Türkiye'de bina güvenliğini artırmaya yönelik yeni bir düzenleme hayata geçirilmeye hazırlanıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yönetmelik taslağına göre, Bina Kimlik Sertifikası bulunan yapılar 5 yılda bir zorunlu denetimden geçirilecek. Denetimlerde özellikle kolonlar, taşıyıcı sistemler, binanın kat sayısı ve projeye uygunluğu mercek altına alınacak. Gerekli durumlarda denetim ekiplerine kolluk kuvvetleri de eşlik edebilecek.
Türkiye'nin deprem kuşağında yer alması nedeniyle binaların güvenliği büyük önem taşıyor. Özellikle geçmiş depremlerde yıkılan veya ağır hasar gören yapılarda ortaya çıkan kolon kesilmesi, taşıyıcı sistemlere müdahale edilmesi ve projeye aykırı değişiklikler, yeni denetim düzenlemesinin gündeme gelmesinde etkili oldu.
Binalar 5 Yılda Bir Denetlenecek
Hazırlanan düzenlemeyle birlikte Bina Kimlik Sertifikası bulunan yapıların belirli aralıklarla kontrol edilmesi planlanıyor. 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülen uygulama kapsamında binalar 5 yılda bir gözlemsel denetime tabi tutulacak.
Denetimler, Bakanlık tarafından elektronik sistem üzerinden görevlendirilecek yapı denetim kuruluşları tarafından gerçekleştirilecek. Böylece bina sahiplerinin veya yöneticilerinin kendi tercihleriyle denetim kuruluşu belirlemesinin önüne geçilmesi ve kontrollerin daha düzenli yürütülmesi amaçlanıyor.
Denetimlerde Nelere Bakılacak?
Yeni uygulamada yalnızca binanın dış görünüşü değil, yapının güvenliğini doğrudan ilgilendiren birçok ayrıntı incelenecek. Özellikle deprem sırasında büyük önem taşıyan taşıyıcı sistemler üzerinde durulacak.
Denetim ekiplerinin kontrol edeceği başlıca noktalar şöyle olacak:
• Binanın mevcut kat sayısının ruhsat ve onaylı projeyle uyumlu olup olmadığı,
• Yapının taban alanında projeye aykırı değişiklik yapılıp yapılmadığı,
• Dış cephedeki çıkmaların ruhsata uygunluğu,
• Bodrum ve zemin katlardaki kolonların mevcut durumu,
• Kolon ve kiriş gibi taşıyıcı elemanlara müdahale edilip edilmediği,
• Güçlendirme gerektirebilecek çatlakların bulunup bulunmadığı,
• İstinat duvarlarının durumu,
• Asansörlerin periyodik kontrol işlemleri,
• Binanın kullanım amacının resmi belgelerle uyumlu olup olmadığı.
Özellikle iş yerlerinde daha geniş alan elde etmek amacıyla kolonların kesilmesi veya taşıyıcı duvarların kaldırılması gibi müdahalelerin tespit edilmesi hedefleniyor.
Denetim Ekiplerine Kolluk Kuvvetleri Eşlik Edebilecek
Düzenlemenin dikkat çeken maddelerinden biri de denetim sırasında yaşanabilecek engellemelere yönelik oldu.
Planlanan sisteme göre her yıl ocak ayında elektronik ortamda denetim görevlendirmesi yapılacak. Görevlendirilen yapı denetim kuruluşunun en geç iki ay içerisinde ilgili binada inceleme gerçekleştirmesi gerekecek.
Denetim sırasında bina yöneticisi, kat maliklerinden biri veya mahalle muhtarının da hazır bulunması öngörülüyor. Ekiplerin inceleme yapmasının engellenmesi, tehdit edilmesi ya da şiddete maruz kalması durumunda kolluk kuvvetlerinin desteğiyle denetimin tamamlanması sağlanabilecek.
Bu uygulamayla denetimlerin daha sağlıklı yürütülmesi ve bina güvenliğinin kontrol edilmesinin önündeki engellerin kaldırılması amaçlanıyor.
Kurallara Aykırı Binalar İçin Yaptırım Uygulanabilecek
Kontroller sırasında projeye aykırı bir durum, taşıyıcı sisteme müdahale veya yapı güvenliğini tehlikeye düşüren bir değişiklik tespit edilirse bunlar teknik raporla kayıt altına alınacak.
Hazırlanacak raporlarda tespit edilen usulsüzlüklerin fotoğraflarına ve gerekli teknik bilgilere de yer verilecek. Ayrıca söz konusu müdahalenin ne zaman gerçekleştirildiği ve sorumluluğu bulunan kişi ya da kuruluşların kimler olduğu araştırılacak.
Yapılan incelemelerin ardından mevzuata aykırı durumun niteliğine göre belediyeler veya valilikler tarafından gerekli işlemler başlatılabilecek. Bunlar arasında yapının mühürlenmesi, güçlendirme çalışması yapılması veya mevzuatın öngördüğü şartlarda yıkım kararı alınması da bulunuyor.
Büyük Binalar İçin Yeni Belge Şartı Geliyor
Düzenleme kapsamında dikkat çeken bir diğer yenilik ise büyük ölçekli binaları ilgilendiriyor.
1 Ocak 2027 tarihinden itibaren yapı ruhsatı alacak ve toplam inşaat alanı 10 bin metrekare ve üzerinde olan binalarda Enerji Kimlik Belgesi'nin yanı sıra Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi de istenecek.
Bu belgeyle yapıların yalnızca inşaat aşamasındaki özelliklerinin değil, kullanım süreci boyunca çevreye ve kaynak tüketimine etkilerinin de değerlendirilmesi hedefleniyor.
Yeni Düzenleme Ev Sahiplerini ve Bina Yöneticilerini Yakından İlgilendiriyor
Yeni denetim sistemi, özellikle apartman ve site yöneticileri açısından önemli bir değişiklik anlamına geliyor. Binalarda zaman içerisinde yapılan tadilatların, taşıyıcı sisteme zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirilmesi daha da önemli hale gelecek.
Uzmanların sık sık uyardığı kolon kesme, kirişlere müdahale etme ve taşıyıcı duvarları kaldırma gibi uygulamalar yalnızca binanın değil, içerisinde yaşayan herkesin hayatını tehlikeye atabiliyor.
Burada önemli bir ayrıntıyı da hatırlatmak gerekiyor. Beş yılda bir yapılacak gözlemsel denetim, binanın depreme dayanıklı olduğunu tek başına kanıtlamaz. Bir yapının gerçek deprem performansının belirlenmesi için gerektiğinde mühendislik esaslarına uygun detaylı inceleme ve performans analizi yapılması gerekir.
Yeni düzenlemenin temel amacı ise binalarda zaman içerisinde ortaya çıkabilecek ruhsata aykırı değişiklikleri ve güvenlik sorunlarını daha erken tespit ederek olası risklerin önüne geçmek.
