İnsan kaç saat uykusuz kalabilir? Uykusuz kalmada dünya rekorunu biliyor musunuz?

Bir geceyi uykusuz geçirmek bile ertesi gün dikkati, hafızayı ve ruh hâlini etkileyebiliyor. Uyanık kalınan süre uzadıkça günlük işleri yapmak zorlaşırken kişi farkında olmadan kısa süreli uykuya dalabiliyor.

Peki, insan hiç uyumadan ne kadar dayanabilir? Tarihe geçen uykusuzluk girişimleri, bu sorunun tek bir sayıyla cevaplanamayacağını gösteriyor.

İnsan hiç uyumadan kaç saat durabilir?

İnsanların laboratuvar ve denetimli ortam şartlarında uykusuz kaldığı bilinen bilimsel sınır 264 saat (11 gün) civarındadır. Ancak genel fizyolojik sınır; bilinç kaybı, halüsinasyonlar ve organ fonksiyonlarının bozulmaya başlaması nedeniyle kişiden kişiye değişmekle birlikte genellikle 3 ila 4 gün (72–96 saat) sonrasında hayati risk taşır.

İnsanların hiç uyumadan dayanabileceği, herkes için geçerli kesin bir saat sınırı bilinmiyor. Tarihte günlerce uyanık kaldığı kaydedilen kişiler bulunuyor. Ancak bu kayıtlar, aynı sürenin başka insanlar için güvenli olduğunu veya o sırada beynin hiçbir şekilde uykuya geçmediğini kanıtlamıyor.

Bunun başlıca nedenlerinden biri “mikrouyku”. Uykusuz kalan kişi, birkaç saniyelik istemsiz uyku dönemleri yaşayabiliyor. Bu sırada gözleri açık bile olabiliyor; buna rağmen beyin dışarıdan gelen bilgiyi işlemekte aksıyor. Kişi bu kısa kopmaların farkına varmayabiliyor.

Bu nedenle “Gözümü hiç kapatmadım” demek, kesintisiz uyanıklığın kesin kanıtı sayılmıyor.

Uykusuzluk kayıtları, insan bedeninin güvenli dayanma sınırını göstermiyor. Birkaç saniyelik fark edilmeyen uyku bile kesintisiz uyanıklığın ölçülmesini zorlaştırıyor.

Uyumama rekoru kime ait?

Guinness Dünya Rekorları’nın açıklamasına göre, kuruluşun bu kategoriyi takip etmeyi bıraktığı sıradaki son rekor sahibi Robert McDonald idi. McDonald, 1986 yılında 453 saat 40 dakika, yani 18 gün 21 saat 40 dakika uyanık kalmasıyla kayıtlara geçti.

Konuyla ilgili en çok bilinen isimlerden biri de Randy Gardner. Gardner, 1964 yılında 17 yaşındayken yaklaşık 264 saat, yani 11 gün uyanık kaldı. Araştırmacıların izlediği bu girişim, uyku yoksunluğunun etkileri açısından geniş ilgi gördü.

Resmî ve en ünlü uykusuzluk rekoru, 1964 yılında bir bilim fuarı projesi kapsamında 264 saat 25 dakika (yaklaşık 11 gün) uykusuz kalan 17 yaşındaki Amerikalı lise öğrencisi Randy Gardner'a aittir. Guinness Dünya Rekorları Kitabı, ciddi sağlık riskleri ve ölümcül tehlikeler içerdiği için uykusuzluk rekoru kategorisini 1989 yılında tamamen yayından kaldırmış ve yeni başvuruları kabul etmemeye başlamıştır.

Guinness, sağlık tehlikeleri nedeniyle 1997’de uykusuz kalma rekorlarını takip etmeyi bıraktı. Ayrıca Gardner’ın gözlem altında olmasına rağmen mikrouykular yaşamış olabileceği de belirtiliyor.

Dolayısıyla bu süreleri, kesintisiz ve fizyolojik olarak tamamen uykusuz kalmanın tartışmasız ölçüsü olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Hiç uyumazsak ne olur?

Uykusuzluk yalnızca yorgunluk yaratmıyor. Öğrenme, karar verme, duyguları yönetme ve tehlikeye zamanında tepki verme becerilerini de etkileyebiliyor. Belirtilerin ortaya çıkışı ve şiddeti kişiden kişiye değişiyor.

Kısa sürede dikkat ve hafıza etkilenebilir

Uykusuzluğun erken döneminde şu sorunlar görülebiliyor:

• Dikkatin dağılması ve odaklanma güçlüğü.
• Unutkanlık ve öğrenmede zorlanma.
• Tepki süresinin uzaması.
• Hata yapma sıklığının artması.
• Huzursuzluk ve duyguları yönetmede güçlük.
• Gündüz uyuklama ve istemsiz mikrouykular.

Kişi kendisini çalışabilecek kadar iyi hissetse bile performansı düşebiliyor. Özellikle araç kullanırken bu durum ciddi tehlike oluşturuyor.

Uykusuzluk ilerledikçe vücutta ve beyinde şu süreçler gerçekleşir:

• 24 Saat: Kanda alkol oranı %0,10 seviyesindeymiş gibi reaksiyon süresi yavaşlar, odaklanma ve hafıza zayıflar.

• 36–48 Saat: Bağışıklık sistemi çökmeye başlar, kalp ritmi yükselir, stres hormonu (kortizol) tavan yapar ve beyin "mikro uyku" denilen birkaç saniyelik anlık kapanmalar yaşar.

• 72 Saat ve Sonrası: Ağır bilişsel çöküş, gerçeklik algısının kaybı, illüzyonlar, belirgin halüsinasyonlar ve paranoia baş gösterir.

• Uzun Süreli Uykusuzluk: Vücut ısısının düzenlenememesi, bağışıklığın tamamen iflas etmesi, organ yetmezliği ve nihayetinde ölümle sonuçlanır.

Ağır uykusuzluk algıyı bozabilir

Uykusuzluk uzadığında algı bozuklukları, kafa karışıklığı, olmayan şeyleri görme veya duyma ve kuşkucu düşünceler ortaya çıkabiliyor.

Aşırı uyku yoksunluğu, gerçekliği değerlendirme becerisini bozabilecek bir tabloya dönüşebiliyor. Ancak bu belirtileri herkes için aynı saatte başlayan kesin aşamalar şeklinde sıralamak doğru değil.

Uzun süreli yetersiz uyku sağlığı etkiliyor

Yetersiz uyku uzun süre devam ettiğinde kalp hastalıkları, yüksek tansiyon, obezite, diyabet ve depresyon gibi sağlık sorunlarıyla ilişkili riskler artabiliyor.

“İnsan şu kadar saat uyumazsa kesin ölür” şeklinde güvenilir bir sınır bulunmuyor. Bu belirsizlik, uzun süre uykusuz kalmanın güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Belirgin uykululuk yaşayan kişinin araç veya tehlikeli makine kullanmaması gerekiyor.

Morvan sendromu nedir?

Morvan sendromu, ağır uykusuzluğun da eşlik edebildiği nadir bir nörolojik hastalıktır. Beyni, çevresel sinirleri ve terleme, nabız gibi istemsiz vücut işlevlerini düzenleyen otonom sinir sistemini etkileyebilir.

Morvan Sendromu (Morvan Chorea), merkezi sinir sistemini etkileyen son derece nadir bir otoimmün nörolojik rahatsızlıktır. Kaslarda sürekli ve düzensiz kasılmalar (fasikülasyon), aşırı terleme, yüksek tansiyon ve agrypnia adı verilen tam uykusuzluk ile seyreder.

Bu hastalığa sahip bireyler haftalarca, hatta aylarca hiç uyumadan yaşayabilir; ancak bu durum vücutta ağır fiziksel ve zihinsel yıkıma sebep olur.

Hastalıkta şu belirtiler bir arada görülebilir:

• İleri derecede uykusuzluk: Uyku süresinin ve normal uyku düzeninin belirgin biçimde bozulması.
• Kaslarda istemsiz hareketler: Sürekli seğirme, kramp ve kas sertliği.
• Otonom belirtiler: Aşırı terleme, nabız ve tansiyon değişiklikleri.
• Zihinsel değişiklikler: Kafa karışıklığı, davranış değişiklikleri ve halüsinasyonlar.

Morvan sendromu sıklıkla bağışıklık sisteminin sinir sistemiyle ilişkili yapılara karşı geliştirdiği antikorlarla bağlantılıdır. Özellikle CASPR2 antikorları önem taşır. Bazı hastalarda timus bezinden kaynaklanan, timoma adı verilen tümör de eşlik edebilir.

Nöroloji değerlendirmesiyle araştırılan hastalıkta, bağışıklık sistemine yönelik tedavilerle düzelme görülebilir.

Bu sendrom, uykuya ihtiyaç duymadan yaşayabilmek anlamına gelmez. Hayatı tehdit edebilen ciddi bir hastalıktır. Bununla birlikte dönemsel uykusuzluk yaşayan herkesin Morvan sendromu olduğu düşünülmemelidir.

Yaşlara göre sağlıklı uyku süresi ne kadar?

Uyku ihtiyacı yaşla birlikte değişiyor. Günlük toplam uyku süresi için genel öneriler şöyle:

• 0–3 aylık bebekler: 14–17 saat.
• 4–12 aylık bebekler: Gündüz uykuları dâhil 12–16 saat.
• 1–2 yaş: Gündüz uykuları dâhil 11–14 saat.
• 3–5 yaş: Gündüz uykuları dâhil 10–13 saat.
• 6–12 yaş: 9–12 saat.
• 13–17 yaş: 8–10 saat.
• 18–60 yaş: En az 7 saat.
• 61–64 yaş: 7–9 saat.
• 65 yaş ve üzeri: 7–8 saat.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Ulusal Uyku Vakfı (NSF) verilerine göre yaş gruplarına göre önerilen günlük ortalama uyku süreleri:

Bu süreler genel önerilerdir. Sağlıklı uykuda süre kadar kalite de önemlidir. Yeterince uyuduğu hâlde dinlenemeyen, sık uyanan veya gündüz sürekli uyuklayan kişilerin sağlık değerlendirmesi yaptırması önerilir.

Uyku ve uykusuzluk hakkında 10 ilginç bilgi

1. Gözler açıkken de kısa süreli uyku yaşanabilir. Mikrouyku sırasında kişi uyanık görünebilir; ancak dikkat ve bilgi işleme geçici olarak kesintiye uğrar.

2. Uyku tek parça bir süreç değildir. Gece boyunca REM ve REM dışı uyku dönemleri birbirini izler. Beynin etkinliği ve vücudun durumu bu evreler arasında değişir.

3. Bir uyku döngüsü her zaman tam 90 dakika sürmez. Döngüler yaklaşık 80–100 dakika arasında tekrarlanabilir. Bir gecede genellikle dört ila altı döngü görülür.

4. Derin uyku ile REM uykusunun gece içindeki dağılımı farklıdır. Derin uyku gecenin erken bölümünde, REM uykusu ise daha geç saatlerde daha fazla görülür.

5. REM uykusunda kaslar normalde gevşer. Bu durum, rüyadaki hareketlerin bedenen yapılmasını sınırlar.

6. Uyku ihtiyacının kimyasal bir işareti vardır. Beyinde uyanıklık boyunca artan adenozin, uyku baskısının oluşmasında rol oynar. Kafein bu sinyalin etkisini engelleyebilir.

7. Biyolojik saat yalnızca beyinde bulunmaz. Vücudun farklı organlarında da günlük ritimleri düzenleyen iç saatler vardır. Işık ve karanlık, bu sistemin zamanlamasında önemli rol oynar.

8. Ergenlerin geç uyumaya eğilimli olmasının biyolojik bir yönü vardır. Birçok ergende doğal uyku zamanlaması, yetişkinlere göre daha geç saatlere kayabilir.

9. Uykusuz çocuk her zaman uykulu görünmez. Bazı çocuklarda yetersiz uyku, aşırı hareketlilik ve dikkat sorunlarıyla kendini gösterebilir.

10. Eksik uyku birikebilir. Her gece ihtiyaçtan iki saat az uyumak, bir haftada 14 saatlik “uyku borcu” oluşturur. Kısa gündüz uykuları geçici canlılık sağlasa da gece uykusunun bütün yararlarını karşılamaz.

Uyku Hakkında 10 İlginç Bilgi

1. Beyin Gece Temizliği Yapar: Uykuda beyindeki gliyomfatik sistem aktif hale gelir ve gün boyunca biriken nörotoksik atıkları (özellikle Alzheimer ile ilişkili olan amiloit plakları) omurilik sıvısı ile yıkayarak temizler.

2. Yunuslar Yarım Beyinle Uyur: Deniz memelileri (yunuslar ve balinalar) boğulmamak ve su yüzeyine çıkıp nefes alabilmek için beyinlerinin tek küresini sırayla uyuturlar (tek küreli yavaş dalga uykusu).

3. Rüyaların Çoğu Unutulur: Uyandıktan sonraki ilk 5 dakika içinde görülen rüyaların %50'si, 10 dakika içinde ise %90'ı tamamen unutulur.

4. Uyku Felci Geçici Bir Korumadır: REM uykusu sırasında beyin, rüyada yapılan hareketlerin fiziksel olarak taklit edilmesini önlemek için kasları geçici olarak felç eder. Bu evreden tam uyanamama haline "uyku felci" denir.

5. Rüyalarda Yabancı Yüz Görmeyiz: Beynimiz rüyada yeni yüzler icat edemez; rüyalarımızda gördüğümüz tüm yüzler hayatımızda en az bir kez yolda, televizyonda veya bir fotoğrafta gördüğümüz insanlara aittir.

6. Fatal Familial Insomnia (Ölümcül Ailesel Uykusuzluk): Beyindeki prion proteinlerinin mutasyonu sonucu ortaya çıkan, kişinin uyuma yetisini tamamen kaybetmesine ve birkaç ay içinde ölümüne yol açan genetik ve tedavisi olmayan son derece nadir bir hastalıktır.

7. İki Fazlı Uyku (Biphasic Sleep): Sanayi Devrimi öncesinde insanların gece uykusunu "ilk uyku" ve "ikinci uyku" olarak ikiye böldüğü, gece yarısı 1-2 saat uyanık kalıp okuma yapıp veya sohbet edip tekrar uyudukları bilinmektedir.

8. Koku Duyusu Uykuda Kapalıdır: Yangın alarmlarının sesli olmasının nedeni budur; insan burnu uyku sırasında duman veya tehlikeli kokuları algılayamaz, beyin kokuya karşı uyanmaz.

9. Hayvanlarda Uyku Rekortmeni: Bir koala günde ortalama 18–22 saat uyurken, bir zürafa günde sadece 30 dakika ila 2 saat arası uykuyla yetinebilir.

10. Erken Uyanma İllüzyonu (Düşme Hissi): Ukuya dalarken aniden sıçrama veya bir yerden düşüyormuş gibi hissetme durumuna mioklonik seğirme denir. Beyin, kasların hızla gevşemesini vücudun ölmesi veya düşmesi olarak algılayıp kaslara ani uyanma sinyali gönderir. ATB

İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!

Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!

Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!

Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!