Dünya genelinde kullanılan zaman ölçüm sisteminde yıllardır uygulanan bir yöntem sona eriyor. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu (BIPM) çatısı altında alınan kararla, atom saatleri ile Dünya'nın dönüşü arasındaki farkı dengelemek için kullanılan "artık saniye" uygulamasının kaldırılması kararlaştırıldı. Türkiye'nin de dahil olduğu uluslararası düzenlemeyle birlikte 20 Mayıs 2027'den itibaren zaman ölçümünde yeni bir dönem başlayacak.
Değişikliğin temel amacı, hassas zaman senkronizasyonuna ihtiyaç duyan bilgisayar sistemlerinde yaşanabilecek teknik sorunları önlemek. Özellikle internet altyapıları, uydu sistemleri, finans piyasaları ve küresel iletişim ağlarında zamanın kesintisiz ilerlemesi hedefleniyor.
Fransa'da gerçekleştirilen uluslararası toplantıda alınan kararla, 2022 yılında en geç 2035 için öngörülen geçiş tarihi 2027'ye çekildi.
Dakikalar neden 61 saniye sürüyordu?
Günlük yaşamda bir dakika 60 saniye olarak kabul ediliyor. Ancak Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı tamamen sabit değil.
Okyanus hareketleri, Dünya'nın iç yapısındaki değişiklikler ve çeşitli doğal etkenler, gezegenin dönüş hızında küçük farklılıklar oluşturabiliyor.
Atom saatleri ise Dünya'nın dönüşüne bağlı olmadan son derece hassas biçimde zamanı ölçüyor. Bu iki zaman ölçümü arasında oluşan farkı dengelemek amacıyla 1972 yılından itibaren artık saniye uygulaması kullanılmaya başlandı.
Bu uygulamada belirli zamanlarda saate bir saniye eklenebiliyor. Böylece normalde 60 saniye olan son dakika, istisnai olarak 61 saniye sürebiliyor.
Artık saniye her gün veya her yıl eklenmiyor. Yalnızca Dünya'nın dönüşüne dayalı zaman ile Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) arasındaki fark belirlenen sınıra yaklaştığında düzeltme yapılıyor.
Dünya'nın dönüş hızı neden saat sistemini etkiliyor?
Dünya'nın dönüşü uzun dönemli değişimler gösterirken son yıllarda bazı günlerin beklenenden daha kısa sürdüğü gözlemlendi.
Bu durum, uluslararası zaman ölçüm sisteminde daha önce uygulanmamış bir ihtimali gündeme getirdi: Saatlerden bir saniye çıkarılması.
"Negatif artık saniye" olarak adlandırılan bu yöntemin uygulanması durumunda bir dakika 59 saniye sürebilecek.
Ancak bilgisayar sistemlerinin önemli bir bölümü böyle bir zaman değişikliğine uygun şekilde tasarlanmadığından uzmanlar teknik aksaklıklar yaşanabileceği konusunda uyarılarda bulundu.
Artık saniye uygulaması neden kaldırılıyor?
Artık saniye düzeltmeleri geçmişte çeşitli dijital platformlarda sorunlara neden oldu.
Özellikle 2012 yılında yapılan zaman ayarlaması sırasında Reddit ve LinkedIn gibi büyük internet platformlarında teknik aksaklıklar meydana geldi. Hava yolu sistemlerinde de kesintiler ve gecikmeler yaşandı.
Bilgisayar sistemlerinde zaman bilgisinin kesintisiz ve tutarlı biçimde ilerlemesi büyük önem taşıyor. Beklenmedik bir saniye eklenmesi veya çıkarılması, farklı sistemlerin birbirleriyle eş zamanlı çalışmasını zorlaştırabiliyor.
Yeni düzenlemeyle bu tür ani zaman düzeltmelerinin ortadan kaldırılması ve dijital altyapılarda sürekliliğin artırılması amaçlanıyor.
Saat sistemi ne zaman değişecek?
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansının 2022 yılında aldığı kararda, artık saniye uygulamasının en geç 2035 yılına kadar değiştirilmesi öngörülmüştü.
2026 yılında alınan yeni kararla geçiş tarihi 20 Mayıs 2027 olarak belirlendi.
Yeni sistemde UTC ile Dünya'nın dönüşünü esas alan astronomik zaman arasındaki farkın 3.600 saniyeye, yani bir saate kadar çıkmasına izin verilecek.
Bu, saatlere hemen bir saat ekleneceği veya çıkarılacağı anlamına gelmiyor. Aradaki farkın bu büyüklüğe ulaşmasının çok uzun zaman alabileceği belirtiliyor.
Türkiye'de saatler değişecek mi?
Yeni düzenleme Türkiye'deki zaman ölçüm sistemini de kapsıyor. Ancak vatandaşların günlük yaşamında doğrudan fark edebileceği bir değişiklik beklenmiyor.
Telefonların, bilgisayarların ve kol saatlerinin 20 Mayıs 2027 tarihinde otomatik olarak bir saat ileri veya geri alınması söz konusu değil.
Ayrıca düzenleme Türkiye'deki mevcut saat dilimini değiştirmiyor.
Değişiklik esas olarak uluslararası zaman standardının teknik işleyişini ilgilendiriyor. Bu nedenle işe gidiş saatleri, okul başlangıçları, randevular ve günlük zaman planlaması aynı şekilde devam edecek.
Artık saniyenin kaldırılması ne anlama geliyor?
Yeni sistemde normal dakikaların süresi yine 60 saniye olacak. Değişen unsur, belirli zamanlarda yapılan bir saniyelik olağan dışı düzeltmelerin sona ermesi.
Böylece uluslararası saat sisteminin daha kesintisiz işlemesi ve farklı dijital altyapıların aynı zaman standardına göre çalışması hedefleniyor.
Düzenleme özellikle uydu navigasyonu, telekomünikasyon, enerji iletim sistemleri, internet servisleri ve finansal işlemler açısından önem taşıyor.
20 Mayıs 2027'de başlayacak yeni uygulamayla birlikte, 1972 yılından bu yana kullanılan artık saniye yöntemi yerini daha uzun vadeli bir zaman yönetimi sistemine bırakacak.
