İnegöl’ün kültürel çeşitliliği, yemeklerde ve düğünlerde olduğu kadar evlerde konuşulan dillerde de karşılık buluyor. Balkanlar’dan ve Kafkasya’dan gelen ailelerin geçmişini takip ederken, Türkçenin yanında kuşaktan kuşağa aktarılan farklı dillerle karşılaşılıyor.
Bu geçmişi anlamak için iki yerleşim özellikle dikkat çekiyor: Eski adı İnayet olan Tuzla ve Batum göçmenlerinin yerleşim tarihine uzanan Hayriye.
TUZLA’DA EVİN DİLİ BOŞNAKÇAYDI
Anadolu Ajansının 2021’de yayımlanan haberinde, Bosna Hersek’in Tuzla bölgesinden 1893 yılında İnegöl’e yerleşen ailelerin torunlarına yer veriliyor. Haberde, eski adı İnayet olan mahallenin adının 2017’de Tuzla olarak değiştirildiği aktarılıyor.
O dönem yapılan görüşmelerde mahalle sakinleri, Boşnakçanın aile içinde kullanılmaya devam ettiğini anlatıyor. Görüşülen kişilerden Mikayil Turan’ın Türkçeyi ilkokulda öğrenmeye başladığını söylemesi, dilin ev yaşamındaki yerini gösteren örneklerden biri. Bu anlatım, görüşmenin yapıldığı döneme ve kişinin kendi çocukluk deneyimine ait.
HAYRİYE’DE GÜRCÜCENİN İZLERİ
Hayriye’nin göç geçmişi ise tarihî iskân kayıtlarında görülüyor. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumunun yayımladığı çalışmada, Batum göçmenlerinden oluşan bir grubun İnegöl’de yerleştirilmesiyle Hayriye köyünün kurulduğu anlatılıyor.
Gürcistan Parlamento Millî Kütüphanesinin dijital arşivindeki Hayri Hayrioğlu çalışması da dilin aile içinde aktarımına ışık tutuyor. Eserde, ataları Hayriye’ye yerleşen Hayrioğlu’nun Gürcüceyi ailesinden öğrendiği; çocukluğunda Gürcü halk şiirlerini ve şarkılarını dinlediği belirtiliyor.
Bu örnek, göçle taşınan dilin yalnızca gündelik konuşmada değil, müzikte ve sözlü kültürde de yaşadığını gösteriyor.
DİLİ YAŞATMA ÇABASI KURSLARA DA YANSIDI
İnegöl’de Gürcüce öğretimine yönelik çalışmaların yakın geçmişteki örneklerinden biri 2018’de açılan kurs. Dönemin haberlerine göre İnegöl Halk Eğitim Merkezi ile İnegöl Kafkas Folklor ve Kültür Derneğinin ortak çalışmasında Gürcüce okuma ve yazma eğitimi verildi.
Kursun amacı, göçmen ailelerden gelen kültürel mirasın yeni kuşaklara aktarılmasına katkıda bulunmak olarak açıklandı. Bu, geçmişte düzenlenen bir program; bugün başvurusu açık bir kurs duyurusu değil.
BİR MAHALLEDE HERKESİN AYNI DİLİ KONUŞTUĞU SÖYLENEMEZ
Tuzla ve Hayriye örnekleri, İnegöl’ün dil geçmişinin tamamını oluşturmuyor. Ayrıca bir yerleşimin göçmen kökenli olması, bugün bütün sakinlerinin aynı dili bildiği anlamına gelmiyor. Güncel kullanımın hangi kuşaklarda sürdüğünü ortaya koymak için yeni saha görüşmeleri gerekiyor.
Ancak tarihî kayıtlar ve geçmişte yapılmış görüşmeler bir noktayı açıkça gösteriyor: İnegöl’ün göç hikâyesi, yerleşilen evlerle sınırlı değil. Evlerde anlatılan masallarda, söylenen şarkılarda ve çocuklara öğretilen kelimelerde de iz bırakıyor.
