Bir kişiye “Çingene” demek her durumda suç teşkil etmiyor. Ancak kelimenin hangi amaçla, hangi ortamda ve nasıl kullanıldığı hukuki değerlendirmede önem taşıyor. İfade, kişiyi küçük düşürmek veya onur ve saygınlığını hedef almak amacıyla başka aşağılayıcı sözlerle birlikte kullanıldığında hakaret suçu gündeme gelebiliyor.
Aşağılama amacıyla kullanılırsa hakaret sayılabilir
Türk Ceza Kanunu’nun 125’inci maddesine göre bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle kişilik haklarına saldırmak hakaret suçunu oluşturabiliyor.
Bu kapsamda “Çingene” ifadesinin doğrudan bir hakaret amacıyla, aşağılayıcı ve küçük düşürücü sözlerle birlikte kullanılması halinde olayın koşullarına göre hakaret soruşturması açılabilir.
TCK’nın 125’inci maddesinde hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası olarak düzenleniyor. Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda bir oranında artırılıyor.
Sosyal medyada yapılan paylaşımlar da incelenebilir
Bir kişiye yönelik aşağılayıcı ifadelerin Instagram, Facebook, X veya başka bir sosyal medya platformunda paylaşılması da hukuki sonuç doğurabilir.
Hakaretin mağduru doğrudan hedef alan yazılı, sesli veya görüntülü bir iletiyle gerçekleştirilmesi TCK 125 kapsamında değerlendirilebiliyor. Paylaşımın aleni olması halinde ceza artırımına ilişkin hüküm de gündeme gelebiliyor.
Ancak her kaba söz veya rahatsız edici ifade otomatik olarak hakaret suçu sayılmıyor. Kullanılan sözlerin anlamı, hedef alınan kişi, paylaşımın bütünü ve olayın koşulları birlikte değerlendiriliyor.
İşe almamak, ev kiralamamak veya hizmet vermemek suç olabilir
Konunun bir diğer boyutunu ise nefret ve ayrımcılık oluşturuyor.
TCK’nın 122’nci maddesi, dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle belirli hakların engellenmesini suç olarak düzenliyor.
Bu kapsamda bir kişinin Roman kimliği nedeniyle;
- Kamuya sunulan bir malın satılmasının veya konutun kiraya verilmesinin engellenmesi,
- Kamuya sunulan belirli bir hizmetten yararlanmasının önüne geçilmesi,
- İşe alınmasının engellenmesi,
- Olağan bir ekonomik faaliyette bulunmasının engellenmesi,
TCK 122 kapsamında değerlendirilebilir.
Bu suçun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis olarak düzenlenmiştir. Burada yalnızca ayrımcı bir söz söylenmesi yeterli değildir; kanunda belirtilen engelleme eylemlerinin nefret saikiyle gerçekleştirilmesi gerekir.
Yargıtay “Çingene” kelimesi için ne karar verdi?
Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2014/14118 esas ve 2015/177 karar sayılı dosyasında, bir kişiye söylendiği kabul edilen “Çingene” sözü incelendi.
6 Ocak 2015 tarihli kararda Yargıtay, somut olayda bu ifadenin tek başına kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmadığı değerlendirmesini yaptı. Bu nedenle hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığını belirterek mahkûmiyet hükmünü bozdu.
Ancak bu karar, “Çingene” kelimesinin hiçbir koşulda hakaret sayılamayacağı anlamına gelmiyor. Karar, belirli bir olayın koşullarına ilişkin. İfadenin aşağılamak amacıyla kullanılması, başka hakaret sözleriyle birleştirilmesi veya ayrımcı davranışlarla birlikte ortaya çıkması halinde hukuki değerlendirme değişebilir.
Sonuç: Kelimeden çok kullanım amacı ve davranış önemli
“Çingene” kelimesinin kullanılması tek başına otomatik olarak suç oluşturmaz. Ancak bir kişiyi Roman kimliği nedeniyle aşağılamak, onur ve saygınlığına saldırmak ya da etnik kökeni nedeniyle işe, konuta veya kamuya sunulan hizmetlere erişimini engellemek hukuki sorumluluk doğurabilir.
Bu nedenle bir olayın suç oluşturup oluşturmadığı değerlendirilirken yalnızca kullanılan kelimeye değil, ifadenin bağlamına, amacına, muhatabına ve beraberinde gerçekleştirilen davranışlara bakılıyor.
