Alerji Nedir, Neden Olur? Alerji Çeşitleri, Belirtileri ve Alerjiyle Mücadele Yolları

Alerji nedir, neden olur ve hangi belirtilere yol açar? Polen, ev tozu akarları, bazı besinler, hayvanlardan kaynaklanan alerjenler, böcek sokmaları ve ilaçlar bazı kişilerde bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesine neden olabilir.

Alerjiler hafif burun akıntısından ciddi ve hayatı tehdit edebilen anafilaksiye kadar farklı belirtiler gösterebilir. Peki alerji çeşitleri nelerdir, alerjiye ne sebep olur ve alerjiyle mücadele etmek için ne yapmak gerekir?

Alerji Nedir?

Alerji, bağışıklık sisteminin normalde çoğu insan için zararsız olan bir maddeyi tehdit olarak algılayıp buna karşı reaksiyon göstermesidir. Bu maddelere alerjen adı verilir.

Polen, ev tozu akarları, küf, hayvanların deri döküntüleri, bazı gıdalar, böcek sokmaları ve ilaçlar yaygın alerjenler arasında yer alır. Alerjik reaksiyonlar burun, gözler, cilt, solunum yolları ve sindirim sistemini etkileyebilir.

• Alerjinin Tanımı: Bağışıklık sisteminin normal şartlarda zararsız olan polen, ev tozu veya bazı besinler gibi maddelere karşı aşırı reaksiyon göstermesi durumudur.

• Bağışıklık Sistemi Yanılgısı: Vücut, zararsız dış etkenleri tehlikeli birer düşman olarak algılar ve onlarla savaşmak için antikor üretir.

• Hassasiyetin Kökeni: İlk temasta vücut bağışıklık hafızası oluşturur; sonraki karşılaşmalarda ise histamin gibi kimyasallar salgılayarak tipik alerjik belirtileri tetikler.

• Genetik ve Çevresel Faktörler: Ailesinde alerji öyküsü olan bireylerde bu durumun görülme olasılığı daha yüksektir; ayrıca modern yaşamın steril koşulları bağışıklık sisteminin çalışma dengesini etkileyebilir.

Neden Alerji Olur?

Alerjide temel mekanizma, bağışıklık sisteminin zararsız bir maddeyi yanlışlıkla tehlikeli olarak değerlendirmesidir.

Alerjenle karşılaşan bağışıklık sistemi, özellikle bazı alerjilerde IgE adı verilen antikorları üretir. Daha sonraki karşılaşmalarda bağışıklık sistemi çeşitli kimyasallar salgılayarak hapşırma, kaşıntı, burun akıntısı, döküntü veya şişme gibi belirtilere yol açabilir.

Ailede alerji, astım, egzama veya saman nezlesi öyküsünün bulunması alerji gelişme riskini artırabilir.

• Solunumsal Tetikleyiciler: Ağaç, çimen ve yabani ot polenleri, ev akarları, küf sporları ve evcil hayvanların dökülen deri kalıntıları (kepek).

• Besin Kaynakları: Yumurta, inek sütü, fındık, fıstık, kabuklu deniz ürünleri, soya ve buğday gibi protein ağırlıklı gıdalar.

• Böcek Sokmaları: Arı sokmaları (bal arısı, eşek arısı) ve karınca türlerinin salgıladığı zehirler.

• Kimyasal ve İlaçlar: Penisilin grubu antibiyotikler, ağrı kesiciler, kozmetik ürünlerdeki parfümler, lateks ve bazı metaller (nikel).

Alerjiye Sebep Olan Şeyler Nelerdir?

Alerjenler kişiden kişiye değişebilir. En sık karşılaşılanlar arasında şunlar bulunur:

• Polen: Ağaç, çimen ve yabani ot polenleri.
• Ev tozu akarları: Özellikle ev içindeki toz ve tekstil ürünlerinde bulunabilen mikroskobik canlılar.
• Hayvan kaynaklı alerjenler: Özellikle kedi ve köpeklerin deri döküntüleri.
• Küf: Nemli ortamlarda gelişen küf mantarları.
• Gıdalar: Süt, yumurta, yer fıstığı, ağaç yemişleri, balık, kabuklu deniz ürünleri, buğday ve soya gibi besinler.
• Böcek sokmaları: Özellikle arı ve yaban arısı sokmaları.
• İlaçlar: Bazı antibiyotikler başta olmak üzere çeşitli ilaçlar.
• Lateks: Bazı kişilerde temas sonrası alerjik reaksiyona neden olabilir.

Alerji Çeşitleri Nelerdir?

1. Polen Alerjisi ve Alerjik Rinit

Polen alerjisi, halk arasında sıklıkla saman nezlesi olarak bilinen alerjik rinitin önemli nedenlerinden biridir.

Hapşırma, burun akıntısı veya tıkanıklığı, burun ve boğaz kaşıntısı ile gözlerde sulanma ve kaşıntı görülebilir. Soğuk algınlığına benzese de saman nezlesi virüslerden kaynaklanmaz.

2. Gıda Alerjisi

Bazı besinlerde bulunan proteinlere karşı bağışıklık sisteminin reaksiyon göstermesi gıda alerjisine yol açabilir.

Belirtiler arasında ağızda karıncalanma, kurdeşen, dudak veya dilde şişme, karın ağrısı, kusma ve ishal bulunabilir. Bazı gıda alerjileri anafilaksiye neden olabilir.

3. İlaç Alerjisi

Bazı ilaçlar bağışıklık sisteminin alerjik reaksiyonuna neden olabilir. Döküntü, kurdeşen, kaşıntı, şişme ve nefes darlığı görülebilir.

İlaç alerjisi ile ilacın yan etkisi aynı şey değildir. Bir ilacın beklenen yan etkisinin ortaya çıkması, tek başına alerji olduğu anlamına gelmez.

4. Böcek Sokması Alerjisi

Arı ve yaban arısı gibi böceklerin sokması bazı kişilerde yalnızca bölgesel ağrı ve şişliğe neden olurken, alerjisi olan kişilerde yaygın kurdeşen, nefes darlığı ve anafilaksi gelişebilir.

5. Ev Tozu Akarı Alerjisi

Ev tozu akarları özellikle yatak, yastık, halı ve tekstil ürünlerinde bulunabilir. Bu alerjenler burun akıntısı, hapşırma, kaşıntı ve solunum yolu belirtilerine yol açabilir.

6. Hayvan Alerjisi

Kedi ve köpek gibi hayvanların tüylerinden ziyade deri döküntüleri ve bazı vücut proteinleri alerjik reaksiyonların kaynağı olabilir. Hayvanların taşıdığı polen gibi maddeler de belirtileri artırabilir.

7. Cilt Alerjileri

Bazı alerjenlerle temas ciltte kızarıklık, kaşıntı ve döküntüye neden olabilir. Kontakt dermatit bu tür reaksiyonların görüldüğü durumlardan biridir.

• Alerjik Rinit (Saman Nezlesi): Havayla taşınan alerjenlerin solunmasıyla ortaya çıkar; hapşırma, burun akıntısı, tıkanıklığı ve gözlerde kaşıntı ile kendini gösterir.

• Besin Alerjileri: Sindirim sistemine giren gıdalara karşı gelişir; dudaklarda şişme, karın ağrısı, bulantı, kusma ve ağır vakalarda anafilaksiye yol açabilir.

• Deri Alerjileri (Egzama ve Ürtiker): Temas edilen maddeler veya gıdalar nedeniyle deride kızarıklık, kabarıklık, şiddetli kaşıntı ve kurdeşen şeklinde beliren tablolardır.

• Alerjik Astım: Havayollarının alerjenler nedeniyle daralması sonucu nefes darlığı, hırıltı ve sürekli öksürük nöbetleriyle seyreden kronik bir durumdur.

• İlaç ve Böcek Alerjileri: Enjeksiyon veya ağız yoluyla alınan etken maddelere ya da sokmalara verilen, bazen dakikalar içinde tansiyon düşüşü ve şokla sonuçlanabilen ani reaksiyonlardır.

Alerjinin Belirtileri Nelerdir?

Alerjinin belirtileri alerjenin türüne ve kişinin verdiği reaksiyona göre değişebilir.

Burun ve gözlerde:

• Hapşırma
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Burun kaşıntısı
• Gözlerde kızarıklık, kaşıntı ve sulanma

Ciltte:

• Kaşıntı
• Kurdeşen
• Kızarıklık
• Döküntü
• Şişlik

Sindirim sisteminde:

• Karın ağrısı
• Bulantı
• Kusma
• İshal

Solunum sisteminde:

• Öksürük
• Hırıltılı solunum
• Nefes darlığı

Belirtiler bazı kişilerde alerjenle karşılaşmadan dakikalar sonra, bazılarında ise daha sonra ortaya çıkabilir.

Alerjiyle Mücadele Etmek İçin Ne Yapmak Gerekir?

Alerjiyle mücadelede ilk adım, mümkünse hangi alerjenin belirtilere yol açtığını belirlemek ve o alerjenden uzak durmaktır. Tedavi yöntemi alerjinin türüne ve şiddetine göre değişir.

Doktor önerisiyle antihistaminikler, burun spreyleri, göz damlaları veya diğer ilaçlar kullanılabilir. Bazı uygun hastalarda alerjen immünoterapisi uygulanabilir. Bu tedavide bağışıklık sisteminin belirli alerjene verdiği aşırı tepkinin azaltılması amaçlanır.

Polen alerjisi olan kişiler için polen yoğunluğunun yüksek olduğu dönemlerde pencereleri kapalı tutmak, dışarıdan geldikten sonra duş almak ve kıyafet değiştirmek gibi önlemler belirtilerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

• Alerjenden Kaçınma: Tespit edilen tetikleyiciden uzak durmak, polen mevsiminde pencereleri kapalı tutmak ve evde HEPA filtreli süpürgeler kullanmak.

• Tıbbi Tedavi Yöntemleri: Doktor kontrolünde antihistaminikler, burun spreyleri veya kortizon içeren kremler kullanılarak semptomların hafifletilmesi.

• İmmünoterapi (Aşı Tedavisi): Vücudun alerjene karşı bağışıklık kazanmasını sağlamak amacıyla zamanla artan dozlarda alerjen enjekte edilmesi veya dil altı damlaları uygulanması.

• Acil Durum Önlemleri: Anafilaksi riski taşıyan kişilerin yanında her an epinephrine (adrenalin) oto-enjektörü taşımayı ihmal etmemesi.

Alerji Testleri Nasıl Yapılır?

Alerjinin belirlenmesinde kişinin öyküsü önemli olduğu gibi doktorun değerlendirmesine göre deri prick testi veya kan testleri de kullanılabilir.

Kan testlerinde belirli alerjenlere karşı oluşan spesifik IgE antikorları değerlendirilebilir. Bazı durumlarda doktor gözetiminde özel besin yükleme testleri de yapılabilir.

Alerji Her Zaman Ömür Boyu Sürer mi?

Alerjilerin seyri alerjinin türüne ve kişiye göre değişir. Bazı alerjiler çocukluk döneminde ortaya çıkıp zamanla değişebilirken bazıları uzun yıllar devam edebilir.

Bu nedenle belirli bir alerjinin kesin olarak ne zaman ortadan kalkacağını söylemek mümkün değildir.

Alerji Hakkında 20 İlginç Bilgi

1. Güneş Alerjisi: Bazı insanların cildi güneş ışığına karşı bağışıklık reaksiyonu göstererek kızarıklık ve kabarcıklar oluşturabilir.

2. Su Alerjisi: Tıp literatüründe "akuajenik ürtiker" adı verilen nadir bir durum, cildin suyla temas etmesi halinde döküntü ve kaşıntıya sebep olur.

3. Temiz Çevre Paradoksu: Çocukluk çağında çok steril ortamlarda büyümek, bağışıklık sisteminin zararsız maddelerle savaşmayı öğrenememesine ve alerjilere daha açık hale gelmesine yol açabilir.

4. Çapraz Reaksiyonlar: Polen alerjisi olan bazı kişiler, elma veya kiraz gibi meyveleri yediklerinde bağışıklık sistemi bu meyvelerin proteinlerini polene benzeterek ağızda kaşıntı yaratabilir.

5. Yetişkinlikte Başlangıç: Alerjiler sadece çocuklukta değil, vücut kimyasındaki değişiklikler veya çevre değişimi nedeniyle ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir.

6. Stres Faktörü: Yoğun stres ve kaygı durumu, vücutta iltihap süreçlerini tetikleyen kimyasalların salınımını artırarak mevcut alerji belirtilerini şiddetlendirebilir.

7. İklim Değişikliği Etkisi: Küresel ısınma ve artan karbon dioksit oranları, bitkilerin daha fazla polen üretmesine ve polen sezonunun uzamasına neden olmaktadır.

8. Gece Krizleri: Yatay pozisyona geçildiğinde sinüslerdeki akıntı değiştiği ve ev tozları yatak odasında yoğunlaştığı için alerjik astım krizleri genellikle gece yarısı veya sabaha karşı artar.

9. Kedi Alerjisi: İnsanların kedilere gösterdiği alerjinin temel sebebi tüyleri değil, kedinin tükürüğünde ve deri salgılarında bulunan özel bir proteindir.

10. Egzersiz Kaynaklı Alerji: Bazı bireylerde ağır fiziksel aktivite, belirli bir besinle birleştiğinde anafilaksiye varabilen ani alerjik reaksiyonları tetikleyebilir.

11. Çikolata Yanılgısı: Halk arasında çikolatanın sivilce ve alerji yaptığı düşünülse de, gerçekte alerji genellikle içindeki süt veya kuruyemiş bileşenlerinden kaynaklanır.

12. Soğuk Alerjisi: Düşük sıcaklıklar veya soğuk su, bazı insanlarda ciltte "soğuk ürtikeri" adı verilen kurdeşen ve şişliklere neden olabilir.

13. Antihistaminik Alışkanlığı: Uzun süreli antihistaminik kullanımı vücutta tolerans gelişimine yol açarak aynı ilacın zamanla daha az etki göstermesine sebep olabilir.

14. Gece Uyku Kalitesi: Alerjik rinit nedeniyle burun tıkanıklığı yaşamak, gece boyunca solunumu zorlaştırarak derin uyku evresine geçişi engeller ve kronik yorgunluk yapar.

15. Hava Kirliliği: Egzoz dumanı ve sanayi gazları gibi kirleticiler, polen taneciklerinin yapısını bozar ve onların solunum yollarına çok daha derinlemesine nüfuz etmesini sağlar.

16. Bebeklerde Gıda Alerjisi: İnek sütü alerjisi genellikle bebeklik döneminde görülür ancak çocukların çok büyük bir kısmı okul çağında bu alerjiyi kendiliğinden atlތr.

17. Evcil Hayvan Tüyü Efsanesi: Alerjenler havada asılı kalabildiği için, "tüyü dökülmeyen" hipoalerjenik köpek ırkları bile tamamen alerjisiz değildir; kepek ve salya yaymaya devam ederler.

18. Lateks Alerjisi Riski: Özellikle sağlık sektörü çalışanlarında sık kullanılan lateks (doğal kauçuk), zamanla tekrarlayan temaslar sonucunda kalıcı eldiven ve malzeme alerjisine dönüşebilir.

19. Tat Alımı: Şiddetli burun tıkanıklığı yaratan alerjik durumlarda koku alma duyusu büyük ölçüde kapandığı için yiyeceklerin tadı da hissedilemez hale gelir.

20. Genetik Miras: Anne ve babanın ikisinde de alerji varsa, çocukta alerji gelişme ihtimali tek bir ebeveyne sahip çocuklara kıyasla katbekat artmaktadır.

Ne Zaman Acil Yardım Gerekir?

Dudak, dil veya boğazda belirgin şişme, ciddi nefes darlığı, hırıltı, bayılma veya tansiyon düşüklüğü gibi belirtiler anafilaksi belirtisi olabilir ve acil tıbbi yardım gerektirir.

Böyle bir durumda kişinin acil yardım hizmetlerine başvurması gerekir. Daha önce reçete edilmiş adrenalin oto-enjektörü varsa, doktorun belirlediği acil eylem planına göre kullanılmalıdır. ATB

İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!

Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!

Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!

Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!