Dünyanın en önemli enerji kaynaklarından biri olan petrol, sanayiden ulaşıma kadar çok geniş bir alanda kullanılıyor. Ancak petrolün aşırı soğuklarda ne olduğu da merak konusu.
Peki petrol gerçekten donar mı, kaç derecede donar ve katılaşmış petrol yanmaya devam eder mi? Petrolün yapısı nedeniyle bu soruların cevabı tek bir sıcaklık değerinden çok daha karmaşık.
Petrol donar mı?
Evet, petrol çok düşük sıcaklıklarda akışkanlığını kaybedebilir ve katılaşmaya başlayabilir. Ancak ham petrol su gibi saf bir madde olmadığı için belirli ve bütün petrol türleri için geçerli tek bir donma sıcaklığı bulunmaz.
Ham petrol; farklı hidrokarbonların, parafinlerin ve çeşitli organik bileşenlerin oluşturduğu karmaşık bir karışımdır.
Bu nedenle bir petrol türü düşük sıcaklıklarda akışkan kalabilirken başka bir ham petrol daha yüksek sıcaklıkta koyulaşabilir veya yarı katı hale gelebilir.
-
Akma Noktası (Pour Point): Petrolün soğudukça akışkanlığını yitirdiği ve yarı katı/mumsu bir kıvama geldiği dereceye "akma noktası" denir.
-
Derecesi Ne Kadar? Bu tamamen petrolün türüne bağlıdır:
-
Hafif ve parafin oranı düşük petroller: Çok soğuk iklimlerde bile (-50°C ile -60°C'ye kadar) sıvı kalabilir.
- Ağır ve parafin (mum) oranı yüksek petroller: Parafinlerin soğukta kristalleşip katılaşması nedeniyle daha yüksek ısılarda, hatta bazen +10°C ile +20°C gibi sıfırın üstündeki sıcaklıklarda bile akışkanlığını yitirip mumumsu, yarı katı bir jöle/donuk hâle gelebilirler.
Petrol kaç derecede donar?
Ham petrol için “petrol tam olarak şu sıcaklıkta donar” demek doğru değildir. Petrolün özelliklerine ve içerdiği hidrokarbonlara göre akışkanlığını kaybettiği sıcaklık önemli ölçüde değişebilir.
Farklı ham petrol türlerinde akışkanlığın kaybolduğu sıcaklık yaklaşık -60 °C ile +30 °C gibi geniş bir aralıkta görülebilir. Özellikle parafin oranı yüksek ham petroller, sıcaklık düştüğünde mum kristalleri oluşturarak daha erken koyulaşabilir.
Bu nedenle petrol endüstrisinde klasik “donma noktası” ifadesinden çok akma noktası (pour point) ve bulanma noktası (cloud point) gibi kavramlar kullanılır.
Petrolün akma noktası nedir?
Akma noktası, bir petrol veya petrol ürününün belirli test şartları altında akışını sürdürebildiği en düşük sıcaklığı ifade eder. Sıcaklık bunun altına indiğinde sıvı çok koyulaşabilir ve pompalanması zorlaşabilir.
Bulanma noktası ise özellikle parafin içeren yakıtlarda ilk mum kristallerinin oluşmaya başladığı sıcaklığı tanımlar. Yakıt bu noktada tamamen donmuş değildir ancak görüntüsü bulanıklaşmaya başlar.
Petrolün tek bir donma derecesi yoktur. Ham petrolün düşük sıcaklıktaki davranışı; içerdiği hidrokarbonlara, parafin miktarına ve fiziksel özelliklerine göre değişir.
Donmuş petrol yanar mı?
Evet, katılaşmış veya çok koyulaşmış petrol uygun şartlar oluştuğunda yanabilir. Petrolün donması ya da akışkanlığını kaybetmesi, onun yanıcı özelliğinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Sıvı hidrokarbonların yanmasında asıl önemli olan yüzeyden çıkan yanıcı buharlardır. Yakıt çok soğuduğunda buharlaşma azalır.
Bu nedenle çok soğuk veya katılaşmış petrolün tutuşturulması, sıcak petrolün tutuşturulmasına göre daha zor olabilir.
Donmuş petrol neden hemen tutuşmayabilir?
Sıcaklık düştükçe petrolün buhar basıncı da azalır. Böylece yüzeyden çıkan yanıcı buhar miktarı düşer.
Yanmayı sürdürebilecek yeterli buhar oluşmadığında petrolün tutuşması zorlaşır.
Ancak katılaşmış petrol ısıtıldığında veya yüzey sıcaklığı yükseldiğinde yeniden yanıcı buharlar oluşabilir. Yeterli ısı ve uygun oksijen ortamında petrol yanabilir.
Petrolün yanması ile donması farklı özelliklerdir
Petrolün donma veya katılaşma davranışı fiziksel bir özellikken yanıcılığı kimyasal özellikleriyle ilişkilidir. Bu nedenle bir petrol ürününün katı hale gelmiş olması onun yanıcı olmadığını göstermez.
Petrol ürünlerinin yanıcılığı değerlendirilirken ayrıca parlama noktası da önem taşır.
Parlama noktası, bir sıvının üzerinde tutuşabilir miktarda buhar oluşturduğu en düşük sıcaklığı ifade eder.
Benzin donar mı?
Benzin de tek bir kimyasal maddeden değil, çok sayıda hidrokarbonun karışımından oluşur. Bu nedenle benzinin de kesin ve tek bir donma noktası bulunmaz.
Benzin çok düşük sıcaklıklarda akışkanlığını kaybetmeye başlayabilir. Benzinin bileşimine göre değişmekle birlikte katılaşma davranışı genellikle yaklaşık -40 °C ile -60 °C ve daha düşük sıcaklıklarda belirgin hale gelir.
Bu nedenle normal kış şartlarında benzinin tamamen donması oldukça güçtür.
Motorin donar mı?
Motorin, düşük sıcaklıklardan benzine göre daha fazla etkilenebilir. Bunun temel nedenlerinden biri motorinin içerisinde bulunan parafin yapılı hidrokarbonlardır.
Sıcaklık düştükçe parafin kristalleri oluşmaya başlayabilir. Bu durum yakıtın bulanıklaşmasına, koyulaşmasına ve yakıt filtresinin tıkanmasına yol açabilir.
Motorinin davranışı ürünün özelliklerine göre değiştiği için belirli bir sıcaklığı bütün dizel yakıtlar için “donma noktası” olarak göstermek doğru değildir. Kış şartlarında kullanılan motorinler düşük sıcaklıklara daha dayanıklı olacak şekilde hazırlanabilir.
Petrol ve Özellikleri Hakkında 10 İlginç Bilgi
-
Her Zaman Siyah Değildir: Halk arasında "kara altın" olarak bilinse de, ham petrolün rengi her zaman siyah değildir. İçindeki kimyasal bileşimlere göre koyu kahverengi, yeşilimsi, sarı, kehribar kırmızısı hatta bal rengi ve neredeyse şeffaf bile olabilir.
-
"Taş Yağı" Anlamına Gelir: "Petroleum" kelimesi Latince petra (taş) ve oleum (yağ) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir, yani tam anlamı "taş yağı"dır.
-
Yeraltında "Göl" Değildir: Popüler kültürün aksine, petrol yeraltında devasa siyah göller veya havuzlar şeklinde durmaz. Tıpkı süngerin suyu içine çekmesi gibi, yer altındaki gözenekli ve geçirgen kayaların (kumtaşı, kireçtaşı) arasındaki boşluklarda bulunur.
-
Milyonlarca Yıllık Plankton Kalıntısıdır: Petrol, dinozorlardan ziyade, milyonlarca yıl önce okyanus ve deniz diplerinde ölen minik deniz canlılarının (fitoplankton ve zooplankton) oksijensiz ortamda basınç ve ısı altında çökülmesiyle oluşmuştur.
-
Tek Bir Namlu (Varil) Nelere Dönüşür? 159 litrelik bir varil ham petrolden sadece benzin ve mazot çıkmaz; aynı zamanda asfalt, jet yakıtı, plastikler, naylon, polyester, kozmetik ürünler (vazelin, ruj), mumlar ve hatta bazı ilaçlar elde edilir.
-
Mikrofon Yiyen Bakteriler Var: Doğada Alcanivorax borkumensis adı verilen öyle özel bakteri türleri vardır ki, besin olarak doğrudan petrol hidrokarbonlarını tüketirler. Bilim insanları denizdeki petrol sızıntılarını temizlemek için bu bakterilerden yararlanır.
-
Dünyanın En Kalın/Ağır Petrolü: Venezuela'daki Orinoco Havzası'nda bulunan petrol o kadar ağırdır ki, sıvıdan ziyade soğuk pekmez veya neredeyse katı asfalt kıvamındadır; çıkarılabilmesi için özel incelticiler ve ısıtma yöntemleri gerekir.
-
İlk Ticari Kuyular: Modern anlamda ilk petrol kuyusu 1859 yılında Amerika'da (Pensilvanya) Edwin Drake tarafından açılmış olsa da, Mezopotamya ve Çin’de binlerce yıldır yüzeye kendiliğinden sızan petrol (zift/bitüm) gemileri su yalıtımı yapmak ve binalarda harç olarak kullanılmaktaydı.
-
Kükürt Oranı Kalitesini Belirler: Petroller içindeki kükürt oranına göre "tatlı" (sweet - kükürtü az, kalitesi ve işlenmesi kolay) veya "ekşi" (sour - kükürtü fazla, arıtılması maliyetli) olarak sınıflandırılır. Brent ve WTI (West Texas Intermediate) piyasada en çok bilinen kaliteli "tatlı" petrollerdir.
-
Enerji İçeriği Devasa Yüksektir: Sadece 1 litre petrol, insan vücudunun ortalama bir günde harcadığı enerjinin katbekat fazlasını barındırır; bu yüzden sanayi devriminden bu yana medeniyetin ana yakıt motoru olmuştur.
Petrol neden soğuk havalarda sorun oluşturabilir?
Petrol ve petrol ürünlerinin düşük sıcaklıklarda koyulaşması yalnızca “donma” açısından önemli değildir.
Akışkanlığın azalması; depolama, boru hatlarıyla taşıma, pompalama ve yakıt sistemlerinde kullanım açısından da önem taşır.
Özellikle parafin bakımından zengin ham petrollerde sıcaklığın düşmesiyle mum kristallerinin oluşması, petrolün boru hattında hareketini zorlaştırabilir.
Petrolün donması onu tehlikesiz hale getirir mi?
Hayır. Petrolün veya bir petrol ürününün soğuyarak katılaşması, maddenin artık yanıcı olmadığı anlamına gelmez. Petrol yeniden ısındığında yanıcı buharlar oluşturabilir.
Bu nedenle donmuş, jelleşmiş veya çok soğuk petrol ürünleri de yanıcı madde olarak değerlendirilmelidir.
Petrolün fiziksel halinin değişmesi ile yanıcılık özelliğinin ortadan kalkması aynı şey değildir. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
