Bebeğin ilk iki yaş içinde emzirilmesi, sütün hangi kadından geldiği ve emzirmenin kaç kez gerçekleştiği gibi ayrıntılar, dinî hükümlerin belirlenmesinde etkili oluyor.
Peki, koruyucu aile ile himaye edilen çocuk arasında süt akrabalığı nasıl oluşur? Sütanne, sütbaba ve süt kardeşlik hangi şartlarda meydana gelir?
Koruyucu Aile Olmak Mahremiyet Oluşturur mu?
İslam dini, yetimlerin korunmasını, kimsesiz çocuklara sahip çıkılmasını ve ihtiyaç sahiplerine yardım edilmesini teşvik eder.
Kur’an-ı Kerim’de yetimlere iyilik yapılması ve yakınlara, ihtiyaç sahiplerine yardım edilmesi öğütlenirken Hz. Peygamber (s.a.s.) de yetimi himaye eden kimseye büyük müjdeler vermiştir. (el-Bakara, 2/83, 177, 215; en-Nisâ, 4/36; Buhârî, Edeb, 24; Müslim, Zühd, 42)
Bununla birlikte, koruyucu aile olmak tek başına çocuk ile aile arasında soy bağı, hısımlık veya evlenme engeli doğuran bir mahremiyet ilişkisi meydana getirmez. Bu nedenle çocuğun bakımını üstlenen ailenin, çocuk buluğ çağına ulaştığında mahremiyet ve tesettür hükümlerini dikkate alması gerekir.
İslam hukukunda nesebin korunması da esas olduğundan, koruyucu aile uygulamasında çocuğun biyolojik soy bağı ortadan kaldırılmamalıdır.
Bebeğin Emzirilmesi Süt Akrabalığı Oluşturur mu?
Koruyucu aile ile çocuk arasında kan hısımlığına dayalı bir mahremiyet bulunmuyorsa, belirli şartlar altında süt hısımlığı yoluyla mahremiyet oluşabilir. İslam hukukunda süt hısımlığı, bir kadının sütünü emen çocuk ile kadın ve süt hısımlığının kapsamına giren kişiler arasında meydana gelen dinî akrabalık ilişkisidir.
Süt hısımlığının oluşabilmesi için bebeğin ilk iki yaş içinde emzirilmesi gerekir. Sütün doğrudan emzirme yoluyla verilmesinin yanı sıra, uygun şartlarda muhafaza edilen anne sütünün bebeğe içirilmesi de süt hısımlığına yol açabilir.
Süt Hısımlığı İçin Kaç Kez Emzirmek Gerekir?
Süt hısımlığının oluşması için gereken emzirme sayısı konusunda İslam hukukçuları arasında görüş ayrılığı bulunmaktadır.
-
Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde: Süt hısımlığının oluşması için emzirilen sütün miktarı veya emzirme sayısı bakımından belirli bir alt sınır şart koşulmaz.
-
Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde: Süt hısımlığının oluşması için ayrı ayrı beş emzirme şartı aranır.
Bu nedenle koruyucu ailelerin, bebeğin emzirilmesiyle ilgili dinî hükümleri değerlendirirken bağlı oldukları mezhebin görüşünü ve somut durumun ayrıntılarını dikkate almaları önemlidir.
Doğum Yoluyla Oluşan Süt Hısımlığı Nasıl Gelişir?
Bir kadın doğum yapmasıyla oluşan sütünü bebeğe verdiğinde, gerekli şartların sağlanması hâlinde süt hısımlığı meydana gelir. Bu durumda kadın, bebeğin sütannesi olur.
Süt hısımlığının sonuçları yalnızca sütanne ile çocuk arasındaki ilişkiyle sınırlı değildir. Belirli şartlar çerçevesinde sütannenin çocukları süt kardeş, kardeşleri süt teyze veya süt dayı, anne ve babası ise süt nine ve süt dede konumunda olur.
Sütün, mevcut evlilikte eşler arasındaki birliktelik sebebiyle meydana gelen doğumla bağlantılı olması durumunda koca da sütbaba kabul edilir. Böylece sütbabanın belirli akrabalarıyla çocuk arasında da süt hısımlığına bağlı mahremiyet hükümleri doğar.
Doğum Yapmadan Süt Gelirse Mahremiyet Oluşur mu?
Kadınlarda süt, doğum dışında da kendiliğinden veya süt üretimini uyaran hormonal ilaçların etkisiyle oluşabilir. Bu sütün bebeğe verilmesiyle de gerekli şartlar sağlandığında süt hısımlığı meydana gelebilir.
Ancak doğum dışı yollarla oluşan süt nedeniyle kadının kocası, doğumla bağlantılı süt hısımlığındaki anlamıyla sütbaba kabul edilmez. Bununla birlikte, aktarılan fıkhî görüşe göre kadınla evli olan erkek ile emzirilen çocuk arasında ayrı bir mahremiyet hükmü ortaya çıkabilir.
Bu mahremiyet, söz konusu görüş çerçevesinde kocayla sınırlıdır; kocanın anne ve babasını, kardeşlerini, diğer akrabalarını veya başka eşinden olan çocuklarını kendiliğinden kapsamaz.
Koruyucu Ailenin Akrabaları Bebeği Emzirirse Ne Olur?
Koruyucu aile himayesindeki bebeğin, ailenin akrabalarından bir kadın tarafından emzirilmesi de süt hısımlığı oluşturabilir. Ancak ortaya çıkacak mahremiyet ilişkisinin kapsamı, bebeği emziren kadının aile içindeki konumuna göre değişir.
Koruyucu Ailenin Kız Çocuğu veya Torunu Bebeği Emzirirse
Koruyucu ailenin öz kızı veya torunlarından biri bebeği emzirirse, gerekli şartların oluşması hâlinde bebek ile koruyucu aile arasında süt hısımlığı meydana gelebilir. Bu ilişkinin kapsamı, emziren kişinin aile içindeki konumuna ve ilgili fıkhî hükümlere göre belirlenir.
Koruyucu Anne Tarafından Akrabalar Emzirirse
Koruyucu annenin annesi, ninesi, kız kardeşi veya kız yeğenlerinden biri bebeği emzirdiğinde, süt hısımlığı koruyucu anne ve onun belirli akrabalarıyla ilgili sonuçlar doğurabilir. Ancak bu durum, koruyucu babayı ve onun akrabalarını kendiliğinden süt hısımlığı kapsamına almaz.
Koruyucu Baba Tarafından Akrabalar Emzirirse
Koruyucu babanın annesi, ninesi, kız kardeşi veya kız yeğenlerinden biri bebeği emzirdiğinde ise süt hısımlığı, koruyucu baba ve onun belirli akrabaları bakımından sonuç doğurabilir. Bu emzirme, koruyucu anne ve onun akrabalarıyla otomatik olarak mahremiyet ilişkisi meydana getirmez.
Koruyucu Ailelerin Nelere Dikkat Etmesi Gerekiyor?
Koruyucu ailelerin çocukların bakımını üstlenirken hem çocuğun üstün yararını hem de dinî hükümlerin gerekliliklerini gözetmeleri önemlidir. Süt hısımlığı oluşturulması düşünülüyorsa şu hususlar dikkate alınmalıdır:
-
Bebeğin emzirildiği yaş ve emzirme sayısı belirlenmelidir.
-
Sütün hangi kadından geldiği ve emzirmenin hangi şartlarda gerçekleştiği kayıt altına alınmalıdır.
-
Süt hısımlığının kimler arasında oluşacağı, emziren kadının aile içindeki konumuna göre değerlendirilmelidir.
-
İleride mahremiyet ve evlenme engelleri konusunda karışıklık yaşanmaması için bu bilgiler aile içinde açıkça muhafaza edilmelidir.
-
Somut olayda uygulanacak hüküm için yetkin bir din görevlisinden veya fıkıh uzmanından görüş alınmalıdır.
Koruyucu Aile ve Mahremiyetin Genel İlkeleri
-
Nesep Bağı Oluşmaz: Koruyucu aile statüsü, evlat edinmeden farklı olarak çocuk ile aile arasında hukuki bir nesep, kan bağı veya kendiliğinden bir mahremiyet ilişkisi doğurmaz. Bu sebeple çocuk buluğ çağına erdiğinde, aile içindeki bireylere karşı tesettür ve mahremiyet kurallarına riayet etmesi zaruridir.
-
Soy Bağının Korunması: İslam hukukunda nesebin korunması temel esaslardan biridir; bu nedenle koruma altındaki çocuğun öz soy bağı değiştirilmemeli ve süreç hukuki olarak "koruyucu aile" statüsünde sürdürülmelidir.
Süt Hısımlığının Oluşum Şartları ve Mezhep Görüşleri
-
Zorunlu Zaman Aralığı: Süt hısımlığının dinen geçerli olabilmesi ve mahremiyet oluşturabilmesi için, bebeğin ilk iki yaş içinde emzirilmesi şarttır.
-
Mezheplere Göre Emzirme Miktarı:
-
Hanefi ve Maliki Mezhebi: Fıkıh bilginlerinin çoğunluğuna göre, miktar ne olursa olsun bir defa bile emzirme süt hısımlığının doğması için yeterlidir.
-
Şafii ve Hanbeli Mezhebi: Bu mezheplerin fakihlerine göre hısımlığın hukuki sonuç doğurabilmesi için bebeğin aralıklı olarak en az beş kez doymuşçasına emmesi gerekmektedir.
-
Süt Hısımlığı Çeşitleri ve Hükümleri
Sütün geliş şekline ve emziren kişinin kimliğine göre fıkhi neticeler üç ana kategoride incelenmektedir:
1. Doğum Yoluyla Oluşan Süt Hısımlığı
-
Kadının kendi bebeğini emzirmesiyle veya uygun şartlarda saklanan sütün verilmesiyle sütanne-sütbebek ilişkisi kurulur.
-
Bu durumda kadının diğer çocukları emzirilen bebeğin süt kardeşi, kardeşleri ise süt dayı ve süt teyzesi olur.
-
Sütün mevcut evlilik birliği içindeki eşlerin beraberliğinden kaynaklanması durumunda koca da sütbaba sıfatını kazanır. Bu durumda kocanın kardeşleri süt amca/hala, anne-babası ise süt dede/nine olur.
2. Doğum Dışında (İlaç veya Hormonal Yolla) Oluşan Süt Hısımlığı
-
Kadınlarda sütün tıbbi müdahaleler, ilaçlar veya hormonal uyarılmalarla kendiliğinden gelmesi durumunda da bebekle kadın arasında süt hısımlığı meydana gelir.
-
Ancak bu yöntemde koca sütbaba statüsü kazanmaz. Emen çocuk açısından kocanın hukuki konumu yalnızca üvey baba statüsündedir ve aralarındaki mahremiyet sadece bu koca ile sınırlı kalır; kocanın anne-babası, kardeşleri veya diğer akrabalarıyla mahremiyet bağı oluşmaz.
3. Koruyucu Ailenin Akrabaları Tarafından Emzirilme Durumu
-
Bebeğin, koruyucu ailenin yakın akrabaları tarafından emzirilmesi de süt hısımlığı meydana getirebilir. Aile içinde mahremiyet bağı kurulmak isteniyorsa; bebek kız ise kocanın akrabaları, erkek ise kadının akrabaları tarafından emzirilmelidir.
-
Öz Evlat veya Torun Faktörü: Koruyucu ailenin öz kızı veya torunlarından biri bebeği emzirirse, bebek ile tüm koruyucu aile arasında doğrudan süt hısımlığı oluşur.
-
Kadın Tarafının Akrabaları: Koruyucu anne tarafındaki anne, nine, kız kardeş veya kız yeğenlerin emzirmesi halinde hısımlık sadece anne ve onun kan bağı olan yakınlarıyla sınırlı kalır; kocanın akrabalarıyla mahremiyet doğurmaz.
-
Koca Tarafının Akrabaları: Koruyucu baba tarafındaki anne, nine, kız kardeş veya kız yeğenlerin emzirmesi durumunda ise hısımlık yalnızca koca ve onun belirli akrabalarıyla sınırlı olur; koruyucu anne ve onun akrabalarıyla mahremiyet meydana gelmez.
Süt Hısımlığına Dair Ek Bilgiler
-
Hukuki ve Sosyal Güvence: Günümüz hukuk sistemlerinde koruyucu ailelik, evlat edinmeden hukuki olarak ayrılsa da manevi bağlar çok güçlü kurulur. Süt hısımlığı gibi fıkhi çözümler, bu tür ailelerde büyüyen çocukların ilerleyen yaşlarda ev içi sosyal yaşamlarını ve mahremiyet sınırlarını düzenlemede pratik bir çözüm sunar.
-
Süt Bankacılığı Tartışmaları: Modern dönemde "süt bankacılığı" uygulamaları, İslam hukuku açısından süt hısımlığının tespitini ve akrabalık bağlarının takibini imkansız kıldığı (bebeğin sütannesini bilemeyeceği için evlilik engellerinin karışma riski doğurduğu) gerekçesiyle genellikle caiz görülmemektedir. Koruyucu aile bağlamında ise sütün kaynağının ve emziren kişinin şahsının biliniyor olması bu karışıklığı önler. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
