Noel, Türkçe’de yaygın biçimde yılbaşı kutlamasıyla özdeşleştirilse de aslında Hıristiyan inancında Hz. Îsâ’nın doğum günü için kullanılan dinî bir kavramdır.
Latince “Tanrı’nın doğum günü” anlamına gelen dies natalis teriminin Fransızca karşılığı olan noël, Batı dünyasında Christmas adıyla bilinir. Ancak Noel’in tarihsel ve kültürel arka planı yalnızca Hıristiyanlıkla sınırlı değildir.
Noel Kelimesinin Anlamı ve Etimolojik Kökeni
Noel ve Christmas Ne Anlama Geliyor?
Noel kelimesi, Batı dillerinde Hz. Îsâ’nın doğumunu ifade eder. İtalyanca’da Il Natale, eski İngilizce’de cristes-maesse, Danca’da kerst-misse olarak kullanılan bu ifade, günümüz İngilizcesine Christmas şeklinde geçmiştir.
Christmas kelimesindeki christ sözcüğü, Yunanca “yağlanmış, kutsanmış” anlamına gelen christostan türemiştir. Bu kelime, İbrânîce’de “meshedilmiş” anlamındaki maşiah (Mesîh) kavramının Grekçe karşılığıdır.
Mesîh İnancı ve Pagan Etkiler
Eski İsrail geleneğinde Tanrı tarafından görevlendirilen kral ve din adamları yağla meshedilir, böylece kutsanmış sayılırdı.
Zamanla bu anlayış, Grekoromen pagan kültüründeki bereket ve kutsama ritüelleriyle birleşti. Pagan dünyada tanrı heykellerinin yağla kutsanmasına da christos denilmekteydi.
Bu süreçte Hz. Îsâ, başlangıçta Yahudilerce beklenen kurtarıcı Mesîh olarak görülürken, zamanla pagan sembolizminin etkisiyle “yağla kutsanmış bereket tanrısı” algısına doğru evrilen bir figüre dönüştürülmüştür.
25 Aralık Neden Noel Olarak Kutlanıyor?
Güneş Kültü ve Roma Geleneği
Batı Hıristiyanlığı’nda Noel’in 25 Aralık’ta kutlanmasının kökeni, Roma’da güneş tanrısının doğum günü olarak kabul edilen Natalis Solis Invicti geleneğine dayandırılır.
Roma İmparatoru Aurelian, 274 yılında güneş tanrısını imparatorluğun koruyucusu ilan ederek bu tarihi resmileştirmiştir.
Hz. Îsâ’nın doğum tarihi kesin olarak bilinmediğinden, Doğu kiliseleri uzun süre 6 Ocak tarihini benimsemiştir.
Ancak IV. yüzyılda Bizans İmparatoru Konstantinos’un Hıristiyanlığı kabul etmesinin ardından 25 Aralık, Hz. Îsâ’nın resmî doğum günü ilan edilmiştir.
Kilise Babalarının Yaklaşımı
John Chrysostom gibi bazı kilise babaları, İncil’deki dolaylı atıflardan yola çıkarak Hz. Îsâ’nın 25 Aralık’ta doğduğunu temellendirmeye çalışmıştır.
Bu tarih, 354 yılında Papa Liberius tarafından resmî kutlama gününe dönüştürülmüş ve zamanla Doğu kiliselerine de yayılmıştır.
“Erken Hıristiyanlık’ta bulunmayan pagan festivallerinin Noel’e dönüştürülmesi, Roma’daki Mitra inancına karşı Hıristiyanlığı koruma amacı taşımaktaydı.”
Noel, Yılbaşı ve Pagan Festivallerinin Birleşimi
Saturnalia ve Güneş Günü Etkisi
Noel, Roma’daki 17-23 Aralık tarihleri arasında kutlanan Saturnalia festivaliyle de iç içe geçmiştir.
Güneşin yeniden güç kazandığı kış gündönümünü simgeleyen bu dönem, Batı Hıristiyanlığında Hz. Îsâ’nın doğumuna uyarlanmıştır.
Pazar gününün ibadet günü olarak kabul edilmesi de bu güneş kültüyle ilişkilendirilir. Kilise babalarından Tertullian, bu etkileşime açıkça dikkat çeker.
Noel Baba (Santa Claus) Gerçekten Kim?
Aziz Nikolas’tan Santa Claus’a
Noel denilince akla gelen figürlerden biri de Noel Baba’dır. Türkçe’ye Noel Baba olarak geçen bu karakter, aslında Antalya’nın Demre ilçesinde piskoposluk yaptığı kabul edilen Aziz Nikolas etrafında şekillenmiştir.
6 Aralık 352 veya 354 yılında öldüğü düşünülen Aziz Nikolas’ın hayatına dair tarihî bilgiler sınırlıdır.
Ancak ölümünden sonra mucizeler gösterdiğine inanılmış, özellikle çocukların, denizcilerin ve tüccarların koruyucu azizi olarak ün kazanmıştır.
Efsanenin Modern Hâli
Santa Claus’un kırmızı kıyafeti, beyaz sakalı ve bacadan girip hediye dağıtması gibi özellikleri ilk kez 1870’te ressam Thomas Nast’ın çizimleriyle yaygınlaşmıştır.
Kuzey Kutbu’nda yaşadığı ve ren geyikleriyle uçtuğu efsanesi de bu dönemde ortaya çıkmıştır.
Noel Ağacı ve Pagan Sembolleri
Çam Ağacının Kökeni
Noel ağacının, Yunan ve Roma pagan kültürlerinde bereket tanrısı Attis’e yönelik ritüellerden kaynaklandığı kabul edilir.
Bir başka görüş ise bu geleneğin İskandinav mitolojisindeki Odin efsanesine dayandığı yönündedir.
Çam ağacına mum asma geleneği ise İskandinav Yule festivalinden gelir. Mumların kötü ruhları kovduğuna inanılırken, ağacın ölümsüzlüğü temsil ettiği düşünülmüştür.
Noel Günümüzde Ne Anlama Geliyor?
Aslen putperest inanç ve ritüellerin Hıristiyanlığa uyarlanmasıyla şekillenen Noel, bugün Batı dünyasında dinî bir bayram olarak kutlanmaktadır.
Ancak Noel’e ait semboller, Batı kültürünün etkisiyle Hıristiyan olmayan toplumlarda da tüketim ve eğlence merkezli yılbaşı kutlamalarının parçası hâline gelmiştir.
Bu yönüyle Noel ve yılbaşı, yalnızca dinî değil; tarihsel, kültürel ve ekonomik boyutları olan çok katmanlı bir geleneği temsil etmektedir.
Noel ve Yılbaşı Üzerine Notlar
-
Pagan "Saturnalia" Festivali: Noel'in tarihlerinin örtüştüğü bir diğer önemli Roma bayramı Saturnalia'dır (17-23 Aralık). Bu dönemde Roma'da sınıfsal ayrımlar geçici olarak kalkar, köleler ve efendiler birlikte yemek yerdi. Bugün Noel'de görülen "hediyeleşme" geleneğinin en güçlü köklerinden biri bu festivaldir.
-
Epifani (Üç Kral Bayramı): Metinde geçen 6 Ocak tarihi, Doğu kiliselerinde sadece İsa'nın doğumu değil, "Yıldızın Rehberliğinde Üç Müneccim Kralın" (Magi) bebeği ziyaret ettiği gün (Epifani) olarak kutlanır. Bu nedenle Noel kutlamaları aslında bazı kültürlerde 12 günlük bir süreci (Twelve Days of Christmas) kapsar.
-
Martin Luther ve Çam Ağacı: Her ne kadar kökeni pagan olsa da, modern Noel ağacı geleneğinin Almanya'da 16. yüzyılda Martin Luther tarafından popülerleştirildiği anlatılır. Bir gece yürüyüşünde ağaçların arasından süzülen yıldızları görüp etkilenen Luther'in, eve bir ağaç getirip üzerine mumlar dikerek bu görüntüyü canlandırdığı rivayet edilir.
-
Noel'in Yasaklandığı Dönemler: 17. yüzyılda İngiltere'de (Oliver Cromwell dönemi) ve Amerika'daki bazı püriten kolonilerde Noel kutlamaları, "kutsal kitapta yeri olmadığı" ve "pagan unsurlar taşıdığı" gerekçesiyle yasaklanmıştır. Noel'in bugünkü popülerliğini kazanması 19. yüzyıl Viktorya dönemi İngiltere'sine dayanır.
-
Krampus Figürü: Noel Baba'nın aksine, Orta Avrupa folklorunda "Krampus" adlı korkutucu bir figür bulunur. Noel Baba uslu çocuklara hediye getirirken, Krampus yaramaz çocukları cezalandırır. Bu, Noel'in sadece "neşe" değil, aynı zamanda bir "ahlaki düzenleme" aracı olarak kullanıldığını gösterir.
-
Yılbaşı vs. Noel Ayrımı: Türkiye gibi ülkelerde sıkça karıştırılan bir nokta, 25 Aralık (Noel) ile 31 Aralık (Yılbaşı) arasındaki farktır. Yılbaşı, tamamen seküler ve takvimsel bir değişimken; Noel, İsa'nın doğumuna odaklanan dini bir bayramdır. Ancak Batı dünyasında Noel kutlamaları yeni yıla kadar sarktığı için semboller (çam ağacı, hindi vb.) iç içe geçmiştir. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
