ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında sürpriz bir dizel anlaşması imzalandı. Rusya, milyonlarca ton dizeli dünya piyasasına sürecek. ABD bu sevkiyat için yaptırımları geçici olarak kaldırdı. Peki bu anlaşma Türkiye'yi nasıl etkiler? Motorininin yüzde 85'ini Rusya'dan alan Türkiye'de pompa fiyatları düşer mi? İşte uzmanların ve piyasaların yanıtı.
ANLAŞMA NASIL GERÇEKLEŞTİ?
9 Ekim 2026'da gerçekleşen Trump ile Putin arasındaki telefon görüşmesi, küresel enerji piyasaları için beklenmedik bir dönüm noktası oldu. İki lider, dünya genelinde yükselen dizel fiyatlarını kontrol altına almak konusunda mutabık kaldı.
Anlaşmanın temelinde ABD'nin iç ekonomik baskıları yatıyor. Amerikan tarım, nakliye ve hayvancılık sektörlerinde artan dizel maliyetleri, Trump yönetimini harekete geçmeye zorladı. Çözüm ise beklenmedik bir adreste bulundu: Rusya.
ABD Hazine Bakanlığı, anlaşmanın hayata geçebilmesi için Rus enerjisine yönelik yaptırımları 7 Nisan 2027 tarihine kadar geçici olarak esnettiğini açıkladı. Bu, Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana uygulanan enerji yaptırımlarında en büyük yumuşama olarak tarihe geçti.
RUS DİZELİ NE KADAR GELECEK?
Anlaşma kapsamında Rusya'nın dizel tedarik planı aşamalı olarak şekilleniyor. İlk etapta 300 bin tonun üzerinde dizel hemen piyasaya sürüldü. Kasım ayında bu miktar 500 bin tona çıkacak. Sonraki aylarda ise sevkiyatlar 1 milyon tona ulaşması planlanıyor.
Rusya'nın rafineri kapasitesinin toparlanma sürecine bağlı olarak toplam 3 milyon tona, yani yaklaşık 13,5 milyon varile kadar dizel ihraç edilmesi öngörülüyor.
Anlaşmanın bir diğer önemli ayağı ise "enerji ateşkesi" olarak nitelendirilen düzenleme. Bu çerçevede Rusya ve Ukrayna'nın birbirlerinin enerji altyapılarına yönelik saldırıları durdurması bekleniyor. Bu madde, üretim istikrarını sağlama amacı taşıyor.
TÜRKİYE NEDEN DOĞRUDAN ETKİLENİYOR?
Türkiye, bu anlaşmadan en çok etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Bunun nedeni çok basit: Türkiye tükettiği motorinin yaklaşık yüzde 85'ini Rusya'dan ithal ediyor.
2025 yılı verilerine göre Türkiye toplam 13,66 milyon ton motorin ithal etti. Bunun 11,59 milyon tonu doğrudan Rusya'dan geldi. Bu rakam, Türkiye'nin enerji bağımlılığının ne denli yüksek olduğunu gözler önüne seriyor.
Rusya'dan gelen dizel arzının artması, Türkiye'nin enerji ithalat faturasını doğrudan etkiliyor. Enerji, Türkiye'nin cari açığındaki en büyük kalem olma özelliğini koruyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in geçtiğimiz günlerde açıkladığı gibi, Türkiye son 26 yılda enerji ithalatına 1,1 trilyon dolar ödedi.
POMPA FİYATLARI DÜŞER Mİ?
Herkesin merak ettiği soru bu: Anlaşma Türkiye'deki akaryakıt fiyatlarını düşürür mü?
Enerji uzmanı Barlas Yurtsever, Rus dizelinin dünya piyasalarına girişinin motorin fiyatlarında aşağı yönlü bir baskı oluşturabileceğini değerlendiriyor. Yurtsever'e göre özellikle lojistik maliyetlerinin düşmesi, gıdadan ulaşıma birçok sektöre olumlu yansıyabilir ve enflasyon üzerinde dezenflasyonist bir etki yaratabilir.
Ekonomist Necmettin Batırel de benzer bir görüş ortaya koyuyor. Batırel, küresel dizel arzının artmasının Türkiye'nin ithalat maliyetlerini düşüreceğini, bunun da pompa fiyatlarına belirli ölçüde yansıyabileceğini belirtiyor.
Ancak her iki uzman da dikkatli olmak gerektiğinin altını çiziyor. Pompa fiyatlarını belirleyen tek faktör küresel ham petrol ve dizel fiyatı değil. Döviz kuru hareketleri, vergi yükleri (ÖTV ve KDV) ve EPDK düzenlemeleri de fiyatı doğrudan etkiliyor. Dolar 49 TL seviyelerinde seyrederken, küresel fiyatlardaki düşüşün ne kadarının pompa fiyatlarına yansıyacağı tartışmalı.
GOLDMAN SACHS NE DİYOR?
Uluslararası yatırım bankası Goldman Sachs, anlaşmaya temkinli yaklaşıyor. Goldman Sachs analistlerine göre Rusya kaynaklı arzın fiyatlar üzerindeki etkisi sınırlı kalabilir. Banka, gerçek ve kalıcı bir fiyat düşüşü için stratejik petrol rezervlerinin piyasaya sürülmesi gibi daha kapsamlı adımlara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Ayrıca Rusya'nın kendi iç piyasasındaki olası arz sıkıntıları ve rafineri kapasitesindeki hasar, anlaşmanın vadettiği miktarların gerçekten teslim edilip edilemeyeceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
UKRAYNA VE AVRUPA'DAN SERT TEPKİ
Anlaşma diplomatik arenada da fırtına kopardı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, anlaşmayı sert bir dille eleştirdi. Zelenski, bu adımın Rusya'nın "savaş makinesine" ekonomik nefes aldırdığını savundu.
Avrupa Birliği ise daha temkinli bir tutum benimsedi. AB ülkeleri, ABD'nin yaptırımları gevşetmesine rağmen kendi yaptırım rejimlerine bağlı kalacaklarının sinyalini verdi. Bu durum, anlaşmanın küresel piyasalar üzerindeki etkisini sınırlayabilecek bir faktör olarak değerlendiriliyor.
ABD içinde de anlaşmaya muhalefet var. Bazı Cumhuriyetçi senatörler, mevcut yaptırımların sıkı şekilde uygulanması gerektiğini savunarak Trump yönetimini eleştirdi.
TÜRKİYE İÇİN FIRSATLAR VE RİSKLER
Bu anlaşma Türkiye açısından hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor.
Fırsat tarafında, artan Rus dizel arzı Türkiye'nin enerji ithalat maliyetlerini düşürebilir. Bu da cari açık üzerinde olumlu bir etki yaratabilir. Lojistik ve nakliye maliyetlerinin gerilemesi, gıda fiyatlarından otobüs biletlerine kadar geniş bir yelpazede vatandaşın cebine yansıyabilir.
Risk tarafında ise Rusya'ya olan enerji bağımlılığının daha da derinleşmesi endişesi var. Türkiye motorininin yüzde 85'ini tek bir ülkeden alıyor. Bu oran, herhangi bir jeopolitik krizde Türkiye'yi son derece kırılgan bir konuma getiriyor. Anlaşmanın geçici niteliği de belirsizliği artırıyor: Nisan 2027'de yaptırımlar geri gelirse ne olacak?
Ayrıca AB'nin Rus petrol ürünlerine karşı süren katı tutumu, Türkiye'nin bu anlaşmadan elde edeceği avantajları diplomatik açıdan dengelemesini zorunlu kılıyor.
VATANDAŞ NE ZAMAN RAHATLAR?
Anlaşma imzalandı, dizel sevkiyatları başladı. Ancak bunun Türkiye'deki pompa fiyatlarına yansıması birkaç faktöre bağlı. Küresel dizel fiyatlarındaki düşüşün boyutu, dolar/TL kurunun seyri ve hükümetin vergi politikasındaki tercihleri bu denklemi belirleyecek.
Uzmanlar, olumlu bir senaryoda Kasım veya Aralık aylarında motorin fiyatlarında sınırlı bir gerilemenin mümkün olabileceğini değerlendiriyor. Ancak büyük çaplı bir indirim beklentisi konusunda temkinli olmakta fayda var.
Kesin olan bir şey var: Bu anlaşma, Türkiye'nin enerji politikalarını, dış politika dengelerini ve vatandaşın cüzdanını doğrudan ilgilendiriyor. Gelişmeleri yakından takip edeceğiz.
