İnegöl’de bir derenin üzerindeki köprüden geçerken, aşağıda akan suyun yolculuğunun nerede sona erdiğini hiç düşündünüz mü? Bursa’nın kıyılarına bakarak Marmara Denizi cevabını vermek kolay. Fakat İnegöl Ovası’nın akarsu ağı haritada takip edildiğinde rota Karadeniz’e çıkıyor.
Bunun nedeni, suların il sınırlarına göre değil, arazinin eğimine ve bağlı oldukları havzalara göre hareket etmesi. Bursa ve İnegöl ovaları aynı ilin içinde bulunsa da sularını farklı denizlere gönderen akarsu sistemlerine bağlı.
İNEGÖL’DE TOPLANIYOR, YENİŞEHİR’E GEÇİYOR
Göksu Çayı Havzası üzerine yayımlanan akademik araştırmaya göre İnegöl Ovası’nın akarsu ağını Kocadere ve ona katılan kollar oluşturuyor. Uludağ, Domaniç Dağları ve çevredeki yükseltilerden gelen dereler, ovada bu sistemde birleşiyor.
Araştırmada Karadere, Akdere, Hocaköy Deresi, Bedre Deresi ve Akçasu Deresi gibi akarsular bu ağın parçaları arasında sayılıyor. Kocadere, İnegöl Ovası’ndan Yenişehir Ovası’na geçtikten sonra Göksu adını alıyor. Ardından Bilecik’in Osmaneli ilçesinde Sakarya Nehri’ne katılıyor.
İnegöl’den geçen suyun yolculuğu böylece ilçe sınırında bitmiyor; Yenişehir üzerinden Bursa dışına taşan bir akarsu bağlantısına dönüşüyor.
SON DURAK KARADENİZ
Göksu’nun Sakarya Nehri’ne katılması, İnegöl Ovası’nı Karadeniz’e bağlayan temel halka. Sakarya Üniversitesi’nin hidrografya anlatımında da Göksu, Sakarya Nehri’nin önemli kolları arasında gösteriliyor. Sakarya’nın suları ise Karadeniz’e ulaşıyor.
Başka bir ifadeyle İnegöl Ovası’nın akarsu çıkışını takip eden güzergâh; Yenişehir, Osmaneli ve Sakarya Nehri üzerinden ilerliyor. İlçenin denize kıyısı bulunmasa da akarsu sistemi, onu başka illerle ve Karadeniz’le aynı havzada buluşturuyor.
NİLÜFER ÇAYI İSE MARMARA’YA ULAŞIYOR
Bursa Ovası tarafında farklı bir bağlantı var. Nilüfer Belediyesinin yayımladığı çevresel planlama belgesine göre Nilüfer Çayı, Susurluk Çayı’yla birleşen sistem üzerinden Karacabey Boğazı civarında Marmara Denizi’ne ulaşıyor.
Bu nedenle Bursa’daki bütün dereleri tek bir güzergâhın parçası gibi düşünmek doğru değil. Nilüfer Çayı’nı takip eden rota Marmara’ya, İnegöl Ovası’ndaki Kocadere–Göksu bağlantısını takip eden rota ise Sakarya üzerinden Karadeniz’e çıkıyor.
SUYUN YOLUNU ŞEHİR SINIRLARI BELİRLEMİYOR
Havza, yüzey sularının ortak bir akarsuya, göle veya çıkış noktasına doğru toplandığı alanı ifade ediyor. Komşu iki yerleşim, aralarındaki yükseltiler nedeniyle farklı havzalarda bulunabiliyor. Suların hangi yöne ilerleyeceğini de bu doğal yapı belirliyor.
Dolayısıyla bir yerin Marmara Bölgesi’nde bulunması, oradaki akarsuların mutlaka Marmara Denizi’ne döküleceği anlamına gelmiyor. İnegöl, bu ayrımı Bursa içinde gösteren örneklerden biri.
Burada anlatılan, İnegöl’e düşen her yağmur damlasının kesintisiz biçimde denize ulaştığı iddiası değil; ovanın doğal akarsu ağının hangi sisteme bağlandığı. Sulama, buharlaşma, toprağa sızma ve suyun depolanması gibi süreçler, yolculuk sırasında su miktarını değiştirebiliyor.
İnegöl’de köprünün altından geçen suya bir kez de bu gözle bakmak mümkün: Görünen küçük akarsu, Yenişehir’den Osmaneli’ye, oradan Karadeniz’e uzanan çok daha büyük bir coğrafyanın parçası
