Recep Akakuş

Sultan II. Mahmud döneminin İnegöl’e yansımaları

15 Ocak 2020 / Çarşamba 14:27:45 | YAZARLAR | Recep Akakuş

Bir evvelki bölümde görüldüğü üzere Sultan II. Mahmud devri, hem siyâsî ve hem de sosyal olaylar açısından, son derece sıkıntılı geçmiş ve bu sıkıntılar, dalga dalga tüm ülke sathına yayılmıştır. Söz konusu sıkıntıların başında yeniçeri ocağı’nın durumu ve güvenliği sağlama açısından yetersiz kalmış olmasıdır.

Sultan II. Mahmud, 1826 yılında bu teşkilâtı, lağv etmiş ve yerine“Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye” adıyla yeni bir askerî teş kilât kurmuştur. Kanlı bir mücadeleden sonra kışlaları, başlarına yıkılan Yeniçerilerden binlercesinin canı heder olmuş; kılıç artığı olarak İstanbul dışına kaçabilenler, Rumeli’ye ve Anadolu’ya dağılıp gizlenmişlerdir.

Gizlenip sığındıkları yerler, umûmiyetle, ya derbendler veya gözden ırak yerlerde kurulmuş olan Bektaşi tekkeleri olmuştur.Sığınılan yerlerden biri de derbendler olduğu için İnegöl coğrafyasında bulunan Ulular-Ahî- Domaniç-Muzal ve Akbıyık=Deliklikaya derbendlerine gelip sığınmış olan yeniçeriler, öncelike, olumsuz bir sosyal dalgalanmaya sebep olmuşlar; söz konusu derbendlerin, güvenli yerler olmasını ortadan kaldırmışlrdır.

İnegöl coğrafyasında yer alan ve merkezinde Akbıyık Sultan Ahmed Şemseddin Efendi’ye ait merkadin, bir diğer ifadeyle, hatıra mezarının bulunduğu geniş Akbıyık vakfına dâhil tekke arazisi, yaşanan bu sosyal dalgalanmaya dayanamış ve çökmüştür. Akbıyık Sultan”ın türbe mezarı dışında kalan tekke arazisi de tahribe maruz kalmıştır. Günümüzde burada, sadece, Akbıyık Sultan Ahmed Şemseddin Efendi’nin mezarı ile onun adına sonradan yapılan Harîrî Camii, kalmıştır.

Diğer yandan Rumeli ve Kırım cephesinde vukû bulan savaşlarda Ruslar, Sırplar ve Avusturyalılar tarafından yurtları işgale uğrayan Arnavut, Boşnak, Tatar ve Türk asıllı göçmenler de bu dönemde büyük kitleler halinde Anadolu’ya göç etmişlerdir. Bu göçmenlerden bir kısmı, İnegöl coğrafyasında iskân edilmişlerdir. Sözgelimi, İnegöl kasaba merkezi’nde “Burhaniye”, “Süleymaniye” ve “Mahmûdiye” mahalleleri, bu göçmenler ile yeni baştan kurulurken evvelce kurulmuş olan “Osmaniye” ve “Orhaniye” mahallelerine yerleşenler ile de bu mahalleler, nüfus açısından süratle artmış ve de büyümüştür.

İnegöl’de ticârî bölgenin tam orta yerinde yer alan”Beylik Hanı” çevresinde ve ana caddeler üzerinde şahıslar tarafından inşâ edilerek ticârî amaçla işletilen bir çok han, faaliyete geçirilmiştir. Esas itibariyle her yerli köyün, İnegöl ilçe merkezi ile irtibatını sağlayan bir “han” inşâ edilerek faaliyete geçirilmiş- tir. Bu hanlar, mimârî yapı itibariyle benzer yapılara sahiptirler.

Günümüzde “İnegöl Kent Müzesi” olarak kullanılmakta olan bina kompleksi de, aslında, otel olarak inşâ edilmiş bir yapıdır. Bu dönemde, İnegöl’de ticârî amaca yönelik “bedesten” ve “koza hanı” gibi ticârî amaca yönelik müstakil hanlar da yapılmıştır.Karlıova , Bozcaarmutlu ve Yenişehir hanları gibi yapılar bu tür hanlardır.Geçmişte 1469 yılında inşâ edilerek hizmete açılmış olan İshak Paşa İmareti içinde yer alan kervansaray da benzer misyonunu üstlenmiş idi.

Balkan ve Kırım coğrafyasından gelerek İnegöl’e yerleşen göçmenler, merkezde mahalle sayısının artmasına sebep olmuşlardır.Aynı zamanda ekonomik hayatın da değişmesine sebep olmuşlardır.Sözgelimi, geçmiş yıllarda İnegöl Ovası’nda, ağırlıklı olarak sadece pirinç ekimi yapılırken bu devirden itibaren İnegöl Ovası’nda daha değişik tahıl ürünleri ekilmeye başlamıştır. Cerrah’ın fasulyesi, Ortaköyü’n beyaz bal kabağı, Alibey Köyü’nün salatası, Hamamlı Köyü’nün domatesi, Çitli ve Kurşunlu’nun biberi şöhret kazanmıştır.

Diğer yandan tabakhânelerin ve su değirmenlerin yanı sıra kiremithâneler, yağhâneler, hızar ve marangoz- hâneler kurulmuştur. Eğitim ve öğretim açısından da İnegöl kasaba merkezinde sıbyan mekteplerine, İshak Paşa Medresesi’ne, Kulaca ve Hamzabey medreselerine ilâveten bir de “rüşdiye mektebi” açılmıştır. İlk yıllarında İshak Paşa Medresesi’nin dershâne bölümünde faaliyete geçen bu mektep, daha sonraki yıllarda Çınarlar altında ve İshak Paşa Camii’nin doğu cihetinde Türk Ocağı olarak inşâ edilmiş olan modern medrese binasına geçmiştir.

RECEP AKAKUŞ HOCANIN ESERİNDEN

DÜZENLEYİP YAYINA HAZIRLAYAN

AYHAN BAYRAKTAR

Tüm Yorumları Göster (0)
NÖBETÇİ ECZANE
Nöbet Saati: 18:00-01:00
CEREN
Telefon:
Nöbet Saati: 18:00-10:30
UZUNSOKAK
Telefon:
Nöbet Saati: 18:00-01:00
ÖMER
Telefon: