İnegöl’ün Milli Mücadele yıllarına ışık tutan çarpıcı bir tarihî fotoğraf, şehrin işgal dönemindeki merkezini bütün ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor.
Rıdvan Pal Arşivi kaynaklı fotoğraf, İnegöl Kent Müzesi kayıtlarında 1921 yılına tarihleniyor ve karede Yunan ordusunun 11. Tümenine bağlı askerlerin Eski Hükümet Önü’nde bulunduğu belirtiliyor. :
Fotoğrafta dönemin İnegöl merkezindeki geleneksel iki katlı yapılar, taş döşeli yol, askerî birlikler ve Hükümet Konağı çevresinde bulunan araçlar dikkat çekiyor.
Arka bölümde ağaçların arasından yükselen minare ise bugün artık bulunmayan Hekimzade Camii’nin İnegöl siluetindeki yerini gösteriyor.
İnegöl Kent Müzesi Fotoğrafı 1921 Yılına Tarihlendiriyor
İnegöl Kent Müzesi’nin sosyal medya arşivinde paylaşılan fotoğrafın açıklamasında yer ve tarih açık biçimde belirtiliyor.
İnegöl Belediyesi tarafından hazırlanan “Kurtuluşa Giden Yol 6 Eylül” sergisinde de aynı kare Rıdvan Pal Arşivi kaynak gösterilerek yayımlanıyor.
“11. Tümene Bağlı Yunan Askerleri İnegöl’de -1921 (Eski Hükümet Önü).”
Belediyenin dijital sergisinde aynı bölümde Hüseyin Cangüloğlu Arşivi’nden alınan ve “Yunan Askerleri Eski Hükümet Önünde -1921” şeklinde tanımlanan başka bir tarihî kareye de yer verilmesi, bölgenin işgal yıllarında fotoğraflandığını gösteren ikinci bir arşiv kaydı oluşturuyor.
Fotoğraftaki minare Hekimzade Camii’ne işaret ediyor
Eski Hükümet Konağı’nın hemen arkasında yükselen minare, yerel tarih çalışmalarında Hekimzade Ali Bey Camii ile ilişkilendiriliyor. Aynı meydanın farklı tarihlerde çekilmiş çok sayıda fotoğrafında caminin minaresi Hükümet Konağı’nın gerisinde açık biçimde görülebiliyor.
İnegöl Kent Müzesi arşivinden paylaşılan 1920’li yıllara ait başka bir kış fotoğrafında da Eski Hükümet Meydanı ile birlikte Hekimzade Camii minaresi kayıt altına alınmış durumda.
Hekimzade Camii Yunan işgalinde yıkılmadı
Fotoğrafın ortaya koyduğu önemli ayrıntılardan biri de Hekimzade Camii’nin işgal sırasında hâlâ ayakta olması. Dahası, 29 Ekim 1928 tarihinde Cumhuriyet Bayramı sırasında Hükümet Meydanı’nda çekildiği belirtilen başka bir fotoğrafta caminin minaresi yeniden görülüyor. Bu iki görsel birlikte değerlendirildiğinde, caminin Yunan işgali sırasında ortadan kalkmadığı anlaşılıyor.
Recep Akakuş’a dayandırılan yerel tarih anlatımlarında Hekimzade Camii’nin daha sonraki yıllarda yeni Hükümet Konağı için yapılan temel çalışmaları sırasında ortadan kalkmış olabileceği aktarılıyor. Ancak caminin kesin yıkım tarihi ve olayın ayrıntıları konusunda yeterli belge bulunmadığı da özellikle belirtiliyor.
İnegöl Milli Mücadele yıllarında dört kez işgal edildi
Turhan Şahin’in “İnegöl Belediyeli Yıllar” çalışmasından aktarılan bilgilere göre İnegöl, Milli Mücadele döneminde 27 Ekim 1920, 6 Ocak 1921, 23 Mart 1921 ve 10 Temmuz 1921 tarihlerinde olmak üzere dört kez Yunan kuvvetlerinin işgaline uğradı. İnönü Muharebeleri sırasında Yunan birliklerinin taarruz ve geri çekilme güzergâhında kalan ilçede ciddi tahribat meydana geldi.
Akademik araştırmalar da İnegöl’ün coğrafi konumu nedeniyle Batı Cephesi’ndeki askerî hareketlerden doğrudan etkilendiğini ortaya koyuyor. Özellikle İnönü Muharebeleri sırasında İnegöl ve çevresi Yunan birliklerinin ilerleme ve geri çekilme hattı üzerinde kaldı.
Fotoğraf son ve en uzun işgal döneminden
1921 yılına tarihlenen fotoğraf, İnegöl’ün Milli Mücadele’nin en ağır günlerini yaşadığı döneme denk geliyor. İnegöl Belediyesi tarihçesine göre 10 Temmuz 1921’de başlayan son işgal 13 ay 26 gün sürdü.
Bu nedenle Eski Hükümet Önü’nde çekilen kare yalnızca bir şehir manzarası değil; İnegöl’ün idari merkezinin işgal kuvvetlerinin kontrolü altında bulunduğu dönemin doğrudan görsel belgelerinden biri olarak öne çıkıyor.
6 Eylül 1922’de İnegöl’de işgal sona erdi
26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruzun ardından Yunan birliklerinin Batı Anadolu’dan çekilmesiyle İnegöl’deki işgal de sona yaklaştı. İnegöl Belediyesi kayıtlarına göre Türk birlikleri 6 Eylül 1922 tarihinde İnegöl’e girdi ve ilçedeki işgal sona erdi.
İnegöl Belediyesi’nin kurtuluş sergisinde 5 Eylül 1922 tarihinde geri çekilen Yunan topçu birliklerinin İnegöl’den geçişini gösteren Rıdvan Pal Arşivi fotoğrafları da bulunuyor.
Böylece aynı arşiv, 1921’de Eski Hükümet Önü’ndeki işgal görüntülerinden 1922’deki geri çekilmeye kadar uzanan tarihî bir fotoğraf dizisi sunuyor.
Bir fotoğrafta kaybolan eski İnegöl
Karenin tarihî değeri yalnızca Yunan askerlerinin görülmesinden kaynaklanmıyor. Fotoğraf aynı zamanda bugün büyük ölçüde ortadan kalkmış eski İnegöl şehir dokusunu belgeliyor. Hükümet Meydanı çevresindeki ahşap ve çıkmalı yapılar, Hekimzade Camii, yokuş üzerindeki evler, ağaçlar ve dönemin ulaşım araçları aynı görüntüde buluşuyor.
Farklı arşivlerden günümüze ulaşan Hükümet Meydanı fotoğrafları karşılaştırıldığında bölgenin sonraki yıllarda geçirdiği büyük değişim açık biçimde izlenebiliyor. Eski Hükümet Konağı, Hekimzade Camii ve geleneksel İnegöl evlerinin oluşturduğu görünüm zaman içerisinde yerini yeni kamu yapıları, yollar ve modern şehir dokusuna bıraktı.
Rıdvan Pal Arşivi’nden günümüze ulaşan 1921 tarihli bu kare ise İnegöl’ün işgal yıllarını, kaybolan Hekimzade Camii’ni ve şehrin bir asır önceki Hükümet Meydanı’nı aynı kadrajda buluşturan önemli bir yerel tarih belgesi olarak hafızadaki yerini koruyor.
Bu bilgilerin derlenmesinde katkıları olan köşe yazarımız eğitimci Ayhan Talha Bayraktar'a da teşekkür ediyoruz. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
