İnegöl'de bazı sokak lambalarının değiştirilmesiyle sarı ışıktan beyaz aydınlatmaya geçildi. Değişim, “Sokaklarda hangi ışık daha sağlıklı ve güvenli?” sorusunu yeniden gündeme getirdi.
Enerji maliyetlerini azaltmak isteyen belediyeler, LED dönüşümünü hızla sürdürüyor. 2026 yılı itibarıyla birçok büyükşehirde sokak aydınlatmalarının yaklaşık yüzde 60’ı beyaz LED sistemine geçmiş durumda. Ancak yapılan son araştırmalar, beyaz ışığın enerji tasarrufu sağlarken insan sağlığı ve sürüş güvenliği üzerinde riskler barındırdığını ortaya koydu.
Beyaz Işık (LED): Enerji Verimli, Ancak Riskli
Beyaz LED lambalar (4000K-5000K ve üzeri), enerji verimliliği ve renksel doğruluk açısından öne çıkıyor. Bu lambalar, geleneksel sarı ışıklara göre yüzde 40 ila 60 oranında enerji tasarrufu sağlıyor. Ayrıca güvenlik kameralarının yüz ve plaka tespiti yapmasını kolaylaştırıyor, yayaların kıyafet renklerinin daha net algılanmasını sağlıyor.
Ancak uzmanlara göre, beyaz LED’lerin içerdiği yüksek orandaki “mavi ışık” spektrumu gece saatlerinde melatonin salgılanmasını baskılayarak uyku düzenini olumsuz etkiliyor. Ayrıca “kamaşma” etkisi nedeniyle özellikle yaşlı sürücülerde geçici görme kaybı ve göz yorgunluğu oluşturabiliyor.
Sarı Işık (Sodyum Buharlı): Klasik Ama Etkili
Uzun yıllardır kullanılan sodyum buharlı sarı ışıklar, sisli ve yağışlı havalarda daha net görüş sağlıyor. Sarı ışığın dalga boyu, atmosferdeki partiküllerden daha az saçıldığı için görüş mesafesi beyaz ışığa göre daha yüksek oluyor. Ayrıca gökyüzü parlaklığını artırmadığı için ışık kirliliğini azaltıyor ve biyolojik ritmi daha az etkiliyor.
Bununla birlikte, sarı ışıkların enerji tüketimi yüksek ve renkleri ayırt etme kabiliyeti zayıf. Bu durum, özellikle trafik güvenliği açısından bazı dezavantajlar yaratabiliyor.
Bilim İnsanları “Ilık Beyaz” Işığı Öneriyor
Amerikan Tabipler Birliği (AMA) ve uluslararası aydınlatma kuruluşları, ideal sokak aydınlatması için 3000 Kelvin (K) ve altındaki “ılık beyaz” veya “amber LED” sistemlerini öneriyor. Bu tür aydınlatmalar, hem enerji tasarrufu hem de insan sağlığı açısından dengeli bir çözüm sunuyor.
Uzmanlara göre, 3000K altındaki ışık sistemlerinin tercih edilmesi melatonin üretimini olumsuz etkilemiyor, kamaşmayı azaltıyor ve yaban hayatına daha az zarar veriyor. Ayrıca LED teknolojisinin enerji verimliliğini korurken, sarı ışığın yumuşak tonlarını da sağlayabiliyor.
Uzman Uyarısı: Dönüşümde Denge Gözetilmeli
Uzmanlar, belediyeler ve enerji dağıtım şirketlerinin yalnızca enerji faturalarını düşürme hedefiyle yüksek Kelvin değerine sahip “soğuk beyaz” LED sistemlerine yönelmemesi gerektiğini belirtiyor. Yapılan araştırmalar, şehir planlamasında enerji verimliliği ile insan sağlığının kesiştiği noktanın “yumuşak sarı” veya “ılık beyaz LED” teknolojileri olduğunu ortaya koyuyor.
