı nöromüsküler hastalığı (örneğin miyastenia gravis) olan kişilere uygulanması sakıncalıdır.

Kimler işlem öncesinde özellikle değerlendirilmelidir?

Gebelik ve emzirme döneminde kozmetik botulinum toksini uygulaması önerilmez. Sinir-kas hastalığı, mevcut yutma veya solunum sorunu, uygulama bölgesinde enfeksiyon ya da ürüne karşı bilinen alerji bulunması mutlaka hekime bildirilmelidir. Kullanılan ilaçlar ve önceki botulinum toksini uygulamaları da değerlendirmeye dâhil edilmelidir.

Botoks hakkında 10 ilginç bilgi

1. Marka adı, işlemin adına dönüştü: Günlük konuşmada farklı botulinum toksini ürünleri de sıklıkla “botoks” olarak adlandırılıyor. Oysa kullanılan ürünün tam adı önem taşıyor.

2. Tıbbi geçmişi estetik kullanımından eski: BOTOX’un ABD’de ilk onay tarihi 1989. Kullanım alanları arasında göz ve kas hastalıkları da bulunuyor.

3. İğneyle yapılan her estetik işlem dolgu değil: Botoksun temel etkisi hacim vermek değil, hedef kasların kasılmasını azaltmak.

4. Aynı gün kesin sonuç beklenmez: Estetik etkinin görünür olması çoğunlukla birkaç gün alıyor. İşlemden hemen sonraki görünüm nihai sonuç sayılmıyor.

5. Terleme için de kullanılabiliyor: Koltuk altındaki aşırı terlemede, uygun hastalarda ter bezlerini uyaran sinyalleri azaltarak yarar sağlayabiliyor.

6. Migren uygulaması ayrı bir tedavi: Kronik migren için yapılan uygulama, yalnızca alın çizgilerini azaltmayı amaçlayan estetik işlemle aynı tedavi planı değil.

7. Ünite sayıları markalar arasında eşit değil: İki farklı ürünü yalnızca “kaç ünite yapıldı?” sorusuyla karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.

8. Yüz felci sonrası tedavilerde de yeri olabiliyor: Seçilmiş hastalarda yüz simetrisini ve hareket dengesini iyileştirmek amacıyla rehabilitasyonla birlikte kullanılabiliyor.

9. Ev ve parti ortamındaki uygulamalar sağlık riski taşıyor: Yetkisiz kişiler, uygun olmayan ortamlar ve kaynağı belirsiz ürünler ciddi zararlarla ilişkilendiriliyor.

10. “Küçük estetik dokunuş” da tıbbi değerlendirme gerektiriyor: Sağlık otoriteleri, kozmetik kullanımda da nadiren botulizm gelişebildiğini belirtiyor. İşlemin popülerliği, kişisel risk değerlendirmesinin yerini almıyor.

Botoks Kültürel ve Sağlık Boyutuyla İlgili 10 İlginç Bilgi

1. Gıda Zehirlenmesinden Estetiğe: Botoks, doğada ölümcül gıda zehirlenmelerine (botulizm) yol açan bakteriyel toksinden üretilir; ancak estetik ve tıpta milyonlarca kat seyreltilerek güvenli hale getirilmiştir.

2. İlk Tıbbi Kullanım Göz İçindi: Botulinum toksini estetik amaçlardan çok önce, 1980'lerde göz kapağı spazmı (blefarospazm) ve şaşılık tedavisini bulmak amacıyla tıp dünyasına girmiştir.

3. Kırışıklık Tesadüfü: Göz kasları spazmını tedavi ederken hekimler, hastaların göz çevresindeki kırışıklıkların da azaldığını fark etmiş ve bu durum estetik devrimin kapısını aralamıştır.

4. Erkekler Arasındaki Popülaritesi: "Brotox" terimi, son yıllarda erkekler arasında kişisel bakım ve genç kalma trendinin bir parçası olarak botoks yaptırma oranlarının artmasıyla literatüre girmiştir.

5. Migren Tedavisinde Çığır Açtı: FDA, migren hastalarının kırışıklık tedavisi sırasında baş ağrılarının geçtiğini bildirmesi üzerine 2010 yılında kronik migren için botoksu onaylamıştır.

6. Aşırı Terlemeye Çözüm: Koltuk altı terlemesinden sosyal hayatı olumsuz etkilenen kişiler için ter bezlerine giden sinir sinyallerini keserek kuruluğu 6 aya kadar uzatabilir.

7. Duygusal Durumu Etkileyebilir: Yapılan bazı psikolojik araştırmalar (Facial Feedback Teorisi), kaş arası bölgesine botoks yaptırıp çatık kaş kaslarını hareket ettiremeyen kişilerin beyinlerine daha az olumsuz duygu sinyali gittiğini ve ruh hallerinin olumlu etkilenebildiğini göstermiştir.

8. Yüz İfadesini Kaybetme Korkusu: Popüler kültürde "ifadesiz yüz" veya "donuk bakış" korkusu yaygın olsa da, modern mikro-doz uygulama teknikleri artık doğal mimiklerin korunmasını hedeflemektedir.

9. Kısa Süreli Bir İşlem: Öğle arası molasında bile ("lunchtime procedure") kolayca yaptırılabilecek kadar hızlı ve sosyal hayattan koparmayan bir işlemdir.

10. Tarihçesi 19. Yüzyıla Dayanır: Bakterinin toksini ilk kez 1895 yılında Belçikalı bilim insanı Émile Pierre van Ermengem tarafından bozulmuş bir sosisin içinde keşfedilmiştir. ATB

İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!

Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!

Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!

Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!