Özel günlerde, bayramlarda ve festivallerde, geçit yapılacak caddelere geçici veya sürekli olarak kurulan, günün anlam ve önemine göre yazı, çiçek vb. ile süslenen kemerlere Tak denir. İnegöl'ün de bir zamanlar bayram Tak'ları meşhurdu.
İnegöl’ün erken Cumhuriyet yıllarından günümüze ulaşan siyah-beyaz bir fotoğraf, üzerindeki iki kelimelik tabela sayesinde şehrin sanayi ve kent tarihinin önemli bir dönemine açılan kapıya dönüştü.
Caddenin üzerine kurulan görkemli “YAŞASIN CUMHURİYET” takının hemen yanında görülen “ULUDAĞ-KARABEL” tabelası, fotoğrafın İnegöl’de Cerrah Yolu ile eski Hocaköy yolu ayrımı çevresinde çekildiğine işaret ediyor.
Araştırmada ulaşılan 7 Kasım 1929 tarihli Milliyet gazetesi ise İnegöl’de o yıl yapılan Cumhuriyet Bayramı kutlamalarından bir fotoğrafın ulusal basında yayımlandığını ortaya koyuyor.
Fotoğraftaki iki kelime İnegöl’ün kayıp sokağının izini sürdürdü
Tarihî karenin merkezinde, caddenin iki tarafına oturtulmuş büyük bir tören takı bulunuyor. Takın üzerinde Latin harfleriyle “YAŞASIN CUMHURİYET” yazarken, üst bölümde bayraklar ve dairesel bir süsleme dikkat çekiyor. Takın farklı noktalarında gece aydınlatmasında kullanılmış olabilecek armatür veya ampul düzeneklerine benzeyen parçalar da görülüyor.
Fotoğrafı yer açısından asıl önemli hale getiren unsur ise sağdaki iki katlı binanın cephesine asılmış tabela. Tabelanın büyük harflerle yazılmış üst satırında açık şekilde “ULUDAĞ-KARABEL” okunuyor.
Uludağ-Karabel adı arşiv belgelerinde karşılık buldu
16 Haziran 1935 tarihli Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan İnegöl Noterliği belgesinde şirketin adı “Uludağ ve Karabel ormanları İnegöl kereste şirketi” olarak kayıtlı. Aynı belgede şirketin 14 Mayıs 1927 tarihli mukaveleyle teşekkül ettiği ve esas faaliyetinin Uludağ ile Karabel ormanlarını işletmek olduğu belirtiliyor.
İnegöl Mobilyacılar Odası’nın kerestecilik tarihine ilişkin çalışması ise şirketin 14 Mayıs 1927’de kurulduğunu, 1 Ocak 1929’da faaliyete geçtiğini ve fabrikanın “Cerrah Yolu eski Hocaköy yol ayrımında” kurulduğunu aktarıyor. Aynı çalışma, Uludağ-Karabel işletmesinin İnegöl’de modern ağaç işçiliğinin ve daha sonra gelişecek mobilya sanayisinin öncü kuruluşlarından biri olduğunu belirtiyor.
Fotoğrafın solundaki keresteler de aynı noktayı işaret ediyor
Karenin sol kenarında bir yapının yanında üst üste istiflenmiş kereste veya odunlar görülüyor.
Sağdaki tabelalı yapının fabrikanın üretim binası mı, şirket yazıhanesi mi, satış noktası mı olduğu ise mevcut bilgilerle belirlenemiyor. Yapının geleneksel iki katlı şehir evi görünümünde olması, buranın fabrika ana binasından ziyade şirket bürosu veya işletmeyle bağlantılı bir yapı olabileceğini düşündürüyor.
En güçlü yeni ipucu: Milliyet’in 1929 İnegöl fotoğrafı
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, 7 Kasım 1929 tarihli Milliyet gazetesinin 8. sayfasında ortaya çıktı. Gazete, Cumhuriyet Bayramı’nın Türkiye genelindeki kutlamalarını verirken İnegöl’de yapılan kutlamalara ait bir fotoğraf da yayımlamıştı.
“Cümhuriyet bayramı memleketin her tarafında hararetle tes’it edildi. Resim İnegölde yapılan tezahuratı göstermektedir.”
Bu kayıt, 29 Ekim 1929’da İnegöl’de yapılan Cumhuriyet Bayramı kutlamalarının fotoğraflandığını ve birkaç gün sonra ulusal basına ulaştığını kesin biçimde ortaya koyuyor.
1933 ihtimali
Cumhuriyet’in 10. yılı olan 1933’te Türkiye’nin her yanında çok kapsamlı kutlamalar yapıldı. Caddeler süslendi, taklar kuruldu ve “Yaşasın Cumhuriyet” sloganı kutlamaların öne çıkan ifadelerinden biri oldu. Fotoğraftaki büyük tören takı bu dönemle de uyum gösteriyor.
Fotoğrafın çekildiği yer Cerrah Yolu
İnegöl Mobilyacılar Odası’nın şirket tarihçesindeki “Cerrah Yolu eski Hocaköy yol ayrımı” bilgisi, İTSO’nun şirketi Kemalpaşa Mahallesi’nde gösteren kaydıyla coğrafi açıdan uyumlu görünüyor.
Günümüzde de Kemalpaşa Mahallesi’nde “Hocaköy Yolu Sokak” adı yaşamaya devam ediyor.
Eski İnegöl’ün şehir dokusu fotoğrafta bütün ayrıntılarıyla görülüyor
Caddenin iki tarafında sıralanan kiremit çatılı, bir ve iki katlı geleneksel yapılar erken Cumhuriyet dönemi İnegöl fotoğraflarındaki mimari dokuyla örtüşüyor.
Sokakta asfalt ve modern kaldırım bulunmuyor. Araç trafiği yok denecek kadar az; birkaç insan ve uzakta tam olarak türü belirlenemeyen bir taşıt veya yük unsuru seçiliyor.
İnegöl Kent Müzesi arşivine dayanan 1921, 1928 ve 1930’lar fotoğraflarında da benzer geleneksel evler, dar yol aksları ve kiremit çatılı yapılar görülüyor. Ancak Hükümet Meydanı fotoğraflarında Hükümet Konağı ve Hekimzade Camii gibi ayırt edici yapılar mevcutken, “Yaşasın Cumhuriyet” taklı karede bu unsurların hiçbiri görülmüyor. Bu durum fotoğrafın ana Hükümet Meydanı yerine başka bir önemli cadde girişinde çekilmiş olabileceği ihtimalini artırıyor.
Uludağ-Karabel şirketinin kuruluş tarihi
Fotoğrafın tarihlendirilmesinde şirketin kuruluş yılı önemli olmakla birlikte kaynaklarda dikkat çekici bir farklılık bulunuyor.
1935 tarihli noter kaydı şirketin 14 Mayıs 1927 tarihli mukaveleyle teşekkül ettiğini gösterirken, İnegöl Mobilyacılar Odası faaliyete geçiş tarihini 1 Ocak 1929 olarak veriyor. Atatürk Ansiklopedisi de şirketi 1929'da kurulmuş olarak anıyor.
Buna karşılık İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası’nın 2023 Ekonomi Raporu işletmenin 1922’de Kemalpaşa Mahallesi’nde kurulduğunu yazıyor. 1922 bilgisi, 1927 tarihli noter belgesiyle uyuşmadığı için ayrıca arşiv tahkiki gerektiriyor.
Bugünkü kanıtlarla karenin 1920’lerin sonları ile 1930’ların ilk yarısına ait olması kuvvetle muhtemel görünüyor.
İnegöl Kent Müzesi kayıtlarına göre: İnegöl Karabel Kereste Şirketi
Cumhuriyet Döneminde devlet orman işletmeleri kuruluncaya kadar orman bölgelerinde özel şirketlere imtiyazlar verilmiştir. İnegöl’de de ormanların işletme imtiyazı İnegöllü ortaklardan oluşan Uludağ Karabel Şirketine verilmiştir.
Uludağ Karabel, 1 Ocak 1929’ da 50 bin lira sermaye ile 6 ortakla kurulan kolektif bir şirketti. Yılda 4000 m3 kereste işleyen fabrika, şehrin ihtiyacını gördüğü gibi dışarıya da sevkiyat yapardı.
Uludağ Ormanları Kereste Şirketi 1950’li yılların sonunda özel imtiyazlı odun alım süresi bitince kapanmıştır. O tarihten bugüne kadar ülkemizde söz sahibi olan birçok özel firmanın açılmasıyla kereste imalatı ve satışı devam etmektedir.
Cumhuriyet Döneminde Kerestecilik
Osmanlı Döneminde İnegöl’de yaygın olan kerestecilik Cumhuriyet Dönemi ile birlikte hız kazanmıştır. Cumhuriyet Döneminde devlet orman işletmeleri kuruluncaya kadar orman bölgelerinde özel şirketlere imtiyazlar verilmiştir. İnegöl’de de ormanların işletme imtiyazı İnegöllü ortaklardan oluşan Uludağ Karabel Şirketine verilmiştir.
Uludağ Karabel, 1 Ocak 1929’ da 50 bin lira sermaye ile 6 ortakla kurulan kolektif bir şirketti. Yılda 4000 m3 kereste işleyen fabrika, şehrin ihtiyacını gördüğü gibi dışarıya da sevkiyat yapardı.
Karabel ve Uludağ Ormanları Kereste Şirketi 1950’li yılların sonunda özel imtiyazlı odun alım süresi bitince kapanmıştır. O tarihten bugüne kadar ülkemizde söz sahibi olan birçok özel firmanın açılmasıyla kereste imalatı ve satışı devam etmektedir.
Bir tabela İnegöl’ün mobilya tarihinin başlangıcına uzanıyor
Fotoğrafın tarihî değeri yalnız Cumhuriyet Bayramı dekorasyonundan kaynaklanmıyor. “Uludağ-Karabel” tabelası aynı zamanda İnegöl’ün kerestecilikten modern mobilya üretimine uzanan sanayi tarihinin ilk önemli halkalarından birini görünür hale getiriyor.
Akademik araştırmalar da 1930’ların başında Bursa’daki önemli ağaç işleme fabrikalarından birinin Uludağ ve Karabel Ormanları İnegöl Kereste Şirketi olduğunu ve işletmenin daha sonraki mobilya sanayisinin gelişmesine katkı sağladığını belirtiyor. Haberimize bilgi ve fotoğraf katkısında bulunan GençGazete yayın danışmanı, eğitimci yazar Ayhan Talha Bayraktar hocamıza teşekkür ederiz. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
