Her gün farkında olmadan kullandığımız ay isimleri, aslında binlerce yıllık bir tarih ve kültürel birikimin izlerini taşıyor.
Ayın evrelerinden Roma putlarına, tarım toplumlarından imparatorluklara uzanan bu serüven, takvimin yalnızca zamanı değil medeniyetleri de nasıl şekillendirdiğini gösteriyor.
İşte Ocak’tan Aralık’a ay adlarının kökenleri ve anlamları…
Ay Kavramı Nereden Geliyor?
Bir yılı 12 parçaya bölen “ay” kavramı, Dünya’nın uydusu Ay’ın evrelerine dayanıyor.
Hilal, ilk dördün, dolunay ve son dördün evreleri arasındaki süre yaklaşık dört haftayı kapsıyor. Bu nedenle dört haftalık zaman dilimlerine “ay” adı verilmiş.
Ay İsimlerinin Kökenleri ve Anlamları
-
Ocak (January): Adını Roma putu Janus’tan alır. Janus’un iki yüzü vardır; biri geçmişe, diğeri geleceğe bakar. Türkçede ise kışın sıcak tutan "fırın/ateş yeri" anlamına gelen "ocak" kelimesinden gelir. 1945'te "Kânunusani" isminin yerine getirilmiştir.
-
Şubat (February): Latince "Februa" (arınma) kelimesinden gelir; Romalıların temizlik festivalleri yaptığı aydır. Türkçeye Süryaniceden geçmiş olup "şabat" (dinlenme) kökünden türemiştir; tarımın durduğu dinlenme zamanını ifade eder.
-
Mart (March): Roma savaş putu Mars’tan (Martius) gelir. Roma takviminde yılın ilk ayıdır; kışın bitip savaş sezonunun başladığı dönemi temsil eder.
-
Nisan (April): Latince "açmak" anlamına gelen "Aperire" (çiçeklerin açması) kökenlidir. Türkçeye ise Süryanice ve Farsçadan "taze mahsul" anlamıyla geçmiştir.
-
Mayıs (May): Adını Roma inancının yağmur ve bereket putu Maia’dan alır. Türkçedeki anlamı ise doğanın canlanmasıyla ilişkili olarak "taze sığır gübresi" ile ilişkilendirilse de kökeni Latince "Maius"tur.
-
Haziran (June): Latince kökeni Juno’ya (Eski Yunan'da gençlik ve doğum putu dayanır. Türkçeye Süryaniceden geçen kelime, iklimle uyumlu olarak "sıcak" anlamına gelir.
-
Temmuz (July): Adını Roma İmparatoru Julius Caesar’dan alır. Türkçeye ise Babil ve Sümer putu olan, bereketle özdeşleşen Tammuz (Dumuzi) adından geçmiştir.
-
Ağustos (August): Roma’nın ilk imparatoru Augustus’un onuruna adlandırılmıştır. Türkçede "Harman Ayı" olarak da bilinir. Augustus, kendi ayının Caesar'ın ayı kadar (31 gün) çekmesini özellikle istemiştir.
-
Eylül (September): Latince "Septem" (yedi) kelimesinden gelir (Roma takvimine göre 7. aydır). Türkçeye Süryanice "Eylul" (hasat festivali/sevinç) olarak geçmiştir.
-
Ekim (October): Latince "Octo" (sekiz) kökünden gelir. Türkçede ise 1945 yılındaki düzenlemeyle, tarlalarda ekim yapıldığı dönem olduğu için bu ismi almıştır (Eski adı: Teşrinievvel).
-
Kasım (November): Latince "Novem" (dokuz) demektir. Türkçeye Arapçadan geçen "Kasım" kelimesi "bölen/taksim eden" demektir; yılı yaz (Hızır) ve kış (Kasım) olarak ikiye böldüğü kabul edilir.
-
Aralık (December): Latince "Decem" (on) anlamına gelir. Türkçede "Kânunuevvel" yerine getirilen bu isim, Kasım ile Ocak ayı arasındaki "aralıkta" kalması sebebiyle seçilmiştir.
Takvimlerin Kısa Tarihi
Günümüzde kullanılan Miladi takvim, Dünya’nın Güneş etrafındaki dönüşünü esas alıyor.
Ancak geçmişte Ay’ın evrelerine dayanan hicri takvim başta olmak üzere pek çok farklı takvim sistemi kullanıldı.
Antik Mısır’dan Babil’e, Roma’dan Osmanlı’ya kadar her toplum, ihtiyaçlarına göre zamanı ölçmenin farklı yollarını geliştirdi.
Bugün kullandığımız ay isimleri ise bu uzun tarihsel yolculuğun dilimize ve kültürümüze bıraktığı kalıcı izler olarak yaşamaya devam ediyor.
Takvimlerin ve ay isimlerinin kültürel yolculuğu hakkında şu ilginç detayları da paylaşmak isteriz:
1. Roma Takvimindeki Sayı Karmaşası:
Eylül (Septem-7), Ekim (Octo-8), Kasım (Novem-9) ve Aralık (Decem-10) isimlerinin sayısal karşılıkları ile günümüzdeki sıraları (9, 10, 11, 12) neden tutmuyor?
Bunun sebebi, Antik Roma takviminin Mart ayında başlamasıdır.
Temmuz ve Ağustos ayları takvime sonradan eklenmemiş, sadece isimleri değiştirilmiştir (Önceden Quintilis ve Sextilis idi). Ancak Ocak ve Şubat'ın yılın başına eklenmesiyle bu sayısal isimler ikişer basamak kaymıştır.
2. "Kanun" Aylarının Sırrı:
Ekim, Kasım, Aralık ve Ocak aylarının eski isimleri olan Teşrin ve Kânun kelimeleri aslında çok köklüdür.
Kânun, Süryanice "ateş yakılan yer" veya "ocak" demektir.
Cumhuriyet döneminde "Kânunusani" (İkinci Kanun) ismi değiştirilirken, kelimenin anlamı Türkçeleştirilmiş ve doğrudan "Ocak" yapılmıştır. Yani aslında isim değişmiş gibi görünse de anlam korunmuştur.
3. Temmuz ve "Tamu":
Metninizde geçen "Tamu" (cehennem) bağlantısı oldukça dikkat çekici.
Eski Türk inancında cehennem için kullanılan "Tamu" kelimesi ile Mezopotamya'nın kavurucu sıcaklarıyla özdeşleşen tanrı "Tammuz" arasındaki ses benzerliği, halk etimolojisinde bu ayın neden bu kadar sıcak olduğunu açıklamak için harika bir kültürel köprü kurmuştur.
4. Nisan ve Afrodit:
Batı dillerindeki April isminin Yunan tanrıçası Aphrodite’ten geldiği düşüncesi oldukça yaygındır (Aphro-ilis).
Bu, baharın sadece bitkisel bir uyanış değil, aynı zamanda aşk ve güzelliğin de uyanışı olarak görüldüğünü kanıtlar niteliktedir. ATB
İnanç haberleri için TIKLAYINIZ!
Astroloji ve Rüya haberleri için TIKLAYINIZ!
Kadın Aile haberleri için TIKLAYINIZ!
Kültür Sanat haberleri için TIKLAYINIZ!
