Karacabey Longoz Ormanları’nın zengin canlı çeşitliliği arasında yer alan bok böcekleri, doğal yaşam alanlarında görüntülendi. Gübre parçalarını yuvarlayarak taşıyan böceklerin görüntüleri, doğadaki temizlik ve geri dönüşüm sisteminin nasıl işlediğini bir kez daha ortaya koydu.
Bilimsel adı tek bir canlı türünü ifade etmeyen “bok böceği” veya “gübre böceği” tanımı, dışkıyla beslenen ve çoğunlukla kın kanatlılar takımında bulunan çok sayıda böcek türü için kullanılıyor. Görüntülenen böceklerin kesin türünün belirlenebilmesi için yakından çekilmiş fotoğrafların bir entomoloji uzmanı tarafından incelenmesi gerekiyor.
Bok böceklerinin özellikleri neler?
Bok böcekleri genellikle koyu siyah, kahverengi veya metalik tonlarda, sert kabuklu ve güçlü bacaklı canlılar olarak biliniyor. Ön bacaklarının geniş ve dişli yapısı, toprağı kazmalarına ve gübre parçalarını şekillendirmelerine yardımcı oluyor.
Bu böcekler yaşam biçimlerine göre genel olarak üç gruba ayrılıyor. Bazı türler hayvan dışkısından kopardıkları parçaları küre biçimine getirerek uygun bir noktaya yuvarlıyor. Bazıları dışkının hemen altında tüneller açarak besinleri toprağın altına taşıyor. Diğer türler ise doğrudan dışkının içinde yaşayarak besleniyor ve ürüyor.
Yuvarlanan gübre topları yalnızca besin olarak kullanılmıyor. Bazı türler bu topları üreme amacıyla da hazırlıyor. Dişi böcek, uygun şekilde hazırlanan gübre topuna yumurtasını bırakıyor. Yumurtadan çıkan larva ise gelişimini gübreyle beslenerek tamamlıyor. Ancak her bok böceği türünün gübre topu yuvarlamadığı da biliniyor.
Bok böceği doğada ne işe yarar?
İsimleri nedeniyle zaman zaman değersiz veya zararlı canlılar olarak görülen bok böcekleri, aslında ekosistemin en önemli “temizlik işçileri” arasında bulunuyor.
Hayvan dışkılarını kısa sürede parçalayarak toprağın altına taşıyan böcekler, dışkının doğada uzun süre birikmesini önlüyor. Organik maddelerin toprağa karışmasıyla azot ve diğer besinlerin yeniden bitkiler tarafından kullanılabilmesine katkı sağlanıyor.
Bok böceklerinin toprağı kazarken açtığı tüneller, toprağın havalanmasını ve yağmur suyunun daha kolay emilmesini de destekliyor. Bu çalışmalar, bitki köklerinin gelişebileceği daha sağlıklı bir toprak yapısının oluşmasına yardımcı oluyor.
Dışkının hızla ortadan kaldırılması, dışkı üzerinde çoğalan sineklerin ve bazı parazitlerin yaşam alanlarını da azaltabiliyor. Bazı bölgelerde hayvan dışkısıyla birlikte toprağa taşınan bitki tohumlarının yayılmasına katkıda bulunan bok böcekleri, bilim insanları tarafından “ekosistem mühendisi” olarak nitelendiriliyor. Bilimsel çalışmalar, bok böceklerinin besin döngüsü, toprağın karıştırılması, bitki gelişimi, ikincil tohum dağılımı ve parazit kontrolü gibi çok sayıda ekolojik işlev üstlendiğini gösteriyor.
Bok böceğini öldürmenin cezası nedir?
Bok böceklerini öldürmenin cezasına ilişkin kamuoyunda farklı ve çoğu zaman kaynağı belirtilmeyen rakamlar paylaşılıyor. Ancak Türkiye’de yalnızca “bok böceğini öldürmek” adı altında düzenlenmiş, her olayda otomatik olarak uygulanan özel ve sabit bir ceza bulunmuyor.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda yabani hayvan tanımı, doğada serbest yaşayan evcilleştirilmemiş omurgalı ve omurgasız hayvanları da kapsıyor. Bu nedenle böcekler de kanundaki yabani hayvan tanımının içerisinde yer alıyor. Kanunda hayvanlara kasıtlı olarak kötü davranmak ve fiziksel acı çektirmek yasaklanıyor.
Söz konusu kötü muamele fiilleri için 2026 yılında uygulanabilecek idari para cezası hayvan başına 13 bin 32 lira olarak belirtiliyor. Ancak bir bok böceğinin öldürülmesine bu cezanın uygulanıp uygulanmayacağı; olayın gerçekleşme biçimine, kasıt ve kötü muamele bulunup bulunmadığına, delillere ve yetkili makamların değerlendirmesine göre değişiyor. Bu nedenle “Bir bok böceğini öldüren herkese kesin olarak 13 bin 32 lira ceza verilir” şeklindeki bir ifade hukuken doğru kabul edilmiyor.
Kanuna göre nesli yok olma tehlikesi altında bulunan bir hayvanı öldüren kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar, bir hayvan neslini yok eden kişi hakkında ise beş yıldan on yıla kadar hapis cezası uygulanabiliyor. Ancak bu hükmün devreye girebilmesi için öldürülen canlının nesli tehlike altında bulunan bir tür olduğunun belirlenmesi gerekiyor. Karacabey Longozu’nda görüntülenen böceklerin kesin türü belirlenmeden, bu canlıların nesli tehlikedeki bir türe ait olduğu veya öldürülmelerinin doğrudan hapis cezası gerektirdiği söylenemiyor. Ancak Longoz Ormanları'nda bir çok tabelada gelen misafirlere yönelik uyarılar yer alıyor.
Karacabey Longozu'nda yer alan tabelalarda "Bok böceklerini lütfen ezme!" yazıları yer alırken gelen misafirler ise küre haline getirdikleri tezekleri taşıyan Bok böceklerini merakla gözlerle izliyor.
Longoz ekosisteminin korunmasına katkı sağlıyorlar
Bok böcekleri insanlar açısından doğrudan bir tehdit oluşturmuyor. Doğal ortamlarında görüldüklerinde dokunulmaması, gübre toplarının dağıtılmaması ve böceklerin yaşam alanlarından alınmaması gerekiyor.
Karacabey Longoz Ormanları’nda yaşayan bu küçük canlılar, dışkıları toprağa taşıyarak hem çevrenin temizlenmesine hem de orman toprağının zenginleşmesine katkıda bulunuyor. Ekosistemde üstlendikleri görev, doğada hiçbir canlının gereksiz olmadığını bir kez daha gösteriyor.
