Kan hücrelerinin üretimi ve sinir sisteminin sağlıklı çalışması için gerekli olan B12 vitamini, özellikle hayvansal gıdalarda bulunuyor. Ancak yeterli beslenmeye rağmen emilim sorunları nedeniyle B12 eksikliği gelişebiliyor. Peki, B12 içeren besinler hangileri ve vitaminin vücutta kullanılmasını hangi faktörler etkiliyor?
B12 vitamini, sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin oluşumunda ve sinir sisteminin normal işleyişinde önemli görevler üstleniyor. Özellikle et, karaciğer, yumurta, süt ve süt ürünleri B12 bakımından öne çıkarken, bazı kişilerde yeterli miktarda tüketilmesine rağmen vitamin eksikliği görülebiliyor. Bunun nedenleri arasında sindirim sistemindeki emilim sorunları ve kullanılan bazı ilaçlar bulunuyor.
Uzman Diyetisyen Selahattin Dönmez, Sabah gazetesindeki köşe yazısında B12 vitamininin vücuttaki görevleri, doğal besin kaynakları ve emilim sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
B12 vitamini ne işe yarar?
B12 vitamini, kan hücrelerinin oluşumunda ve sinir sisteminin sağlıklı çalışmasında görev alıyor. Aynı zamanda beyin ve sinir hücrelerinin normal işlevlerini sürdürebilmesi açısından önem taşıyor.
Vücudun ihtiyaç duyduğu B12 vitaminini yeterli düzeyde alabilmesi kadar, alınan vitaminin sindirim sistemi tarafından emilmesi de önem taşıyor.
Bu nedenle B12 eksikliği yalnızca yetersiz beslenmeyle ilişkili olmayabiliyor.
B12 vitamini hangi besinlerde bulunur?
B12 vitamini doğal olarak başta hayvansal kaynaklı besinlerde bulunuyor. Dönmez'in değerlendirmesinde, günlük beslenmede B12 alımına katkı sağlayan besinler arasında kırmızı et, karaciğer, yumurta, süt ve süt ürünleri öne çıkıyor.
B12 bakımından önem taşıyan başlıca besinler şöyle:
· Karaciğer: B12 vitamini açısından zengin hayvansal besinler arasında yer alıyor.
· Kırmızı et: Günlük beslenmede doğal B12 alımına katkıda bulunuyor.
· Yumurta: Özellikle hayvansal kaynaklı B12 içeren temel gıdalardan biri olarak öne çıkıyor.
· Süt: B12 vitamininin beslenme yoluyla alınmasını sağlayan kaynaklar arasında bulunuyor.
· Peynir ve yoğurt: Süt ürünleri de B12 alımına katkı sağlıyor.
Doğal ve güvenilir B12 kaynakları arasında hayvansal besinler öne çıkarken, B12 ile zenginleştirilmiş gıdalar da özellikle hayvansal ürün tüketmeyen kişiler açısından önem taşıyor.
B12 vitamini vücutta nasıl emiliyor?
B12 vitamininin vücutta kullanılabilmesi için sindirim sisteminde belirli aşamalardan geçmesi gerekiyor.
Besinlerle alınan B12, mide asidinin ve sindirim enzimlerinin etkisiyle gıdalardaki proteinlerden ayrılıyor. Ardından midede üretilen intrinsik faktör adlı proteinle birleşerek ince bağırsakta emiliyor.
Bu süreçte mide asidinin azalması, intrinsik faktör üretiminin yetersiz olması veya bağırsaklarla ilgili bazı sorunlar B12 emilimini olumsuz etkileyebiliyor.
Dolayısıyla yeterli miktarda B12 içeren gıda tüketen kişilerde de vitamin eksikliği ortaya çıkabiliyor.
B12 eksikliği neden oluşur?
B12 eksikliğinde beslenme alışkanlıklarının yanı sıra mide ve bağırsak sağlığı da belirleyici olabiliyor.
Uzman Diyetisyen Selahattin Dönmez, mide asidi üretimindeki değişikliklerin B12 vitamininin besinlerden ayrılmasını ve emilim sürecini etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
Özellikle mide hastalıkları ve sindirim sistemindeki emilim bozuklukları B12 yetersizliği açısından değerlendirilmesi gereken faktörler arasında bulunuyor.
Ayrıca metformin gibi bazı ilaçların uzun süreli kullanımı da B12 seviyelerini etkileyebiliyor.
Metformin kullanımı B12 vitaminini etkileyebilir
Dönmez, insülin direnci nedeniyle kullanılan metforminin B12 emilimini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.
Bu nedenle metformin kullanan kişilerde B12 düzeylerinin değerlendirilmesi önem taşıyor. Ancak ilaç kullanımına ilişkin değişikliklerin yalnızca hekim önerisiyle yapılması gerekiyor.
B12 eksikliğinin nedeninin belirlenmesinde kişinin beslenmesi, kullandığı ilaçlar ve sindirim sistemiyle ilgili sağlık durumunun birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
B12 vitamini yüksekliği ne anlama gelir?
B12 vitamininin düşük olması kadar, kan tahlillerinde beklenenden yüksek çıkması da değerlendirme gerektirebiliyor.
Dönmez, takviye kullanılmamasına rağmen yüksek B12 değerleri görülmesi durumunda bağırsaklarla ilgili faktörlerin araştırılması gerektiğini ifade ediyor.
Ancak yüksek B12 değeri tek başına ince bağırsakta aşırı bakteri çoğalması (SİBO) bulunduğunu göstermiyor. Yüksekliğin nedenini belirlemek için kişinin genel sağlık durumu, ilaç ve takviye kullanımı ile gerekli diğer tetkiklerin birlikte ele alınması önem taşıyor.
B12 vitamini pişirme sırasında azalabilir mi?
B12 vitamini içeren besinlerin hazırlanma ve pişirilme biçimi, gıdadaki vitamin miktarını etkileyebiliyor.
Dönmez, özellikle etlerin uzun süre yüksek sıcaklıkta pişirilmesi ve haşlama suyunun dökülmesi durumunda B12 kaybı yaşanabileceğine dikkat çekiyor.
Besinlerdeki B12 kaybını azaltmaya yönelik olarak etlerin kendi suyunda pişirilmesi, pişirme suyunun değerlendirilmesi ve uzun süreli yüksek sıcaklık uygulamalarından kaçınılması öneriliyor.
Bununla birlikte pişirme yönteminin tek başına B12 eksikliğini önlemek veya gidermek için yeterli olmayabileceği belirtiliyor.
B12 takviyesi kullanırken nelere dikkat edilmeli?
B12 vitamini farklı kimyasal formlarda takviye olarak kullanılabiliyor. Bunlar arasında metilkobalamin, hidroksokobalamin ve siyanokobalamin bulunuyor.
Uzman Diyetisyen Selahattin Dönmez, değerlendirmesinde metilkobalamin ve hidroksokobalamin formlarının tercih edilebileceğini belirtiyor.
Bununla birlikte yaygın kullanılan siyanokobalamin de B12 eksikliğinin giderilmesinde etkili bir form olarak kabul ediliyor. Herkes için tek bir takviye formunun diğerlerinden üstün olduğu söylenemiyor.
Takviye gereksinimi, kullanılacak doz ve uygulama şekli kişinin B12 düzeyine, eksikliğin nedenine ve sağlık durumuna göre belirleniyor.
Beslenme yoluyla yeterli B12 alınamaması veya emilim sorunu bulunması durumunda, yalnızca B12 içeren yiyeceklerin tüketimini artırmak eksikliğin giderilmesi için yeterli olmayabiliyor. Bu nedenle B12 eksikliği şüphesinde sağlık uzmanı değerlendirmesi önem taşıyor.
