Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) birikim yapan milyonlarca kişi, sistemden ayrılmak istediğinde hesabına geçecek parayı merak ediyor. Özellikle çıkış sırasında uygulanan stopaj oranı, elde edilecek tutarı doğrudan etkileyebiliyor.
Burada önemli bir ayrıntı var: Stopaj, yatırılan ana paranın tamamı üzerinden değil, elde edilen getiri üzerinden uygulanıyor. Emeklilik Gözetim Merkezi de BES ödemelerinde verginin getiri üzerinden hesaplandığını belirtiyor.
BES’ten Çıkarken Vergi Oranı Ne Kadar?
BES’te sistemden ayrılma zamanı, uygulanacak stopaj oranını belirleyen en önemli unsurlardan biri.
Genel olarak oranlar şöyle:
• Emeklilik hakkı kazanılarak ayrılma: Yüzde 5
• 10 yıl sistemde kalıp emeklilik hakkı kazanmadan ayrılma: Yüzde 10
• 10 yıldan önce sistemden ayrılma: Yüzde 15
Dolayısıyla BES’ten erken ayrılmayı düşünenlerin yalnızca hesap bakiyesine değil, uygulanacak kesintiye de dikkat etmesi gerekiyor.
Kesinti Ana Paradan Yapılmıyor
BES konusunda en çok karıştırılan noktalardan biri stopajın tüm birikim üzerinden alındığı düşüncesi. Oysa kesinti, belirli durumlarda elde edilen getiri üzerinden uygulanıyor.
Örneğin yatırdığınız paranın bir bölümü ana para, bunun üzerinde oluşan kazanç ise getiri olarak değerlendiriliyor. Stopaj hesabında esas alınan bölüm getiri oluyor.
Bunun yanında BES sözleşmesine ve fonlara bağlı olarak çeşitli gider ve işletim kesintileri de bulunabildiğinden, hesabın net getirisi kişiden kişiye değişebilir. EGM'nin hesaplama araçlarında da yönetim gideri ve fon işletim gideri gibi kalemlerin birikim hesabında dikkate alındığı görülüyor.
Devlet Katkısı Da Hesaba Katılıyor
BES'in önemli avantajlarından biri devlet katkısı. Ancak devlet katkısının tamamına hemen hak kazanılmıyor. Sistemde kalma süresi uzadıkça devlet katkısından hak edilen bölüm de artıyor.
Bu nedenle BES'ten erken çıkmak, yalnızca stopaj açısından değil, devlet katkısından ne kadarının alınabileceği açısından da önem taşıyor.
BES Birikimi Ne Zaman Kısmen Çekilebilir?
BES'te bazı şartların karşılanması halinde sistemden tamamen çıkmadan birikimin bir bölümüne ulaşmak da mümkün olabiliyor. Bu nedenle nakit ihtiyacı oluşan kişilerin doğrudan sistemden ayrılmak yerine kısmi ödeme imkanlarını da incelemesi önemli.
Ayrıca fon seçimi de uzun vadede birikimin büyüklüğünü etkileyen önemli unsurlardan biri. EGM, BES fonlarının getirilerinin ve performanslarının ayrıca takip edilebildiği resmi araçlar sunuyor.
BES’ten Çıkmadan Önce Bunlara Bakın
BES'ten ayrılma kararı vermeden önce sistemde kaç yıldır bulunduğunuzu, emeklilik hakkınızın oluşup oluşmadığını, elde ettiğiniz getiriyi ve devlet katkısından ne kadarına hak kazandığınızı kontrol etmek gerekiyor.
Kısacası, “BES’ten çıkarsam hesabımdaki paranın yüzde 15’i kesilecek” şeklinde düşünmek doğru değil. Uygulanacak stopaj oranı kadar, kesintinin hangi tutar üzerinden yapıldığı da büyük önem taşıyor.
