Bursa’nın geçmişini yalnızca eski yapılar ve tarihî yerleşimler üzerinden okumak, hikâyenin büyük bölümünü dışarıda bırakıyor. Mustafakemalpaşa’daki Paşalar fosil yatağı, insanlık tarihinden çok daha eski bir dünyaya açılıyor. Bursa Büyükşehir Belediyesinin turizm portalında yaklaşık 15 milyon yıllık kalıntılarıyla tanıtılan alan, bölgenin geçmişte barındırdığı canlı çeşitliliğini ortaya koyuyor.

Bu çeşitliliğin en merak uyandıran üyelerinden biri, bilimsel sınıflandırmada Amphicyonidae adı verilen “ayı köpekleri”. İsimleri iki tanıdık hayvanı çağrıştırsa da karşımızda bugün yaşayan bir köpek ırkı ya da ayı türü bulunmuyor.

Ne Ayı Ne Köpek! Bursa’da Milyonlarca Yıl Önce Yaşayan Yırtıcı!

“Ayı köpeği” adı ne anlama geliyor?

Amphicyonidae, nesli tükenmiş etçil memelilerden oluşan ayrı bir aile. Bilimsel çalışmalarda “bear dogs” olarak da anılan bu hayvanları, günümüzün tek bir canlı grubuyla karşılaştırarak açıklamak kolay değil.

Ailenin bazı üyelerinde ayılara, bazılarında köpeklere benzeyen vücut ve diş özellikleri görülüyor. Florida Doğa Tarihi Müzesinin açıklamasına göre kimi türler daha uzun bacaklar ve eti parçalamaya uygun dişlerle öne çıkarken, kimileri daha geniş gövdeleri ve ezici azı dişleriyle ayıları andırıyordu. Dolayısıyla bu ad, ayı ile köpeğin birleşmesinden oluşmuş bir canlıyı ifade etmiyor.

Türkiye’deki ilk kayıtların adresi Paşalar

Jeoloji Mühendisleri Odasının erişime sunduğu “Bursa İlinin (KB Türkiye) Önemli Jeositleri” başlıklı çalışmada, Paşalar’da bulunan ayı köpeği fosillerinin Türkiye’de bu aile için kayda geçirilen ilk örnekler olduğu belirtiliyor.

Aynı çalışma, fosil yatağında ayıgiller, sansargiller, sırtlangiller ve kedigiller gibi farklı etçil gruplarının da tespit edildiğini aktarıyor. Bu bulgular, Paşalar’ın yalnızca tek bir ilginç hayvanın bulunduğu yer olmadığını; geçmişteki geniş bir canlı topluluğunun izlerini koruduğunu gösteriyor.

Bursa’nın doğası o dönemde nasıldı?

Paşalar üzerine 2015 yılında Türkiye Jeoloji Kurultayı’nda sunulan bildiride, bilimsel kazıların 1983’te başladığı bilgisi yer alıyor. Araştırmacılar, fosillerle tanımlanan hayvan topluluğunun günümüz örnekleriyle karşılaştırıldığında subtropikal ağaçlık ve ormanlık ortamları yansıttığını belirtiyor.

Başka bir ifadeyle, fosiller yalnızca “Burada hangi hayvanlar yaşadı?” sorusuna yanıt vermiyor. Bölgenin milyonlarca yıl önce nasıl bir doğal çevreye sahip olduğunu anlamaya da yardımcı oluyor.

Paşalar’ın ayı köpekleri bugün Bursa ormanlarında yaşamıyor. Onlardan geriye kalan fosiller ise şehrin geçmişinde, bildiğimiz hayvanların ötesinde bambaşka bir canlı dünyası bulunduğunu hatırlatıyor.

Kaynak: jmo