İnegöl’ün geçmişine ışık tutan tarihî bir fotoğraf, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kentin en önemli ulaşım güzergâhlarından biri olan Ankara Caddesi’nin 95 yıl önceki görünümünü ortaya koyuyor.
İnegöl Kent Müzesi Arşivi ibaresini taşıyan fotoğrafın üzerinde “İnegöl Ankara caddesi” ve “7/4/931” notları yer alıyor. Dönemin tarih yazım biçimiyle karşılaştırıldığında karenin 7 Nisan 1931 Salı günü çekildiği anlaşılıyor.
95 Yıl Önce Ankara Caddesi Böyle Görünüyordu
Siyah-beyaz karede bugünkü yoğun araç trafiğinden, yüksek katlı yapılardan ve modern yol düzeninden eser yok. Geniş caddenin iki yanında çoğunluğu iki katlı geleneksel İnegöl evleri sıralanırken, yol üzerinde yalnızca birkaç insan görülüyor.
Caddenin yüzeyinde günümüzdeki anlamda asfalt bulunmuyor. Zemin toprak, stabilize veya kaba taş döşeme görünümünde. Sol tarafta uzanan açık su tahliye oluğu, dönemin altyapısı konusunda dikkat çekici bir ayrıntı oluşturuyor.
Yolun iki tarafına dikilen genç ağaçların çevresindeki koruyucu kafesler de fotoğrafın en ilginç ayrıntılarından biri. Bu görüntü, bölgede bir cadde ağaçlandırmasının yapıldığı ihtimalini güçlendiriyor. Ancak bu çalışmanın hangi tarihte ve hangi belediye kararıyla gerçekleştirildiğine ilişkin belgeye henüz ulaşılamadı.
Sağlı Sollu Geleneksel İnegöl Evleri
Fotoğrafın sağ tarafında geniş cepheli, iki katlı büyük bir yapı öne çıkıyor. Hemen arkasında çıkmalı ve ahşap karkas karakteri taşıyan başka yapılar bulunuyor. Caddenin sol tarafında ise birbirine bitişik veya çok yakın konumlanmış ev ve dükkân görünümündeki yapılar uzanıyor.
Ancak fotoğrafta okunabilir bir dükkân tabelası veya binayı kesin biçimde tanımlamayı sağlayacak bir işaret bulunmuyor.
Ankara Caddesi İnegöl’ün Ana Ulaşım Damarlarından Biriydi
Yerel tarih araştırmacısı Recep Akakuş’un aktardığı bilgiler, Ankara Caddesi’nin eski İnegöl açısından taşıdığı önemi daha açık biçimde ortaya koyuyor. Akakuş’a göre yaklaşık 1960 yılına kadar Bursa’dan Eskişehir ve Kütahya yönüne giden ana ulaşım güzergâhı İnegöl kasaba merkezinin içinden geçiyordu.
Akakuş’un verdiği güzergâha göre yol; İstiklal Caddesi, Eski Hükümet Konağı, Uzun Sokak, eski Belediye binası yani bugünkü İnegöl Kent Müzesi önü ve Ankara Caddesi üzerinden devam ediyordu. Eskişehir ve Kütahya istikametine giden otobüslerin de eski Belediye binası karşısındaki Çınarlaraltı çevresinden hareket ettiği belirtiliyor.
Eski İnegöl fotoğrafları üzerine yapılan başka bir yerel arşiv çalışmasında da Bursa-Ankara karayolunun bir dönem kent merkezinden geçtiği ve Ankara Caddesi’nin adını bu ulaşım güzergâhından aldığı ifade ediliyor.
Ankara Caddesi Aynı Zamanda Eski Pazarların Bölgesiydi
Ankara Caddesi'nin tarihi yalnız ulaşım ile sınırlı değil. Recep Akakuş'un araştırmalarına göre günümüzde Ankara Caddesi ile Nuri Doğrul Caddesi ve Çınarlaraltı tarafından gelen yolun birleştiği çevrede geçmiş dönemlerde odun pazarı bulunuyordu. Hemen karşısında tavuk ve yumurta pazarı, Cuma Camii yakınlarında ise kadınlar pazarı yer alıyordu.
Bu bilgiler, Ankara Caddesi çevresinin İnegöl'ün eski ticaret hayatında da önemli bir düğüm noktası olduğunu gösteriyor.
1948-1949 İnegöl Haritası Fotoğrafın Yerini Anlamaya Yardımcı Oluyor
İnegöllü araştırmacı-yazar Turhan Şahin tarafından paylaşılan ve Turgut Can Mamaş'ın İnegöl kitabına dayandırılan 1948-1949 tarihli el çizimi kent haritası, Ankara Caddesi konusunda önemli bilgiler içeriyor.
Haritada Nuri Doğrul Bulvarı'nın henüz açılmamış olduğu, Ankara Caddesi'nin ise Orman İşletmesi'ne kadar uzandığı aktarılıyor. Aynı haritada İstiklal Caddesi'nin Gazhane'de, Cerrah yolunun Göçmen Camii çevresinde sonlandığı belirtiliyor.
Haritanın dayandırıldığı Turgut Can Mamaş'ın “İnegöl” adlı kitabının dönemin resmî kayıtlarında da karşılığı bulunuyor. Millî Eğitim Bakanlığının 1948 tarihli Tebliğler Dergisi'nde, İnegöl Ortaokulu tarih öğretmeni Turgut Can Mamaş'ın hazırladığı eserin İnegöl'deki okullar için müracaat kitabı olarak uygun görüldüğü belirtiliyor.
Fotoğraf Hangi Yöne Doğru Çekildi?
Fotoğraftaki en zor sorulardan biri kameranın baktığı yön. Karede günümüze kadar kaldığı kesin olarak belirlenebilen bir bina, cami minaresi veya başka sabit nirengi noktası bulunmadığı için çekim yönünü yüzde 100 kesinlikle belirlemek mümkün değil.
Bununla birlikte yolun fotoğrafın uzak ucunda daha seyrek bir yapılaşmaya doğru açılması, 1948-1949 haritasında Ankara Caddesi'nin Orman İşletmesi yönüne uzanması ve caddenin tarihî Ankara güzergâhının parçası olması birlikte değerlendirildiğinde, kameranın büyük olasılıkla merkezden doğuya, Ankara yönüne doğru baktığı değerlendiriliyor.
Yerel arşiv kayıtları, İnegöl'ün geleneksel ev dokusunun sonraki yıllarda önemli ölçüde değiştiğini gösteriyor. 2005 yılında İnegöl Belediyesi tarafından tarihî yapılar üzerinde gerçekleştirilen incelemelere ilişkin arşiv haberinde, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu kapsamında 113 binanın bulunduğu ve bunların bir bölümünün ciddi biçimde yıprandığı aktarılmıştı.
Eski İnegöl'e ilişkin hatıralarda da Ankara Caddesi-Sinanbey çevresindeki ahşap evlerden, tarihî hamamlardan, dükkânlardan ve Ankara Caddesi üzerinde bulunan Sümerbank mağazasından söz ediliyor. Bu anlatımlar bölgenin sosyal hafızasını anlamak için değerli olmakla birlikte, 1931 fotoğrafındaki tek tek yapıları belirlemek için tek başına yeterli değil.
1931'den 2026'ya İnegöl'ün Değişimini Tek Kare Anlatıyor
Fotoğraf yalnız Ankara Caddesi'nin eski görünümünü değil, İnegöl'ün 95 yılda geçirdiği büyük mekânsal dönüşümü de belgeliyor. O günlerde iki katlı evlerin, bahçelerin, ağaçların ve neredeyse araçsız yolların hâkim olduğu cadde, sonraki dönemlerde şehir büyüdükçe yoğun ulaşım ve ticaret akslarından birine dönüştü.
İnegöl'ün şehirleşme sürecini akademik açıdan inceleyen çalışmalar da ilçenin zaman içinde geçirdiği mekânsal büyümeyi ele alıyor. Mustafa Murat Yüceşahin'in Coğrafi Bilimler Dergisi'nde yayımlanan araştırması, İnegöl'deki şehirsel yerleşmelerin gelişimini coğrafi ve şehirleşme dinamikleri üzerinden inceliyor.
95 yıl önce çekilen bu tek kare, İnegöl'de bir zamanlar insanların yürüyerek geçtiği, geleneksel evlerin sıralandığı ve genç ağaçların yol boyunca yeni yeni büyümeye başladığı Ankara Caddesi'ni bugüne taşıyor. Aynı noktadan çekilecek güncel bir fotoğrafla yapılacak “1931-2026 aynı açı” karşılaştırması ise şehrin yaklaşık bir asırlık değişimini çok daha çarpıcı biçimde ortaya koyabilir. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
