İnsan vücudundaki damar ağı, kalpten pompalanan kanı en uzak dokulara kadar ulaştıran olağanüstü bir ulaşım sistemi gibi çalışıyor.
Atardamarlar, toplardamarlar ve kılcal damarların toplam uzunluğunun yetişkin bir insanda yaklaşık 60 bin mile, yani 96 bin ila 100 bin kilometreye ulaşabildiği kabul ediliyor. Bu uzunluk, Dünya’nın çevresini iki defadan fazla dolaşabilecek büyüklüğe karşılık geliyor.
Damarlarımızın Toplam Uzunluğu Kaç Kilometredir?
Yetişkin bir insanın vücudundaki tüm damarları (atardamarlar, toplardamarlar ve kılcal damarlar) uç uca ekleseydik, toplam uzunluk yaklaşık 96.000 ile 100.000 kilometre arasında olurdu.
Bunu gözünüzde canlandırmak isterseniz: Dünyanın ekvator çevresi yaklaşık 40.075 kilometredir. Yani vücudumuzdaki damarlar, dünyanın etrafını neredeyse 2,5 kez saracak kadar uzundur. Çocuklarda ise bu uzunluk yaklaşık 60.000 kilometre civarındadır.
Kan Vücudu Kaç Dakikada Dolaşır?
Sağlıklı bir yetişkinin vücudunda ortalama 5 litreye yakın kan bulunuyor. Kalbin dinlenme sırasında pompaladığı kan miktarı da dakikada yaklaşık 5-6 litre düzeyinde. Bu iki değer birlikte değerlendirildiğinde, kan hacminin ortalama olarak yaklaşık bir dakika içinde kalpten pompalanarak dolaşıma katıldığı söylenebilir.
Ancak bu, her kan hücresinin vücuttaki bütün damarları tam olarak 60 saniyede geçtiği anlamına gelmez. Kanın izlediği yol, ulaştığı organ, kalp atım hızı, tansiyon, fiziksel aktivite ve kişinin sağlık durumuna göre dolaşım süresi değişir. Egzersiz sırasında kalbin dakikada pompaladığı kan miktarı belirgin biçimde arttığı için dolaşım da hızlanır.
Kanın kalpten çıkıp tüm vücudu dolaşarak tekrar kalbe dönmesi (tek bir tam tur) sanılanın aksine dakikalar değil, sadece 20 ila 60 saniye sürer.
Kalbiniz her pompalandığında kan ortalama saatte 3-4 kilometre hızla hareket eder.
Egzersiz yaparken kalp atışı hızlandığı için bu süre çok daha kısalır.
Vücudumuzda Kaç Çeşit Damar Vardır?
Vücudumuzda temelde 3 ana çeşit damar bulunur. Her birinin görevi ve yapısı birbirinden tamamen farklıdır:
A. Atardamarlar (Arterler)
-
Görevi: Oksijen ve besin yönünden zengin temiz kanı kalpten alıp vücuda taşırlar (Sadece akciğer atardamarı kirli kan taşır).
-
Özellikleri: Kalbin pompalama basıncına dayanabilmek için kalın, esnek ve kaslı yapılardır. Yüzeyden derinlerde bulunurlar.
B. Toplardamarlar (Venler)
-
Görevi: Hücrelerin kullandığı ve karbondioksit yüklenen kirli kanı tekrar kalbe geri taşırlar (Sadece akciğer toplardamarı temiz kan taşır).
-
Özellikleri: Atardamarlara göre duvarları daha incedir. Kanın yerçekimine yenik düşüp geri akmasını engellemek için içlerinde tek yönlü kapakçıklar bulunur. cilt yüzeyine daha yakındırlar (mavi/yeşil görünen damarlarımızdır).
C. Kılcal Damarlar (Kapilerler)
-
Görevi: Atardamarlar ile toplardamarları birbirine bağlarlar. Dokularla kan arasındaki oksijen, besin ve atık madde alışverişinin yapıldığı yerdir.
-
Ösellikleri: Mikroskobik düzeyde, inanılmaz derecede incedirler. Çeperleri sadece tek bir hücre tabakasından oluşur, böylece maddeler içinden kolayca geçebilir. Toplam damar uzunluğumuzun çok büyük bir kısmını kılcal damarlar oluşturur.
Beş işlevsel damar sınıfı
Dolaşım sisteminin işleyişi daha ayrıntılı ele alındığında atardamarcıklar ve toplardamarcıklarla birlikte beş işlevsel damar sınıfından söz edilir.
Kanın izlediği temel yol; atardamar, atardamarcık, kılcal damar, toplardamarcık ve toplardamar şeklindedir.
1. Atardamarlar
Atardamarlar kanı kalpten uzaklaştırarak organlara ve dokulara taşır. Kalbe yakın oldukları ve yüksek basınçlı kana maruz kaldıkları için duvarları toplardamarlara göre daha kalın, kaslı ve esnektir. En büyük atardamar aorttur.
Atardamarların çoğu oksijen bakımından zengin kan taşır. Bunun önemli istisnası, oksijeni azalmış kanı kalpten akciğerlere götüren akciğer atardamarıdır.
2. Atardamarcıklar
Atardamarcıklar, atardamarların kılcal damarlara bağlanan küçük dallarıdır. Damar duvarlarındaki düz kaslar sayesinde daralıp genişleyebilirler. Böylece dokulara gönderilecek kan miktarının ve damar direncinin düzenlenmesinde önemli rol oynarlar.
Dolaşım boyunca kan basıncındaki en belirgin düşüşlerden biri atardamarcıklar seviyesinde gerçekleşir. Bu nedenle atardamarcıklar, kan basıncının düzenlenmesinde temel yapılardan biri kabul edilir.
3. Kılcal Damarlar
Kılcal damarlar dolaşım sisteminin en küçük ve en ince damarlarıdır. Duvarları temel olarak tek katlı endotel hücrelerinden oluşur. Bu ince yapı sayesinde oksijen, karbondioksit, su, besin maddeleri ve metabolik atıklar kan ile dokular arasında geçiş yapabilir.
Kılcal damarlar, atardamar sistemiyle toplardamar sistemi arasında köprü oluşturur. Hücrelerin doğrudan beslenmesi ve atıklarının alınması büyük ölçüde bu damar ağlarında gerçekleşir.
4. Toplardamarcıklar
Toplardamarcıklar, kılcal damarlardan çıkan kanı toplayarak daha büyük toplardamarlara aktarır. Aynı zamanda sıvı geçişi ve bazı bağışıklık hücrelerinin dokulara ulaşması açısından önemli bölgelerdir.
5. Toplardamarlar
Toplardamarlar, dokulardan gelen kanı yeniden kalbe taşır. Duvarları atardamarlara göre daha ince, iç boşlukları ise genellikle daha geniştir. Özellikle bacaklardaki toplardamarlarda bulunan kapakçıklar, kanın yer çekimine karşı kalbe doğru ilerlemesine yardımcı olur ve geriye kaçmasını sınırlar.
Toplardamarların çoğu oksijeni azalmış kan taşır. Akciğer toplardamarları ise bunun istisnasıdır; oksijenlenmiş kanı akciğerlerden kalbin sol kulakçığına getirir.
Damarların Temel Özellikleri ve İşlevleri Nelerdir?
- Oksijen taşımak: Akciğerlerde oksijenlenen kanı hücrelere ulaştırır.
- Besinleri dağıtmak: Sindirim sisteminden kana geçen besinlerin dokulara taşınmasını sağlar.
- Atıkları toplamak: Karbondioksit ve metabolik atıkları ilgili organlara götürür.
- Kan basıncını düzenlemek: Özellikle atardamarcıkların daralıp genişlemesi dolaşım direncini etkiler.
- Vücut sıcaklığını dengelemek: Deri damarlarının genişlemesi veya daralması ısı kaybını değiştirir.
- Hormonları taşımak: Hormonların hedef organlara ulaşmasını sağlar.
- Bağışıklığı desteklemek: Bağışıklık hücreleri damar sistemi aracılığıyla enfeksiyon ve yaralanma bölgelerine taşınır.
- Sıvı dengesine katkı sağlamak: Kılcal damarlar ile dokular arasındaki sıvı alışverişinde görev alır.
Damarların iç yüzeyini kaplayan endotel tabakası yalnızca pasif bir kaplama değildir. Kan ile dokular arasındaki madde geçişini düzenleyen, damarların genişlemesi ve daralmasında rol oynayan etkin bir hücre tabakasıdır.
Damar Sağlığına İyi Gelen Gıdalar
Hiçbir besin tek başına damarları “temizlemez” veya mevcut damar tıkanıklığını ortadan kaldırmaz. Damar sağlığında belirleyici olan, uzun süre devam ettirilen genel beslenme düzenidir.
Amerikan Kalp Derneği ve Dünya Sağlık Örgütü; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve doymamış yağ ağırlıklı beslenme modellerini destekliyor.
Damar Dostu Besinler
- Sebzeler: Ispanak, brokoli, lahana, domates, biber ve mevsim sebzeleri.
- Meyveler: Elma, portakal, nar, çilek, yaban mersini ve diğer taze meyveler.
- Tam tahıllar: Yulaf, bulgur, tam buğday, çavdar ve esmer pirinç.
- Baklagiller: Mercimek, nohut, kuru fasulye, bezelye ve barbunya.
- Kuruyemiş ve tohumlar: Tuzsuz ceviz, badem, fındık ve çeşitli tohumlar.
- Balık: Genel olarak balık ve özellikle yağlı balık çeşitleri.
- Doymamış yağ kaynakları: Zeytinyağı ve kanola yağı gibi tropikal olmayan bitkisel yağlar.
- Yağsız proteinler: Derisiz kümes hayvanları ve işlenmemiş yağsız etler.
- Az yağlı süt ürünleri: İlave şeker ve fazla tuz içermeyen seçenekler.
Bu besinler lif, vitamin, mineral, doymamış yağ veya bitkisel protein sağlamaları nedeniyle kalp-damar sağlığını destekleyen bir beslenme düzeninin parçaları olabilir.
Damar Sağlığına Zarar Verebilecek Gıdalar
Aşağıdaki gıdaların sık ve fazla tüketilmesi; LDL kolesterol, kan basıncı, kilo kontrolü ve kan şekeri üzerinden kalp-damar hastalığı riskini artırabilir:
- Trans yağ içeren ürünler: Kısmen hidrojenize yağlar, bazı paketli hamur işleri, kızartmalar, bisküviler ve ticari unlu mamuller.
- Doymuş yağı yüksek gıdalar: Yağlı etler, tereyağı, kuyruk yağı, tam yağlı süt ürünleri ve yoğun miktarda palm veya Hindistan cevizi yağı içeren ürünler.
- İşlenmiş etler: Sucuk, salam, sosis, pastırma ve benzeri ürünler.
- Aşırı tuzlu ürünler: Cips, hazır çorba, işlenmiş peynir, tuzlu soslar, salamura ürünler ve bazı hazır yemekler.
- Şekerli içecekler: Gazlı içecekler, enerji içecekleri ve yüksek miktarda ilave şeker içeren hazır içecekler.
- Şekerleme ve tatlılar: Sık tüketilen paketli tatlılar, şekerlemeler ve kremalı ürünler.
- Ultra işlenmiş gıdalar: Aynı anda yüksek miktarda tuz, şeker ve sağlıksız yağ içeren paketli ürünler.
Doymuş yağların fazla tüketilmesi LDL kolesterolü yükseltebilir. Fazla sodyum kan basıncını artırabilir; trans yağlar ise damar sertliği ve kalp hastalığı riskini olumsuz etkileyebilir.
Damarlarımız Hakkında 20 İlginç Bilgi
-
Göz Kırpma Alanı: Gözümüzün kornea tabakası, vücutta hiç kan damarı bulunmayan nadir yerlerden biridir. Oksijeni doğrudan havadan alır.
-
Devasa Basınç: Kalp, kanı o kadar güçlü pompalar ki bu basınç kanı yaklaşık 9 metre uzağa fışkırtmaya yetebilir.
-
Tek Sıra Halinde: Kılcal damarlar o kadar dardır ki, alyuvarlar (kırmızı kan hücreleri) bu damarlardan ancak tek sıra halinde ve sıkışarak geçebilir.
-
Kendi Kendini Besleyen Damarlar: Büyük atardamarların ve toplardamarların sağlıklı kalabilmesi için kendi duvarlarında da "vasa vasorum" adı verilen minik besleyici damarları vardır. Yani damarların da damarları vardır!
-
Ağırlığı Az Ama Rolü Büyük: Vücudumuzdaki toplam kan miktarı, vücut ağırlığımızın yaklaşık %7-8'ini oluşturur (ortalama 5 litre).
-
Mavi Kan Efsanesi: Oksijeni bitmiş kirli kan aslında mavi değil, koyu kırmızı renktedir. Derimizin altından bakıldığında ışığın kırılması nedeniyle bize mavi veya yeşil görünür.
-
Saç Telinden İnce: En ince kılcal damar, bir insan saç telinden yaklaşık 10 kat daha incedir.
-
Duygusal Damarlar: Utandığımızda veya heyecanlandığımızda yüzümüzün kızarması, yüzdeki kılcal damarların sinir sistemi emriyle aniden genişlemesinden kaynaklanır.
-
Soğukta Daralma: Vücut üşüdüğünde, ısı kaybını önlemek için cilt yüzeyine yakın damarlar daralır (vazokonstrüksiyon). Parmakların beyazlaması veya morarması bu yüzdendir.
-
Yerçekimine Karşı Savaş: Ayaklarınızdaki kirli kanın kalbe geri dönebilmesi için bacak kaslarınız birer pompa gibi çalışır. Yürüdükçe damarlara basarak kanı yukarı iterler.
-
Beynin Kan İhtiyacı: Beynimiz vücut ağırlığının sadece %2'sini oluşturmasına rağmen, damarlarımızdan geçen oksijen ve kanın %20'sini tek başına tüketir.
-
Damar Sertliği Kadimdir: Bilim insanları, binlerce yıl önce yaşamış Mısır mumyalarının damarlarını incelediklerinde onlarda da damar sertliği (ateroskleroz) tespit etmişlerdir.
-
Plasentanın Mucizesi: Hamilelik sırasında anne karnında sadece bebeği beslemek için tamamen yeni ve geçici bir damar ağı (plasenta) sıfırdan inşa edilir.
-
Yaranın İyileşme Sırrı: Vücutta bir yer kesildiğinde, oranın iyileşmesi için "anjiyojenez" adı verilen bir süreçle bölgede hızla yeni kılcal damarlar filizlenir.
-
Hızlı Değişim: İstirahat halindeyken kalpten çıkan kanın yaklaşık %20'si böbreklere gider; burada sürekli bir süzme ve temizleme işlemi yapılır.
-
Şah Damarının Hassasiyeti: Boynumuzun iki yanında bulunan şah damarları (karotis) beyne giden ana yoldur. Buraya yapılacak sert bir baskı, beynin saniyeler içinde kansız kalıp bayılmasına neden olur.
-
Oksijen Taşıma Kapasitesi: Tek bir damla kanda yaklaşık 250 milyon alyuvar bulunur ve bu hücreler damarlar içinde her gün milyarlarca oksijen molekülü taşır.
-
Yaşlandıkça Sertleşme: Yaşlandıkça ve hareketsiz kaldıkça damarlar doğal esnekliğini kaybeder. Bu durum yaşlılarda tansiyonun neden daha sık yükseldiğini açıklar.
-
Kılcal Damar Yoğunluğu: Vücudumuzda kılcal damarların en yoğun olduğu yerler metabolizmanın en hızlı olduğu organlardır: Akciğerler, karaciğer, böbrekler ve kaslar.
-
Mucizevi Endotel tabakası: Damarlarımızın içini kaplayan tek katmanlı endotel hücrelerinin toplam yüzey alanı, serildiğinde neredeyse iki futbol sahası büyüklüğüne ulaşır ve kimyasal bir fabrika gibi çalışır.
Damar tıkanıklığının (damar sertliğinin) erken belirtileri nelerdir?
Damar sertliği (ateroskleroz) veya damar tıkanıklığı, sinsi ilerleyen süreçlerdir. Çoğu zaman damar çapı %50 ila %70 oranında daralana kadar vücut belirgin bir alarm vermez. Ancak dikkatli bir göz, vücudun gönderdiği mikro sinyalleri yakalayabilir.
Hangi damarın daraldığına bağlı olarak erken dönemde ortaya çıkan belirtileri ve evde yapabileceğiniz basit gözlemleri şu şekilde sıralayabiliriz:
1. Vücudun Verdiği Erken Belirtiler
Tıkanıklığın başladığı bölgeye göre belirtiler değişiklik gösterir:
Bacak ve Ayak Damarlarında (Periferik Arter Hastalığı)
-
Vitrin Hastalığı (Kladikasyon): Yürürken, merdiven çıkarken baldır veya uyluk kaslarınıza aniden kramp girer ya da şiddetli bir ağrı saplanır. Dinlendiğinizde (örneğin bir vitrinin önünde durup beklerken) ağrı 2-3 dakika içinde tamamen geçer. Yürümeye başlayınca tekrar eder. Bu, bacak kaslarına giden kanın yetersiz olduğunun en net erken belirtisidir.
-
Ayaklarda Isı Farkı: Bir ayağınızın diğerine göre bariz bir şekilde daha soğuk olması.
-
Tüylerde Dökülme ve Geç İyileşme: Bacak ve ayak parmaklarındaki tüylerin dökülmesi, ayak tırnaklarının geç uzaması veya ayak sıyrıklarının haftalarca kapanmaması.
Kalp Damarlarında (Koroner Arter Hastalığı)
-
Eforla Gelen Göğüs Sıkışması (Angina): Ağır bir poşet taşırken, yokuş yukarı yürürken veya stres anında göğsün tam ortasında bir baskı, yanma, ağırlık veya "üzerine biri oturmuş" hissi oluşur. Dinlenince geçer.
-
Çene ve Sol Kola Yayılan Sızı: Göğüsteki bu huzursuzluk bazen sol omuza, kola, boyna veya alt çeneye doğru yayılabilir.
-
Açıklanamayan Nefes Darlığı: Eskiden rahatlıkla çıktığınız yokuşlarda artık nefes nefese kalıyorsanız kalbi besleyen damarlar daralıyor olabilir.
Beyin Damarlarında (Karotis Arter Hastalığı)
-
Geçici İskemik Atak (Mini Felç): Saniyeler veya birkaç dakika süren, sonra tamamen geçen ani baş dönmeleri, konuşmada anlık peltekleşme, tek gözde ani kararma veya bir elde/kolda geçici güç kaybı-uyuşma. Bunlar "büyük felç geliyor" uyarısıdır.
2. Kendimizi Evde Nasıl Test Edebiliriz? (Ön Gözlemler)
Tıbbi bir teşhisin yerini hiçbir şey tutamaz ancak evde damar sağlığınız hakkında fikir verecek 3 basit yöntem uygulayabilirsiniz:
A. Merdiven ve Yokuş Testi (Kalp ve Akciğer Sağlığı İçin)
-
Uygulama: Dinlenmiş haldeyken tempolu bir şekilde 2-3 kat merdiven çıkın veya hafif eğimli bir yokuşu yürüyün.
-
Değerlendirme: Eğer göğsünüzde sıkışma, çenenize vuran bir sızı, sol kolda uyuşma veya durup dinlenme ihtiyacı hissettirecek düzeyde bir nefes darlığı oluyorsa, koroner damarlarınız alarm veriyor olabilir.
B. Bacak Kaldırma ve Renk Değişimi Testi (Bacak Damarları İçin)
-
Uygulama: Sırt üstü uzanın. Her iki bacağınızı birden yaklaşık 45 derecelik bir açıyla yukarı kaldırın ve 1 dakika boyunca bu şekilde tutun.
-
Değerlendirme: Bacaklarınızı yukarıda tuttuğunuzda ayak tabanlarınız aniden bembeyaz (kireç gibi) oluyorsa ve bacakları yere indirdiğinizde normal pembe rengine dönmesi 15-20 saniyeden uzun sürüyorsa, bacak damarlarınızda kan akışı zayıflamış olabilir.
C. Nabız Kontrolü (Dolaşım Kalitesi İçin)
-
Uygulama: Ayak bileğinizin iç tarafında (kemik çıkıntısının arkasında) veya ayak sırtınızın tam ortasında parmaklarınızla hafifçe bastırarak nabzınızı hissetmeye çalışın.
-
Değerlendirme: İki ayağınızdaki nabız gücü birbirinden farklıysa veya ayak nabzınızı hiç hissedemiyorsanız (ve o ayak genelde soğuksa) ilgili bölgede damar daralması yaşanıyor olabilir.
Önemli Not: Evde yapılan gözlemler sadece bir farkındalık aracıdır. Kesin ve güvenilir sonuç için bir kardiyoloji veya kalp damar cerrahisi uzmanına başvurarak Efor Testi, Ekokardiyografi (EKO), Doppler Ultrason veya BT Anjiyografi gibi modern ve ağrısız yöntemlerle damar yapınızı kontrol ettirmeniz gerekir.
Damar tıkanıklığını önlemek veya ilerlemesini durdurmak için hangi yaşam tarzı değişikliklerini ve egzersizleri yapmalıyız?
Damar tıkanıklığını (damar sertliğini) önlemek ya da mevcut olan bir daralmanın ilerlemesini durdurmak, tamamen damar duvarının esnekliğini korumak ve iç yüzeydeki iltihaplanmayı (enflamasyonu) azaltmakla ilgilidir.
Yaşam tarzınızda yapacağınız stratejik değişiklikler, damarlarınızın erken yaşlanmasını ve tıkanmasını durdurabilir.
İşte bilimsel olarak kanıtlanmış en etkili adımlar:
1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Nitrik Oksit Üretimini Artırın
Nitrik oksit, damarların kendi kendine ürettiği ve damar duvarlarını gevşetip genişleten mucizevi bir gazdır.
-
Nasıl yapılır? Pancar, ıspanak, roka ve kereviz gibi nitrat zengini yeşillikleri çiğ veya az pişmiş tüketin. Akdeniz tipi beslenmeyi (bol zeytinyağı, lifli gıdalar, baklagiller ve balık) ana beslenme modeliniz haline getirin.
"İç Mekanik" Hasarı Durdurun: Sigara ve Şeker
-
Sigarayı tamamen bırakın: Sigara dumanı, damarların içini kaplayan ve onları koruyan endotel tabakasını doğrudan zehirler ve tahriş eder. Tahriş olan yere kolesterol çok daha kolay yapışır ve plak oluşturur.
-
İnsülin direncini kırın: Kan şekerinin sürekli yüksek seyretmesi, damar duvarlarında tıpkı zımpara kağıdı gibi mikro yırtıklar açar. Şekeri ve rafine unlu gıdaları hayatınızdan çıkarmak damar tamiratının ilk şartıdır.
Kronik Stresi ve Uyku Bozukluğunu Yönetin
-
Stres anında salgılanan kortizol ve adrenalin hormonları damarları daraltır ve tansiyonu yükseltir. Günde 7-8 saat kaliteli uyku uyumak, damarların gece boyunca kendini yenilemesini ve temizlemesini sağlar.
2. Damar Dostu Egzersizler
Egzersiz yapmak, kan akış hızını artırarak damar duvarına bir nevi "masaj" yapar. Bu sürtünme kuvveti (shear stress), damarların daha fazla koruyucu enzim üretmesini sağlar ve plakların kararlı kalmasına yardımcı olarak kopma (kalp krizi/felç) riskini azaltır.
A. Kardiyo (Aerobik) Egzersizleri (Haftada en az 150 dakika)
Damarlar için en şifalı egzersiz türüdür. Kan dolaşımını tüm vücutta homojen olarak hızlandırır.
-
Tempolu Yürüyüş: Haftada 4-5 gün, en az 30-45 dakika vitrin gezer gibi değil, hafifçe nefes nefese bırakacak bir tempoda yürümek.
-
Yüzme ve Bisiklet: Eklemlere yük bindirmeden büyük kas gruplarını çalıştırır, kalbin pompalama gücünü ve damar elastikiyetini artırır.
B. Direnç (Kuvvet) Egzersizleri (Haftada 2 gün)
-
Hafif ağırlıklar veya kendi vücut ağırlığınızla yapacağınız egzersizler (squat, hafif şınav, pilates), kas dokusunun glukozu (şekeri) daha iyi emmesini sağlar. Bu da damarları şeker hasarından korur.
C. "Vitrin Hastalığı" Olanlar İçin Özel Yürüme Protokolü
Eğer bacak damarlarınızda halihazırda bir tıkanıklık varsa ve yürürken kramp giriyorsa şu yöntemi uygulayın:
-
Bacağınızda ağrı/kramp başlayana kadar yürüyün.
-
Ağrı başladığında durun ve tamamen geçene kadar dinlenin.
-
Geçtikten sonra tekrar yürümeye başlayın.
-
Bu döngüyü günde 30-40 dakika tekrarlamak, tıkanık olan ana damarın etrafında "kollateral damar" denilen yepyeni, doğal kılcal yan yolların açılmasını tetikler.
Özetle: Damar sağlığı hareketi sever. Haftalık tempolu yürüyüşlerinizi Akdeniz tipi organik beslenmeyle birleştirdiğinizde, damarlarınızın yaşlanma sürecini tersine çevirmek büyük oranda elinizdedir. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
